Sağlık

Birhücrelilere bağlı deri hastalıkları

Evrimi son derece özel bir treponama hastalığı olan frengi bir kenara bırakılırsa, birhücrelilerin çeşitli deri yerleşimlerini kapsarlar.

Eritrazma. Uylukların üst-iç bölümünde morumsu kırmızı tek renkte geniş lekeler. Bu lekeler eğri kenarlarla, keseciklerle ya da çevresel bir yakalıkla sınırlanmışlardır.

DERİ

Leyşmaniya hastalıkları

Bunlar birhücrelilere bağlı deri hastalıklarının en sık Taşlananlarıdır. Leyşmaniya hastalıklarına tripanozomalar yolaçar. Eskiden Leishmania tropica’nın Doğu’da, Ortadoğu’da ve Afrika’da, Leishmania brasiliensis’in de Amerika’da yaygın olarak yolaçtığı bu hastalıklara, yolculukların artması nedeniyle günümüzde de hâlâ Taşlanmaktadır. 2 ayrı deri biçimi vardır: Afrika’da, Asya’da ve Avrupa’da görülen şark çıbanı; Amerikan deri mukoza leyşmaniya hastalığı.

Şark çıbanı

Bu hastalığa Akdeniz kuşağına yakın ülkelerde raslanır. Salgın Kuzey Afrika’da, Ortadoğu’dan Asya’nın ortasına kadar, Batı ve Orta Afrika’da kuru bölgelere kadar uzanır. Küçük bir sinek çeşidi olan tatarcık, birçok ısırmadan sonra asalağı insana bulaştırır. Çok kaşıntılı olan ve koyu kırmızı renkli küçük bir deri çıkıntısı, az ya da çok hızla daha sert ve daha geniş bir bozuna dönüşür. Bozunun zaman ve biçim olarak evriminin değişik olması, değişik görünümlere yolaçar : Kan çıbanımsı öğe; yaralı ya da yaralı-kabuklu düğüm. Bu bo-zunlarm ortak özelliği, renklerinin çok koyu morumsu olması, yapışma eğilimi büyük bir kabukları bulunması ve parlak renge karşın yavaş, sessiz, ağrısız ve iltihap belirtisiz (lenf düğümü büyümesi yoktur) bir evrim göstermesidir. Bozun haftalarca, hattâ aylarca değişmeden kalabilir; kendi kendine iyileşme olasılığı azdır.

Hiç bir iç organ yayılımı gözlenmemiştir; mukozaların etkilenmesiyse kuraldışı bir durumdur.

Hastalığın pekçok klinik biçimi vardır: Siğilimsi; çakmak hastalığına benzer; tabaka biçiminde sertleşmeli; doku ölümüyle giden; lupusa benzeyen. Bunlardan genellikle yüze yerleşimi ve kırmızı damar uru görünümüyle lupusa benzeyen biçimin, cüzamdan, sarkoyidozdan ve lupustan ayırdedilmesi güçtür. Hastalığın yerleşik olarak bulunduğu bir ülkeye gezi yapıldığının bilinmesi ve bozunun yavaş evrimi,teşhisi kolaylaştırır. Duruma göre bir kan çıbanı, bir çakmak hastalığını, bir ektimayı, sarkoyidozu, bir granülomu, bir lupusu, bir pianı, bir cüzamı, bir uru ayırdetmeyi sağlar. Yaranin kazınmasından elde edilen örneklerde ve sızıntıda tek kesin teşhis öğesi olan leyşmaniyanın gövdesinin bulunması, teşhisi doğrular. Ayrıca, leyşmaniya laboratuvarda da üretilebilir. Asalağın bulunması, pian, cüzam gibi hastalıkların ayırde dilmesini sağlar.

Hastalığın yerel salgınlar halinde görüldüğü bu bölgelerde Montenegro testi (deriiçi tepkimesi) çoğunlukla pozitif sonuç verir. Yorum, şark çıbanındaki kadar değerli değildir. Şark çıbanında testin pozitif sonuç vermesi, hastalığın kesin belirtisidir. Leyşmaniya hastalıklarının özel tedavisi, isteğe bağlı olarak yerel ya da genel yolla uygulanan antimonyat do N-metil glükamin’dir. Sentetik sıtma ilaçları da etkilidir. Bununla birlikte, şark çıbanı elektrikle yakmayla, soğukla tedavi ya da cerrahi girişimle yokedilebilir.

