Sağlık

Anoreksiya nervoza

Bu genellikle ergenlik çağındakiler etkilese de günümüzün kilo konusunda saplantılı dünyasında 5 yaşındaki kız çocuklar bile “şişman” olduklarını düşünerek anoreksik hale gelebiliyor,

Anoreksi genellikle bir kızın kilo vererek çocuk tombulluğundan kurtulmak için normal bir rejime başlaması ama sonra bunu uç noktaya taşımasıyla ortaya çıkar. Ergen genellikle düşmanlıkla tepki verdiği ya da sorunu saklamaya çalıştığı için ebeveynlerin çocuğu diyet sorunuyla yüzleştirmeleri ya da bir hekimle görüşmesi için ikna etmeleri beceri gerektiren bir iştir. İhtiyacı olan yardımı sağlamak için anlayışlı olmak ve duruma göre davranmayı gerektiren ılımlı bir yaklaşımda bulunmak elzemdir.

Bunun yanı sıra davranış değişiklikleri de olabilir. Ergen daha ciddi, içekapanık hale gelebilir; arkadaşlarıyla olan bağını koparabilir; yemek ile okul dışındaki her şeye karşı ilgisini kaybedebilir. Temiz ve düzenli olma konusunda takıntılı hale gelebilir. Aile için yemek pişirmeyi teklif edip kendi dışında herkesi aşırı yemek için teşvik edebilir. Kendine olan güvenini yitirdikçe çevresindekileri denetim altına alma çabası artar.

Neden bazı kızlarda anoreksiya geliştiğini kesin olarak bilmiyoruz; ancak anoreksikier genellikle itaatkâr ve çok çalışkan, mükemmeliyetçiliğe eğilimli kişilerdir. Genellikle, çocuklarından çok fazla beklentisi olan ailelerden gelirler.

Ailenin diğer bireylerinde de yeme bozuklukları olmuşsa risk artar. Bazen anoreksiyanın başlamasından 1 -2 yıl önce kaygı yaratan sınav gibi sorun ya da baskılarda artış söz konusu olabilir.

Fiziksel Belirtiler

Ölesiye aç kaldığında, vücut gerekli olmayan işlevleri devre dışı bırakarak enerjiyi korumaya çalışır. Bir kızın kilosu 44 kg civarına düştüğünde âdeter kesilir; el ve ayakların kan dolaşımı azalır (bu nedenle çok soluk ve soğukturlar); kalp atım hızı yavaşlar ve kan basıncı düşer. 32 kg civarına düştüğündeyse gerçek bir kalp yetmezliği riski ortaya çıkar. Ergenlik çağında uzun süreli kilo kaybı gönç kızın doğru dürüst büyümesini engelleyebilir ve onu yaşamının sonraki döneminde osleoporoza karşı savunmasız bırakabilir.

TEDAVİ: Tedavinin başlangıçta anoreksik kişiye daha fazla yemek yedirmeyi temel alması gerekir. Ancak bu kişinin anormal düşünceleri, özellikle de vücut görüntüsüyle ilgili normal dışı düşünceleri nedeniyle son derece zordur. Bütün anoreksikier, “şişman” olma düşüncesi karşısında dehşete kapılırlar. Anoreksik zayıfladıkça ruhsal denge bozukluğu daha da artar.

Altta yatan ruhsal hastalığın tedavisinde psikoterapi yardımcı olabilir; ancak kişi normal vücut ağırlığına yaklaşmadan önce başarılı olma şansı düşüktür. Yeme bozuklukları biriminde çalışan hekimler, anoreksik hastaya yeniden uygun biçimde yemek yemesi için yardımcı olmanın yanı sıra, hastalığı tetiklemiş olabilecek psikolojik sorunları da araştırırlar. Hastalarda ayırt edici derin bir güven kaybı olduğundan normale dönmeleri yavaş olabilir.

Anoreksinin tedavisi zordur ve her zaman başarılı sonuç vermez. Ne yazık ki en iyi tedaviye rağmen bu durum nedeniyle kaybedilen birkaç genç kız olmuştur.

