Sağlık

Artrit

Tüm vücuttaki eklemlerde ve bağ dokusunda ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığına sebep olan 100′den fazla değişik hastalığa artrit denir. Genellikle kroniktir, yani iyileşeceğe benzemez ama, etkili tedaviler birçok artritli insanın, yaşamlarını nispeten az ağrı veya sakatlıkla geçirmelerini mümkün kılmaktadır.

Artritin başlıca belirtileri eklem ağrısı, tutukluk, bir eklemi normal olarak hareket ettirememe ve bazen iki haftadan daha uzun sürebilen şişliktir. Halen çoğu artrit türünün kesin sebebi bilinmemektedir ve bu konuyla ilgili çok çeşitli teoriler bulunmaktadır. En yaygın iki şekli osteoartrit ve romatoid artrittir.

CERRAHİ YÖNTEMLER

Bazı ağır artrit vakalarında, eklemlerin tamiri için cerrahı uygulanması gerekebilir. Bu durumda olan çoğu insan için cerrahinin amacı ağrının dindirilmesidir. Hareket yeteneğinin ve eklemleri kullanma becerisinin geliştirilmesi ya da sadece, özellikle eldekiler olmak üzere, deforme olmuş eklemlerin daha iyi bir görünüm kazanması için de gerekli olabilir.

Artritte kullanılan üç temel cerrahi yöntem vardır. Osteotomi, komşu kemiğin kesilerek ağrılı ekleme biraz farklı bir konumda yeniden yerleştirilmesinden ibaret bir ameliyattır. Diz ve ayak hastalıklarında sıklıkla uygulanır. Sinovektomi, sinovium (eklem zarı) eklemin çalışmasını önleyecek ya da tendon ve ligamentlere zarar verecek kadar iltihaplanmışsa, smovıumun çıkartılması işlemidir.

Artrodez olarak bilinen ameliyatta greft, çivi ya da telle eklemin iki kısmı birbirine tutturulur böylece, eklem hareket edemez hale gelir ancak, ağrı da ortadan kalkar. Bu yöntem bazen, zaten hareket kısıtlılığı olan bir eklemin yarattığı ağrıyı azaltmak için kullanılır.

El cerrahisi zor ve hassastır. Cerrahlar, tendonun gevşetilmesi ve tamiri, sıkışmış sinirlerin baskıdan kurtarılması, ağrılı bir bileği kaynaştırmak ve küçük eklemlerin yerine protezler yerleştirmek gibi birçok ameliyatı yapabilmektedirler. Parmak fonksiyonlarının korunması daima esastır.

Romatoid artriti olan kişiler için en faydalı ameliyatlardan biri, hastanın ağrısız bir şekilde yeniden yürümesine olanak veren, ayak parmaklarının tabanında yer alan zarar görmüş eklemlerin çıkartılmasıdır.
Romatoid artritlı bir hastanın kalçasındaki kıkırdak ve kemik aşınmıştır. Bir kalça repiasman ameliyatında, cerrah, uyluk kemiğini ve leğen kemiği içindeki eklem yuvasını (oyuğunu) suni implantlarla değiştirmektedir.Bu kalçanın hareketliliğini korumasını sağlar.

UYARI

Herhangi bir artrit için kesin tedavi yöntemi bulunmamaktadır ancak etkinliği kanıtlanmamış birçok tedavi yöntemi vardır. Bakır bir bileklik takmak gibi eski zamandan kalma bir yöntem artritınizi tedavi etmeyecektir fakat deh yoluyla emilen küçük miktarlarda bakır antienflamatuar etki gösterebilir ve size zarar vermez, bununla birlikte, test edilmemiş girişimsel (invazif) ilaçlardan yutarak ya da enjeksiyon yoluyla alınacak olanlardan uzak durmalısınız. Bir tür tedaviyi uygulamak konusunda şüphedeyseniz doktorunuza danışmalısınız.

