Sağlık

BACAK YARALARI

Bacak yaraları ya da varis yaraları, günümüz toplumunda çok yaygın ve çok sık görülen hastalıklardan biridir. Erken dönemde etkili bir tedavi uygulanmazsa, iyileşmeleri güçtür.

Bacakların alt 1/3′lik bölümlerinde yerleşen yaralar, deri ve derialtı dokusunda bir madde yitimine neden olurlar. Sonuçta, çapı birkaç milimetre ile on-onbeş santimetre arasında değişen, hattâ bazı hastalarda bütün bacağı çevreleyebilen, tabanı kırmızı, sarımsı ya da grimsi renkli, oval ya da yuvarlak bir bozun ortaya çıkar. Keskin bir sınırla çevrelenen bu yaralar çoğunlukla, kanla beslenme bozukluklarına uğramış deri yüzeyleri üstünde ortaya çıkarlar.

NEDENLER

Bacak yaralarının nedenleri çok çeşitlidir; çoğunlukla bu nedenler birarada bulunurlar.

Başlıca neden, çeşitli biçimlerde oluşan damar bozukluklarıdır. Bu bozuklukların en sık Taşlananı, delici toplardamar kapakçıklarının yıkımıyla birlikte gelişen yapısal ya da bir trombozu izleyen ikincil toplardamar yetersizlikleridir.

Bu nedene genellikle çoğalmış kılcaldamarlar da eklenir. Varisli bölge, beyaz körelme denen görünümü alabilir; yani normal deriye oranla içi oyulmuş ve çevresi patlamış kılcaldamarların oluşturdukları bir ağla çevrili grimsi plaklar oluşur. Ya da damar dışına çıkmış kanın dokuda birikmesi sonucu oluşan bir der; iltihabı biçiminde de olabilir. Bu durumda, hemoglobin içindeki pigmentlerin deriyi süreğen olarak esmer ve benekli biçimde boyadıkları görülür.

Varisler sanıldığı kadar çok yaralara neden olmazlar. Buna karşılık, bazı ağ tabaka toplardamarlarının yerel beyaz kılıflanmalarınm, apansızın küçük yaralara neden oldukları görülmüştür.

Atardamar iltihabı da yaraların oluşmasına yolaçmaz, ama yaralarla birlikte bulunduğu zaman tedaviyi güçleştirir.

Bütün bu yukardaki nedenler çok ender olarak tek başlarmadırlar. Çoğunlukla çeşitli biçimlerde birarada bulunurlar.

Hastalıkta rol oynayan ikinci önemli etmen enfeksiyondur. Çoğunlukla farkına varılmayan enfeksiyon, aşağı yukarı bütün damarsal beslenme bozukluklarına eklenir. Genellikle ivegen olarak gelişen enfeksiyonun nedeni irin yapıcı koklar, özellikle de streptokoklardır. Bu nedenle bacak yarası, «süreğen streptokoklara bağlı bir çıban» olarak tanımlanır.

Enfeksiyon (lenf düğümleri iltihabı, kançıbanı, mikroplanmış yara), hastalığın ortaya çıkışını kolaylaştırıcı etmen olabilir ya da ikincil olarak, kaşıma sonucu oluşan bozunlara eklenir.

Çeşitli etkenlerle (damar bozuklukları, enfeksiyon, travma) ortaya çıkan bacak yaraları, zamanla derialtmdaki dokulara da yayılır ve bunlarla ilişkili olarak çeşitli değişikliklere uğrar.

Yanlış tedaviler sonucu bozunlarm egzamaya dönüşmeleri ve kan dolaşımının yavaşlaması olaylarının giderek şiddetlenmesi, hastalığı ciddileşti-rebilir.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Bacak yarası, yuvarlağımsı ya da oval görünümde, çok gözenekli bir yapıdır; boyUj madeni bir para büyüklüğünden bacağı çepeçevre sarabilecek bir yaraya kadar değişebilir. Morumsu kırmızı renkli esnek kenarları, keskin bir sınırla sağlam bölgeden ayrılmıştır. Tabanı irinle kaplıdır, kirli ve kangrenli bir görünüm taşır. Kabuğun düşmesinden sonra, bu yapı kırmızı, parlak ve tomurcuklu bir biçim alır. Yarayı çeviren deri tabakasında bazen, kanın damar dışına çıkmasına bağlı bir renk değişimi,bazen de bir egzama ya da enfeksiyon görülebilir.

Ağrı ve kaşıntıların şiddeti, yaraların büyüklüğüne, enfeksiyon durumuna ve nedene göre değişir. Atardamar iltihabının da birlikte bulunduğu hastalarda, ağrı çok fazladır.