Bulimia nervoza

Her 100 kadından 4′ünde yaşamın bir döneminde bulimia gelişir ve bu yeme bozukluğunun ortaya çıktığı dönem genellikle ergenlik yıllandır, Bulimik kızlarda zamanla anoreksi gelişebilir ya da tam tersi olabilir. Bulimia amansız bir tıkınırcasına yeme-arınma döngüsüdür. Bulimik kişi kısa sürede kontrolsüz biçimde ve genellikle gizlice çok miktarda yemek yer. Bu olasılıkla haftada birkaç kez tekrarlanır. Kişi yemenin ardından utanç duyar ve aldığı binlerce kaloriden kurtulmak ister. Bunu aç kalarak, kusarak, müshil ya da idrar söktürücü alarak veya aşırı egzersiz yaparak gerçekleştirir.

UYARICI BELİRTİLER: Bunlar anoreksideki belirtilere göre daha çeşitlidir; ama ana bulgu yemek yeme üzerindeki denetimin kaybıdır. Diğer belirtiler arasında şunlar olabilir:

♦ Genellikle gizlice çok miktarda yemek yedikten sonra kusmak için bir süreliğine ortadan kaybolmak.

♦ Kafası kiloyla fazla meşgul olmak (ancak vücut ölçüleri iyi bir rehber değildir; bulimikler şişman, zayıf ya da normal kiloda olabilirler).

♦ Kiloda sık görülen dalgalanmalar.

♦ Yiyeceğe karşı şiddetli istek duyma ve yiyecekle fazla ilgilenme.

♦ Kendine zarar verme.

♦ Takıntılı biçimde egzersiz yapma

♦ Benlik bilincinin vücut biçimini gereğinden fazla esas alması.

Bulimik kızlar, durumu saklayabilecekleri ve boylarına göre kiloları normal kalabileceği için, başka sağlık sorunları ortaya çıkana kadar, hastalığın saptanması zor olabilir.

Uzun süre devam eden bulimia, ağza gelen mide asidi yüzünden diş çürüklerine, diş eti hastalığına ve ağız kokusuna neden olabilir. Boğaz ağrısı ve elle kusmanın uyarılmasına bağlı olarak parmak boğumları ve parmaklar üzerindeki ciltte sertleşme görülebilir.

Diğer belirtiler şunlardır;

♦ Göğüste yanma hissi.

♦ Tükürük bezlerinde şişme sonucu yüzün şiş görünmesi.

♦ Ağır sıvı kaybı (en ağır şeklinde böbrek hasarı gelişebilir).

♦ Mide ve yemek borusu iltihabı.

♦ Kabızlık, ishal, karın ağrısı.

♦ El ve ayaklarda şişme.

♦ Uyku sorunları.

Bulimia uzun vadede âdetten kesilmeye bağlı kısırlık ve kalp hasarı gibi sağlık sorunlarına da yol açabilir.

Meden olur?

Bulimianın nedeni tam olarak anlaşılamamıştır. Ancak özsaygısı düşük olan ve kendini temelde beden biçimiyle değerlendiren kızlar en fazla risk altında olanlardır. Bu kişilerde depresyon ya da diğer ruh sağlığı sorunları görülebilir. Kilo kaybetmek çabasıyla defalarca rejim yapmayı denemiş kızlarda risk daha yüksektir; hastalık ayrıca tip 1 diyabet hastalarında ortalamanın üzerinde bir sıklıkta görülmektedir (bu grupta sıklıkla vahim sonuçlarla karşılaşılır.

Tıkınırcasına yeme, mutsuzluk duygularının önüne geçmek için bir yol olabilir; bu nedenle, çocuğunu aşırı eleştiren ebeveynler, büyük kayıpların yol açtığı duygusal çöküntüler, boşanma ve cinsel istismara dayalı ilişkiler de bu durumu tetikleyebilir.

TEDAVİ: Bulimiada aşılması en zor güçlüklerden biri hastanın sorunu itiraf edip ve yardım isteğini kabul etmedir. Tedavisi psikoterapidir; bazen buna antidepresan ilaç tedavisi de eklenir. Bulimiada sonuç genellikle anoreksiyadakinden daha iyidir. Bazı kişilerde sorun yıllarca sürse de diğer pek çok hasta bu yeme bozukluğunun üstesinden gelir.