EGZERSİZ

Artritli bir eklemi dinlendirmekle çalıştırmak arasındaki dengeyi yakalamak artritle başetmenize yardımcı olabilir, iltihaplı eklemlerin bir alevlenme sırasında dinlendirilmeleri gerekirken, çok az hareket ettirilmeleri tutulmalarına ve kasların güçsüzleşmesine yol açar.

■ Başta gelen kural, enflamasyonun en ağır olduğu dönemde eklemi dinlendirmek ancak, diğer zamanlarda çalıştırmaktır.

■ Günde en az bir kere tüm eklemlerinizi hareket ettirmelisiniz.

■ Bir yüzme havuzunda yapılacak, ağırlığa dayanmayı gerektirmeyen egzersiz artritten yakınanlar için idealdir ve fizyoterapistler size gücü, hareketliliği ve eklem fonksiyonlarını koruyan ve geliştiren özel egzersizleri öğretebilirler.

■ Fizyoterapistler ayrıca geçici olarak ağrıdan kurtulmanız için sıcak veya soğuk tedavileri veya masaj önerebilirler.

Artrit Hastalığında Durum Tanımlama Etkilediği Belirtiler Tedavisi

Ankilozan spondilit: Omurga kemiklerinin eriyip birbiriyle kaynaşmasına neden olan iltihabi durum Esas olarak yetişkin genf erkekler kuvvetli genetik yatkınlık. Sırt ağrısı ve artan hareket kısıtlılığı. Enflamasyonu azaltacak veya bağışıklık sistemini baskılayacak ilaçlar, fizyoterapi ve egzersiz.

Sistemik lupus eritematozus

(lupus) Tüm vücuttaki eklemlerde ve bağ dokusunda iltihaba ve hasara neden olur. Özellikle doğurgan yaştakiler olmak üzere çoğunlukla kadınları etkileyen ancak bazen erkeklerde de görülebilen otoimmün bir bozukluktur. Parmaklarda, dizlerde, Steroidler ve dirseklerde ve bileklerde bağışıklık sistemini simetrik artrit ağrısı. Ateş, yorgunluk saç dökülmesi, burun ve yanaklarda “kelebek” tarzı döküntü. baskılayıcı ilaçlar.

Paget hastalığı: Kemiklerin hızlı yapım ve yıkımı nedeniyle kalça, bacak kemikleri, bel omurları ve kafatasında yumuşama, büyüme ve şekil bozuklukları gelişebilir. 40 yaşından önce enderdir fakat, yaşlı insanlarda daha yaygın hale gelmektedir. Erkekler kadınlardan daha çok etkilenir. Genetik bir eğilim söz konusu olabilir. Bazen ağrı; sıklıkla görme bozuklukları dışında başka bir belirti yoktur. Kalsitonin ve disodyum etidronat ağnyı dindirir ve kemik yapım ve yıkımını düzenler, büyüyen kemiklerin neden olduğu sinir zedelenmelerini azaltır.

Polimiyalji: Nedeni bilinmiyor. Kas ve antikor testleri genelde normaldir. Kanda sedimentasyon düzeylerinde anormallikler bulunur ve hastaların %40′ının arterlerinde olumsuz değişiklikler bulunmaktadır. Kadınian erkeklere göre üç kat daha fazla etkiler. Elli yaşından önce yaygın değildir. Omuzlar, sırt ve boyunda sabahlan uyanınca daha kötü olan, devamlı tutukluk öyle şiddetlidir ki, kişi yataktan kalkamayabilir. Ateş, baş ağnsı, iştah kaybı, huzursuzluk ve geçici körlük Steroid ilaçlarla dramatik ve kalıcı rahatlama.

Reiter sendromu: Bir klamıdya enfeksiyonu veya cinsel yolla bulaşan başka bir enfeksiyon ya da bir bakteriyel dizanteri atağından I -3 hafta sonra ortaya çıkar. Enfeksiyon etkenine genetik olarak duyarlı olan kişiler. Erkeklerde artritin en yaygın sebebidir. Genellikle diz veya ayak bileğinde eklem iltihabı, ateş. penis ya da üretradan akıntı ve konjunktivit. Ağrı kesiciler, NSAİDlar (nonsteroid antienflamatuar ilaçlar), nüks sık görülür.

