Sağlık

ÂDET KANAMALARI VE ADET SANCILARI

Âdet sancısı çekmeyen bir kadınla henüz karşılaşmadım, Ağrı âdet kanamasının kaçınılmaz bir parçasıdır, ama elbette ki kadından kadına büyük değişkenlik gösterir. Kiminde ara sıra gelen sancılarla seyrederken kiminde yatakta kıvrılıp yatmak dışında hiçbir şey yapmaya izin vermeyen şiddetli kramplar olur.

Âdet sancısı (tıp dilinde dismenore), pelvisin derinliklerinde hissedilen bele ve aşağıya, bacakların önüne doğru yayılan farklı bir ağrı türüdür. Bu ağrılar bir kadının doğurganlık çağında herhangi bir zamanda ortaya çıkabilirse de özellikle ilk gençlik yıllarında şiddetlidir ve yaş ilerledikçe özellikle de doğumdan sonra hafifleme eğilimi gösterir.

Ağrının nedeni rahim kaslarının kasılmasını uyaran, bunun dışında bazı kadınlarda âdet döneminin başında görülen bulantı, kusma ve ishale yol açabilen güçlü kimyasallar olan prostaglandinlerin üretimidir. Genç kadınlarda serviksin çok sıkı olmasının ağrıyı artırdığı düşünülüyorsa da bazı kadınlar aylık kanamalarını tamamen sıkıntısız atlatırken diğerlerinin her ayın iki gününde yaşamlarının zehir olmasının altında yatan neden bilinmemektedir.

Ancak bazen şiddetli âdet sancıları özellikle de öncesine göre daha da şiddetlenen ağrılar bir şeylerin ters gittiğinin işareti olabilir, Şiddetli âdet sancılarının nedeni pelvik enfîamatuar hastalık (PEH) ya da endo-metriyozis olabilir. Daha ileri yaş grubundaki kadınlarda miyomlar ya da rahim içi araçlar (RİA), şiddetli ağrının sorumlusu olabilir.

Kendiniz için yapabilecekleriniz

* Eczaneden alabileceğiniz ağrı kesiciler hafif ağrıları geçirebilir. Prostaglandin düzeylerini düşüren ibuprofen, genellikle paraseta-molden daha etkilidir. Kodein daha da güçlü olmakla birlikte bulantıyı artırabilir.

* Sıcak banyoda gevşemek krampları hafifletebilir. Banyo suyuna birkaç damla lavanta, papatya ya da mercanköşk yağı eklemeyi deneyin. Karnınızın alt bölümüne ya da belinize bu yağların bir başka yağla seyreltilmiş halini kullanarak masaj yapmak da rahatlatıcı olabilir.

* Gergin olmak da âdet sancılarını kötüleştirebilir. Âdet dönemleri arasında gevşeme egzersizleri yapın ve ağrı başladığında bunları uygulayın.

* Bazı kadınlar egzersizden fayda görür. Tempolu yürüyüş, yüzme ya da bir egzersiz grubuna devam etmek zihninizi ağrıdan uzaklaştırmada yardımcı olabilir.

Hekimin yapabilecekleri

Evet, âdet sancıları nedeniyle hekime başvurabilirsiniz. Hiç kimsenin zamanını boşa harcıyor falan değilsiniz. Âdet sancıları gerçek tıbbi bir sorundur ve hekiminizin size yardımcı olmak için yapabileceği pek çok şey vardır. Dahili bir muayeneden geçeceğinizi düşünerek endişelenmenize hiç gerek yok; çok şiddetli ağrılarınız olmadığı sürece genellikle bu tür bir inceleme gerekmez.

Hekiminiz şu ilaçları reçete edebilir:

* Mefenamik asit gibi daha güçlü ve etkili antiprostaglandinler ile birlikte hiyosin gibi rahim kaslarını gevşeten ilaçlar. Bulantıya yönelik ilaçlar da kullanılabilir.

* Bunlar işe yaramazsa kombine hap (doğum kontrol hapı) da âdet sancısını kesmede çarpıcı etki gösterebilir. Hapı sürekli kullanmaya pek istekli değilseniz önemli sınavlar sırasında ya da okulda yeni bir döneme veya yeni bir işe başlarken birkaç ay süreyle kullanabilirsiniz.

* Çok şiddetli ağrılar varsa, altta yatan bir neden olup olmadığını araştırmak gerekir. Başlangıç olarak genellikle pelvik ultrasonografi yapılır; sonrasında gerekirse laparoskopi uygulanır.

Ağır Adet Kanamaları

Âdet kanamalarının gerçekten de ağır olup olmadığını anlamak zor olabilir. Bir kadına ağır gözüken kanama bir başka kadın normal olarak düşünebilir. Ancak genel kural olarak en fazla 2 saatte bir tampon ya da ped değiştirmeniz gerakiyorsa, aynı anda 2 ped birden kullanmanız gerekiyorsa ya da birkaç santimetre çapında pıhtılar geliyorsa âdetlerinizin normale göre; daha ağır olduğu söylenebilir. Bir haftadan uzun süren yoğun kanamanın, 4 günden uzun süren âdetlerin de ağır geçtiği kabul eHılıı.

Her ne kadar ağır kanamaların başa bela olsa da bunun dışında bir zararı yokmuş gibi gözükse de yoğun âdet kanamalan ihmal edilmemelidir. Hijyenik korunma malzemelerinin masrafı dışında tekrarlayan ağır âdet kanamaları bir kadının demir depolanın boşaltabilir ve bu durum kansızlığın çok sık görülen bir nedenidir. Aynen bu kanamalar altta yatan jinekolojik bir sorunun da göstergesi olabilir.

Neden olur?