Tedaviye yeterince erken başlanmamışsa ya da etkili olmamışsa, yara yaşlanarak nasırlı bir görünüm alır, kenarları kalınlaşır ve küçük kanamalar görülmeye başlanır. Çevredeki deri büzülüp, alttaki dokuları etkiler.

Hastalığın her evresinde teşhis kolaydır. Tedavi yöntemlerinin seçilmesi, derin toplardamarların durumlarının incelenmesinden sonra olur.

Trendelenburg testleriyle tamamlanan toplardamar klinik muayenelerinin yamsıra, toplardamar içine karşıt madde verilerek bir röntgen incelemesi de yapılabilir. Böylece, derindeki toplardamar sisteminin geçirgenliği daha kesin olarak ortaya konur.

Tedavide önemli bir nokta da, geleceği kötüleştiren etkenlerin saptanıp, etkinliklerinin önlenmesidir. Bu araştırmada yerel olarak yara sayısı, derinlik dereceleri, yerleşme merkezleri, dip görünümleri ve kenarların sertlik durumları gibi noktalar saptanır.

Ayrıca atardamar iltihabının, ağ tabaka toplardamarlarında yerel beyaz kılıfların izleri gibi yerel ve şişmanlık, ödem, şeker hastalığı, fiziksel ve ruhsal dayanıklık gibi genel etkenlerin de araştırılması gerekir.

EVRİM

Evrim, bu çeşitli etmenlerin birbirleriyle ğmtılarına göre değişir.

Çok çeşitli ihtilatlar ortaya çıkabilir: Uygun olmayan merhemlerin kullanılması sonucu oluşan egzamalar; derin dokuların hastalıktan etkilenmesi (kemik zarı iltihabı). Çok dirençli bakterilerin yolaçtıkları dışındaki enfeksiyonlar kolayca geçiş-tirilebilir. Kanama, oldukça ender raslanan bir ihtilattır; ama bazen çok şiddetli olabilir ve acil bir cerrahi girişim gerektirir.

Enfeksiyon eklenmiş bir yara. Bozunlara yama uygulanması, son derece başarılı sonuçlar verir.

AYIRICI TEŞHİS

Genellikle kolaydır. Verem kökenli yaraların (bacaklarda çok ender ortaya çıkarlar), frengi ve mantar hastalığı bozunlarmm ayırdedilmesi gerekir. Çok ağrılı, kanamalı yaralar, özel bir klinik çerçeve içinde incelenirler.

TEDAVİ

Tedavide mikroptan arındırma ile dolaşım bozukluklarının giderilmesi birarada uygulanır.

Erken dönemdeki bir bacak yarasının tedavisinde, bozun iltihaplıysa, bölgeye önce nemli pansumanlar uygulanmalı ve yara mikrop kırıcı çözeltilerle yıkandıktan sonra, üstüne uygun merhemler sürülmelidir. Ayrıca, bozun üstünde ortaya
çıkabilecek kabuk, leke ve döküntülerin de mikroptan arındırılması gerekir. Bundan sonra yapılacak iş, gümüş nitrat eten özü gibi maddelerle ve beslenme bozukluğunun düzenlenmesiyle (damar besleyici ilaçlar, sargılar) yaranın kapanmasını kolaylaştırmaktır.

BİR BACAK YARASi SÜRECİ

Normal ama gevşek ve zayıf çeperii toplardamarlar

kan göllenmesi

kapakçıksız toplardamarlar

tromboz

yetersizlik

damarla ilgili kapakçıklarla ilgili

toplardamar basıncı

kan akımının yavaşlamas (ödem-ütihap)

deri beslenme bozukluktan (çoğalmış kılcaldamarlar)

varisli egzama

enfeksiyon

süreğen

ender bakteriler

ivegen irin yapıcı koklar

Ortaya çıkışından belli bir süre geçmiş yaralar da aynı yöntemlerle tedavi edilir, ama uygulamada daha özenli davranmak gerekir. Yukarda açıklanan tedavi yöntemlerine geçilmeden önce, atardamar hastalıkları ve öteki önemli etkenler ortadan kaldırılmalı, böylece bozun başlangıç haline (tabanında tomurcuklanma gösteren bozun) döndürülmelidir.

Madde yitiminin fazla olduğu hastalarda yaranın kapanmasını sağlamak için deri yamalarına başvurulur. Yamalar iki biçimde olabilir. Hastanın kendi derisinden hazırlanan ince deri ve file yamaları; bir başka kişiden alınan ve geçici bir örtü görevi yapan yamalar.