Hastalığın iç organ biçimlerinde (kala-azar) olduğu gibi, deri leyşmaniya hastalıklarından koruma da, hastalığın yerel salgın bölgelerinde sineklerin yokedilmesine ve evlerin yakınlarındaki çöp depolarının oluşturduğu tatarcık yuvalarının ortadan kaldırılmasına dayanır. Hastalığın yerel salgın bölgelerinde, aşılama da uygulanır.

Riketsiya hastalıkları

Riketsiya hastalıklarının deri yerleşimlerinin en iyi bilineni, cinsel ilişkiyle geçen bir hastalık olan Nicolas-Favre hastalığıdır.

Riketsiya hastalıkları bazen öteki mikroplarla

Parmakta leyşmaniya hastalığı. Merkezi yaralı-kabuklu, çevresi morumsu kırmızı renkli geniş bir düğüm, enfeksiyon görünümüne ve canlı rengine karşın, iltihap belirtileri olmaksızın yavaş yavaş ilerler birleştiklerinde, yaralara ve ciddi kangrenlere yolaçarlar. Bizmut tuzları, arsenik ve penisilin, riketsiya hastalıklarında en sık kullanılan tedavi öğeleridir.

Solucanlara bağlı deri hastalıkları

Domuz cüzamı, şerit kurtçuklarının derialtında birkaç mm çapında küçük düğümler oluşturan bir sıvı kese içinde bulunmalarına bağlıdır. Bu keselerin yırtılmadan cerrahi girişimle çıkarılmaları ve şerit ilaçlarının verilmesi uygun olur. Şerit kurtçuklarının keseli biçimlerinin alışılagelmiş olarak yerleştiği bölgelerin, gözetim altında tutulması gerekir.

” Kancalıkurt hastalığı, kurtçuğun yaşadığı madenlerde ve çamurlu bölgelerde çalışanlarda görülür. Kancalıkurt, kol ya da bacak derisinden girer ve girdiği yerde «madenci egzaması» adı verilen, kurdeşeni andıran kesecikli bir döküntü oluşur.

Tedaviye, yerel-bölgesel ihtilatların’ ortaya çıkmasından önce, e1 de geldiğince erken başlanmalıdır.

Botriyosefal, trişin, barsak solucanı, kurdeşene yolaçarlar. Aynı biçimde ekinokok da kurdeşen yapar.

Filaryalar, tiplerine göre değişik bozunlara yolaçarlar. Mikrofilaryalar, yer değiştirmeleri sırasında kaşıntıya ve onkoserka hastalığının pembe izlerine yolaçarlar. Erişkin filaryalar, derialtı kistleri ya da çeşitli ödemler, kurdeşen nöbetleri ve lenf yolları iltihapları oluşturabilirler. Bancroft filaryasına tutulan bazı hastalarda,,, uzun dönemde sürekli ödemler ortaya çıkar ve önemli bir fil hastalığı görülebilir. Medine filaryası, bacaktaki küçük bir apse içinde sarılı olarak bulunur; filarya orada öldürülebilir ve yavaş yavaş çekilerek çıkarılabilir. Filarya hastalıkları genellikle kurt ve solucan ilaçlarıyla iyileştirilebilirler.

Böceklere bağlı deri hastalıkları Uyuz

Deri hastalıkları bilimini özellikle ilgilendiren uyuzun incelenmesi, uyuzböceklerine ^bağlı deri hastalıklarının başlıca konusunu oluşturur.

Hasta kişilerin çamaşırları aracılığıyla ya da doğrudan temasla geçen uyuz, özellikle geceleri ortaya çıkan, genel ama el parmaklarında, kalçalarda ve avuçlarda daha belirgin olan şiddetli bir kaşıntıyla nitelenir. Az ya da çok enfeksiyonlu ya da egzamalaşmış kaşıma bozunlarma yolaçar; bu bo-zunlar, özgün bozunlaral eklenirler.Özgün bozun, asalağm üstderi içinde oyduğu ve bir ucu beyazımsı bir nokta biçiminde çok ince, kıvrımlı bir izdir. En tipik yerleşimler parmak araları, göbek çevresi, koltukaltı ön kenarı, kalçalar, kadında meme