Psöriatik artrit: Psöriasis denen deri hastalığıyla ilişkilidir. Psöriasisi olan kişilerin %6’sında görülür. 10 -30 yaş arası kadınları ve erkekleri eşit oranda etkiler. Psöriasisi olup tırnaklan tutulmuş olanlar daha fazla risk altındadır. Tek bir eklemden ziyade bir el ya da ayak parmağının tümünün şişmesiyle diğer artirit tiplerinden ayrılır. Ağrı kesiciler, NSAİDlar (nonsteroid antienflamatuar ilaçlar). Ağır vakalarda sulfasalazin.

ROMATOİD ARTRİT

Basit olarak kaslarda ağrı anlamına gelen romatizmayla, artritin daha ağır ve sakatlayıa bir şekli olan romatoid artriti karıştırmamalıyız. Bu hastalıkta, sinovya diye bilinen eklem kılıfı, bağışıklık sisteminin anormal bir tepkisi nedeniyle iltihaplanır. İltihap tek başına, ağrıya, sıcaklığa, tutukluğa, kızarıklığa ve dışardan görülebilen şişliğe neden olur ama ayrıca, iltihaplanan eklem kılıfı kemik ve kıkırdağı da etkileyerek buralara da zarar verebilir. Bu, hareket kaybı, artan ağrı ve bazı durumlarda eklemin tahribatı ile sonuçlanacak şekilde etkilenen eklemin şeklinin ve duruşunun bozulmasına neden olur.

Romatoid artrit sistemik bir hastalıktır yani, birçok eklemi etkileyebileceği gibi diğer organları da tutabilir. Genellikle orta yaşta başlar ama daha önce de başlayabilir ve kadınlarda erkeklere oranla üç kat daha sık görülür. Romatoid artiritin asıl nedeni henüz belli değildir. Bilinen, bir nedenden dolayı, vücudun bağışıklık sisteminin, sağlıklı eklem dokusunu “yabancı” olarak gördüğü ve ona saldırarak iltihaplanmasına ve ardından da eklem hasarına neden olduğudur.

Vücudun bağışıklık sistemi tarafından salgılanan iltihap hücrelerinin, kemiği ve kıkırdağı sindiren bir enzim ürettikleri düşünülmektedir.

Araştırmacılar, kalıtım yoluyla geçen genetik bir yatkınlığı olan kişilerde, bir virüsün romatoid artritin tetikleyicisi olabileceğinden şüphelenmektedirler. Yetişkin hastaların yüzde 80′inin kanında “romatoid faktör” diye bilinen bir protein vardır. Bununla birlikte bu, hastalığın oluşmadığı kişilerde de görülebilir. Kendilerinde romatoid artrit gelişen kişilerin yüzde 10′u, teşhis konduktan sonraki iki yıl içinde kendiliğinden ve tam bir iyileşme göstermektedir.

Doktorlar, belirtilerin modeline, kişinin tibbi özgeçmişine, fizik muayaneye ve iltihabı aktiviteyi ve romatoid faktörü gösteren testlere dayanarak ram koyarlar. Hastalığın başlangıcında kişiler, genel bir yorgunluk, acı, tutukluk ve ağrı hissedebilirler. Ağrı genelde, birbirine simetrik olarak, vücudun her iki yanındaki aynı eklemlerde olur ve ellerde veya ayaklarda başlar. Bununla birlikte, romatoid artrit el bileklerini, dirsekleri, omuzları, boynu, dizleri, kalçaları ve ayak bileklerini de etkileyebilir. Diğer belirtiler, romatoid yumrular (nodüller) denen, dirsekler gibi, baskıya maruz kalan bölgelerde, deri altında oluşan yumruları kapsar.

Basit olarak kaslarda ağrı anlamına gelen romatizmayla, artritin daha ağır ve sakatlayıa bir şekli olan romatoid artriti karıştırmamalıyız. Bu hastalıkta, sinovya diye bilinen eklem kılıfı, bağışıklık sisteminin anormal bir tepkisi nedeniyle iltihaplanır.