Rahim, yaş ilerledikçe özellikle de doğumdan sonra biraz genişleme eğilimi gösterir ve bu âdetlerin 30′lu ve -40′lı yaşlarda biraz daha ağır geçebileceği anlamına gelir. Rahim yuzeyinin şeklini bozan miyomlar da, âdet kanamasını artırabilir

Ağır geçen âdetler pelvik enfeksiyonun I m ısamü olabilir; ancak bu durumda genellikle âdetler arasında ya da ilişki sonrasında kanama gibi başka belirtiler de oluı. Daha sıklıkta polipe bağlı ağır âdet kanamaları görülebilir. Polipim, mirim ie yüzeyini örten dokuya yerleşen, genellikle bir üzüm büyüklüğüne yakın büyüklükte, iyi huylu oluşumlardır.

Ancak pek çok kadında ağır adet kanam, ilamım aeıkça sapta-nabilen bir nedeni yoktur. Jinekologlar bunu “< lıslonksiyonel uterin kanama" olarak adlandırırlar. Bu tür kanamalar büyük olasılıkla östrojen ile progesteron düzeyleri arasındaki döngüde meydana gelen değişikliklerden kaynaklanır. Rahim kanseri do ayır adet kanamalarına
yol açabilir; ancak bu durumda genellikle âdetler arasında lekelenme şeklinde kanama gibi başka belirtiler de görülür.

Testler

Ağır âdet kanamaları olan bütün kadınlar, altta yatan olası bir nedenin araştırılmasına yönelik bir peJvis muayenesi ve buna ek olarak genellikle bir pelvis ultrasonografîsi yaptırmalıdır. Demir düzeylerini ve kansızlık olup olmadığını kontrol etmek için kan testleri de yapılmalıdır.

TEBAVİ: Tedavi büyük ölçüde altta yatan nedene bağlıdır.

Hekiminizle üzerinde konuşmak isteyebileceğiniz bazı tedavi seçenekleri şunlar olabilir:

Ağır kanamada ibuprofen ya da mefenamik asit gibi prostag-landin karşıtı etki gösteren tabletlerin biraz yardımı olabilir. En iyi etkiyi elde etmek için beklenen âdetten 2 gün önce almaya başlamalı ve ağır kanama devam ettiği sürece düzenli olarak kullanmalısınız.

Traneksamik asit (reçeteyle satılır) de yararlı olabilir. Rahim yüzeyindeki ince kan damarlarını kapatarak iş görür. Bu ilacın yalnızca ağır kanama sırasında alınması gerekir. Kombine doğum kontrol hapı kullanmak âdet kanamasında çarpıcı bir azalma sağlayabilir; bir başka seçenek de Mirena RİS yerleştirilmesidir. Bu aletten salınan progesteron rahim iç yüzeyinin incelmesine ve aylık kanamada belirgin bir azalma olmasına yol açar. Her ay 2 hafta süreyle sentetik progesteron almak âdetlerin düzene girmesinde yardımcı olabilir (böylece ayda yalnızca bir kez âdet görürsünüz); ancak ne yazık ki âdet kanamasının yoğunluğu üzerinde pek az etkisi olur.

Cerrahi girişim yalnızca, olası bütün tıbbi tedavilerin denenme sine rağmen ağır âdet kanamalarının devam ettiği kadınlarda bir seçenek olabilir. Geçmişte sıklıkla genişletme ve kürtaj, yani “kazıma” işlemi uygulanarak rahim iç yüzeyinin en üst tabakası alınırdı. Ancak bu işlem bir, en fazla 2 aydan uzun süre etkili olamadığı için artık bütünüyle terk edilmiştir. Buna kaısıhh bazen genişletme ve kürtajın yeni bir biçimi olarak historosk yapılmaktadır. Anestezi altında rahim içine sokul; in çok küçük bir kamerayla jinekolog rahim boşluğunu doğruluğunu görebilir. Genişletme ve kürtajdan çok daha kesin sonuç veıır vo başka yöntemlerle gözden kaçabilecek küçük polipler do bu yolla çıkartıiabiîir,

Ağır âdet kanamalarının nedeni miyomlarsa bunları çıkarmak mümkün olabilir ve bu işleme miyomektomi denir. Ağır âdet kanamalarının görünürde bir nedeni yoksa olası tedavilerden biri rahim iç yüzeyinin mikrodalgaiar ya da sıvıyla dolu termal balon kullanılarak yakılmasıdır, Endometriyum ablasyonu olarak bilinen bu işlem lokal ya da genel anestezi altında gerçekleştirilir ve hasta aynı gün içinde taburcu edilir. Bu yöntem hastaların yüzde 80′inde etkilidir ve kadınların çoğu âdetlerinin normale döndüğünü, bir başka deyişle ağır kanamaların sona erdiğini bildirmektedir.

Ancak bu yöntem herkeste işe yaramaz; bazen âdet kanamalarında değişiklik olmaz ya da birkaç ay içinde yeniden ağır kanamalar başlar. Endometriyum ablasyonu uygulanan kadınların yaklaşık yüzde 10′una sonunda histerektomi yapılır. Ablasyon daha sonraları doğum yapmak isteyebilecek kadınlar için de uygun değildir; zira bu işlem sonucunda incelen rahim iç yüzeyi gelişmekte olan bebeği yeterince destekleyip besleyemeyebilir. Buna karşılık işlemin kendisi gebe kalmayı engellemediği için sonrasında bir doğum kontrol yöntemi kullanmayı sürdürmeniz gerekir.

Ağır âdet kanamalarında son tedavi seçeneği histerektomidir (rahmin alınması). Bu işlem kulağa ürkütücü gelse de bütün yaşantınızı olası kanama tarihinize göre planlıyorsanız, ameliyat sonrası dönem sizin için hayata yeniden başlamak gibi olabilir.