Kamış derisinde uyuz şankrı, erkekte çok sık ras-lanan bir yerleşimdir. Çok kaşıntılı ve biraz da sert olan bu küçük düğümler üstündeki deri sıyrılabilir ve bir frenginin ilk yerleşme yeri olabilir.

başı çevresi ve erkekte kamış, küçük çocuklarda da ayak tabanıdır. İzlerin az belirgin olduğu temiz kişilerde, teşhis güçtür. O zaman eşlerde ya da ailenin öteki üyelerinde bir kaşıntı bulunması, teşhise yön verir. Böylece, başka nedenli kaşıntılar, bir prurigo, bir egzama elenir.

Kadında emzirme dönemi dışındaki her türlü meme egzaması, bir uyuzu akla getirir.

Erkekte, kamıştaki uyuz çıbanı, bir frengi olasılığının da araştırılmasını gerektirir; çünkü iki hastalık birarada bulunabilir.

Tedavi, etkili olabilmesi için, mutlaka ailenin bütün bireylerini ve hasta ile ortak çamaşır kullanan kişileri içermelidir. Özel ürünler (DDT, ben-zil benzoat) sürülmesi, sağlık koruma önlemleriyle birlikte yürütülmelidir. Bu önlemler iç çamaşırlarının, giysilerin, yatak çarşaflarının temizlenmesine ve kaynatılmayan giysilerin dikiş yerlerinin sıcak ütüyle ütülenmesine dayanır.

Egzamalaşmış uyuzda, egzama orta dereceliy-se,uyuz tedavisi yapılır; egzama ciddiyse, önce urun tedavisi gerekin Enfeksiyonlu uyuzda önce irinli deri iltihabı, sonra da uyuz tedavi edilir.

Bitlenme

Baş bitinin (pediculus capitis) saçlı deriye “yerleşmesi, saçlı deride ve ensede bir kaşıntıya neden olur.

Ense kaşıntıları karşısında bitlenme düşünülür ve asalak aranır; ama çok ender bulunur; oysa saçlara tutunan grimsi küçük noktalar halindeki kurtçuklar, yani bit sirkeleri, daha sık bulunur. Ka-şintı çizikler, sıyrıklar, irinli deri iltihabı ya da çakmak hastalığı gibi kaşıma bozunlarma yolaçar; bu bozunlar, boyunda lenf düğümleri büyümesiyle birlikte olabilirler.

Tedavi 8 gün süreyle geceleri takke altında tutulan DDT’li temizleme ile yapılır. Ertesi gün ince tarakla saçlar taranarak, sirkelerden arındırılır. Ayrıca piyasada şampuan biçiminde etkili başka ürünler de vardır.

Beden biti, baş biti ile aynı belirtileri gösterir: Kaşıntı; daha sonra kaşıma bozunları, çizikler, sıyrıklarla birlikte küçük kurdeşenimsi bozunlar. En özgün nokta, bozunlarm en çok koltukaltı arka kenarında yerleşmesidir. Serserilerde uzun süreli bitlenmeler, süreğen kahverengi bir deri esmerleşmesine neden olur. Beden bitinde de, baş bitiyle aynı tedavi uygulanır: DDT ya da benzeri bir ürünün püskürtülmesi; giysilerin dikiş yerleri ve kenar baskılarına DDT uygulanması; yatak çamaşırlarının ve giysilerin 10 gün süreyle pudralanması.

Phtirius inguinalis ya da kasık biti, çatı bölgesinde (pubis) yerleşir. Bu uyuzböceği, çatı bölgesi kıllarının tabanına tutunur. Ayrıca çamaşırların ya da giysilerin içinde bulunabilir. Bu nedenle, bulaşma çoğunlukla cinsel ilişkiyle olur; ama bulaşma için mutlaka cinsel ilişki gerekli değildir. Asalak şiddetli bir kaşıntıya, karında, çatı bölgesinde ve uylukların üst bölümlerinde, kasıklarda, değişik boyutlu ve koyu gri-mavi renkli yuvarlak lekelerin belirmesine yolaçar. Kaşıntı deri iltihabına ve egzamaya neden olabilir; bölgede böyle değişiklikler bulunması, asalaktan çok, kıllara yapışan ve hareketsiz olan sirkelerin araştırılmasını gerektirir.