İltihap tek başına, ağrıya, sıcaklığa, tutukluğa, kızarıklığa ve dışardan görülebilen şişliğe neden olur ama ayrıca, iltihaplanan eklem kılıfı kemik ve kıkırdağı da etkileyerek buralara da zarar verebilir. Bu, hareket kaybı, artan ağrı ve bazı durumlarda eklemin tahribatı ile sonuçlanacak şekilde etkilenen eklemin şeklinin ve duruşunun bozulmasına neden olur.
Romatoid artrit sistemik bir hastalıktır yani, birçok eklemi etkileyebileceği gibi diğer organları da tutabilir. Genellikle

TEDAVİ

Artrit henüz tümüyle tedavi edilemediği halde, gündelik yaşama etkilerini azaltmak için birçok şey yapılabilmektedir. Tedav-inin esasını, erken tanı ve bireysel ihtiyaçlara yönelik bir plan oluşturur. Amaç, şişmeleri azaltmak, ağrıyı ve tutukluğu gidermek ve normal eklem fonksiyonlarını korumaktır. Artrit tedavi programlarının çoğu ilaç tedavisi, egzersiz, sıcak ve soğuk terapileri, dinlenme, eklemi koruma tekniklerinin ve bazen de cerrahi yöntemlerin birlikte uygulanmasını içerir.

Artritte uygulanan ilaç tedavileri ıkı kategoriye ayrılır; semptomları hafifletenler ve hastalığın kendisini tedavi etmeye yönelik olanlar. İlaçların osteoartritteki rolü daha baskın olarak, enflamatuar alevlenmeler esnasında semptomların hafifletilmesidir.

Aspirin ve ibuprofen gibi nonsteroıd antienflamatuar ilaçlar (NSAIDlar) ve benzeri ağrı kesiciler en yaygın olarak önerilen ilaçlardır. Bunlar enflamasyonu gerileterek ağrı, şişlik ve tutukluğu azaltmaktadır. Ülser gibi mide problemleri sık görülen yan etkileri olduğundan bu ilaçlan kullanırken dikkatli olmalısınız.

Kortikosteroid enjeksiyonları da enflamasyonu geriletir, kas gevşeticiler spazmlara bağlı ağrıların önlenmesine yardımcı olabilir ve fizyoterapi ile birlikte kullanılabilir.
Hidroterapi, artrit için iyi bir semptom gidericidir. Yüzme havuzunda egzersiz yapmak vücut ağırlığınızın bir kısmını suyun almasına olanak verir böylece, eklemleriniz üzerine baskı yapmaksızın onları esnetebilirsiniz.

Romatoid Artrit ve Diğer Otoimmün Hastalıklar

Çoğu kadının artriti (eklem iltihabı) bir yaşlılık sorunu olarak düşündüğünü sanıyorum; aslında büyük ölçüde öyle. Osteoartrit “aşınma ve yıpranma” artriti, yaş ilerledikçe daha sık görülür.

Buna karşılık romatoid artrit (RA) daha farklı bir artrittir. Herhangi hıı yaşta ortaya çıkabilir ve genellikle 4O’lı yaşların başlarında hdiıli verir. Her iki cinsiyette de görülebilir; bununla birlikte kadınlarda erkeklere göre 3 kat sıktır.

Neden olur?

Romatoid artrit otoimmün bir hastalıktır; vücudun kendi bağışıklık «sisteminin, eklem boşluğunu döşeyen yüzeye saldırması sonucunda gelişir. Bu saldırı sonucunda eklemler iltihaplanır, şişer pek çok hastalıkta olduğu gibi kesin nedeni bilinmemektedir. Ailevi yatkınlık söz konusu olabilirse de RA’lı kişilerin pek çoğunun akı abasında hastalık görülmeyebilir ve genler öykünün yalnızca bir I Kifçasıdır.

Yaşam tarzıyla ilgili etkenlerin de ilişkili olabileceğine dair bazı İsi u ııilaı mevcuttur. RA, sigara içen ve çok fazla kırmızı et yiyen kişilerle daha sıkken, bol C vitamini alan ya da alkol tüketimi orta yaşlarda olan kişilerde biraz daha seyrek görülür. Ancak hastaların saptanabilir bir neden yoktur.

UYARICI BELİRTİLER: Romatoid artrit vücuttaki herhangi bir eklemi etkileyebilir; ancak en sık omuzları, el bilekleri ile parmakları ve boynu I ledel alır. Hafif bir ağrı ve tutukluk yavaş yavaş kendini gösterebilir; öyle ki bazen yardım başvurusunda bulunmadan önce Hekime hemen başvurmayı gerektiren nedenler genellikle yorgunluk, depresyon ve huzursuzluk gibi diğer belirtilerdir.

Buna Karşılık daha az sayıdaki kişide hastalık hızlı ilerler ve şiddetli ağrı, ikilenen eklemlerde şişmeyle birlikte aniden başlar, bu süreci devam ettikçe eklemlerdeki şişme, tutukluk ve ağrı jidorek artar. Hastalığın seyri kişiden kişiye büyük bir değişkenlik (jösterir. Bazılarında hafif seyrederken diğerlerinde giderek kötüleşir ve yoğun iltihap, eklem dokularının harap olmasına, sonuçta eklemlerde şekil bozukluğu gelişmesine yol açar. MA yalnızca eklemleri etkilemez. Otoimmün hastalık sürecinde (jönlerin de etkilenmesi sonucu göz kuruluğu ortaya çıkabilir; ayrıca akciğerler ve daha nadiren kalp etrafındaki dokular da etkilenebilir.

TESTLER VE TEDAVİ: Romatoid artrit tanısı (imdlıkln bolirlilor değerlendirilerek ve iltihap belirteçlerine yönelik I SI I (onlınsil sodimontasyon hızı) ve C-reaktif protein gibi bazı kansızlık teşhisi konur. Romatoid faktör, bağışıklık sisteminin anormal inpkisi sonucu üretilen bir proteindir ve RA’lı kişilerin yüzde MO’inde pozitiftir. Hastalığın erken evrelerinde röntgen (ilmine io hor şey normal görünür; ancak daha sonraları eklem yapısındaki ayırt edici değişiklikler filmde de belirmeye başlar.

Tedaviye erken dönemde başlanması önemlidir; çünkü bu yolla eklemlerde kalıcı hasar gelişmesinin önüne geçilebilir. Antienfla-matuar (iltihap karşıtı etki gösteren) ilaçlar çok hafif vakalarda kullanılır; ancak anormal bağışıklık reaksiyonunu bastırmak için giderek daha çok sayıda hekim altın enjeksiyonları, steroitler ve metotreksat gibi daha güçlü ilaçlar kullanmaktadır. Son zamanlarda iltihap sürecine daha güçlü etki eden arıli INF ilaçlar kullanılmaya başlanmıştır.

Hem eklem tutukluğunu önlemek hem de eklemleri destekleyen ve güçlendiren kasları kuvvetli tutmak için olabildiğince aktif kalmak önemlidir. Bununla birlikte hareket açısından iyi bir denge oturtulmalıdır; zira hareketin fazlası ve etkilenen eklemlerin çok fazla zorlanması iltihabı daha da kötüleştirebilir.

ALTERNATİF TEDAVİLER:

* Balıkyağı, çuhaçiçeği yağı ve C vitamini takviyesinin RA’lı bazı hastalarda yarar sağladığı bildirilmiştir.

* Akupunktur da fayda sağlayabilir.

* Homeopati uygulayanlar da olmakla birlikte bu yöntemin RA’da etkili olduğunu gösteren sağlam kanıtlar yoktur.

* RA için piyasada bulunan bazı takviyelerin, bitkisel ürünler ve Çin tıbbıyla ilgili ürünlerin, tedavide kullanılan ilaçlarla etkileşimi olabilir. O nedenle bu tür ürünleri kullanmadan önce hekiminize danışın.