Yaşantımız sırasında çeşitli iç ve dış etmenler, vücudumuzun çeşitli yerlerinde normal olup giden enerji kullanımını bozabilir.

I Sağlıklı ve şeker hastası kimselerde enerji kullanım durumu aşağıda basitçe anlatılmıştır.

A — Sağlıklı Kişilerde Enerji Kullanımı:

insanlar aldıkları gıdaları yakmak suretiyle vücutlarında şu 3 ana çalışmayı sağlarlar :

a) Gece – gündüz vücut sıcaklığını aynı derecede tutma.

b) Eskiyen ve yeniden meydana gelen kısımların yapımı ve çeşitli salgıların sağlanması, c) Sinir ve kas sisteminin çalışmasını sağlamak.

I) Enerji Kaynakları:

İnsanlar yapı itibariyle birbirinden ayrı 3 grup ana gıda maddesi yerler, bunlar:

—  Şekere dönüşen gıdalar (Karbonhidratlar),

Unlu, nişastalı, şekerli yiyecekler, tatlı meyveler. Bunların hepsi hazımdan sonra GLUKOZ şekeri halini alırlar. Vücutta sıcak-li|^;.ı İçinin ederler.

Yağlar.

Hayvansal ve bitkisel yağlar, yüksek enerji kaynağıdır. Proteinler.

Ilımlarla vücudumuzda yıpranan, eskiyen kısımlar tamir olur ve yeni kısımlar yapılır.

İki gıdalar yeterli ve orantılı olarak alınmalıdır. Eğer yeterli şekerli gıda alınmazsa, vücut proteinli gıdaları parçalayarak yakar ve bunun sonucu kanda üre meydana gelir. Aynı şekilde normalden fazla yağ yenecek olursa, o da vücutta aseton meydana gelmesine vo zehirlenmeye neden olur.

Şeker hastalan bu 3 çeşit gıdanın hazımdan sonra nasıl depo edildiğini ve kullanıldıklarını, bilmesi gerekir, böylece beslenmesini daha iyi düzene sokar.

—  Şekere Dönüşen Gıdalar:

Çeşitli unlu, nişastalı, şekerli yiyecekler hazımdan sonra parçalanarak kanda GLUKOZ şekeri haline geçerler. Bu hale gelen şeker tüm vücudumuza dağıtılarak enerji sağlamada kullanılır. Tüm hhücrelerimize kadar ulaşan bu şekerin kullanılabilmesi için hücrelerin içersine girmesi ve orada tutulması gerekir. Şekerin hücrelere girmesi ve depo edilmesi pankreas bezesinin salgıladığı insülin hormonu ile olur. Şahsın çalışma durumuna göre insülin salgılaması az veya çok olur.

Eğer alman gıda o sırada yakılamazsa, yani ihtiyaç yoksa GLİKOJEN şekeri halinde karaciğerde depo edilir. Vücutta şekere ihtiyaç duyulunca bu şeker tekrar glükoz haline döner ve kana kartı şarak ihtiyaç olan kısımlara taşınır.

Sürekli la/la .şekerli gıda alınırsa, bu fazla şeker karaciğerde depo edilemez hale gelir ve yağa çevrilerek, vücutta depo edilirler.

—  Yağların Kullanılması:

insanlarda yağlar ya dışardan gıdalarla alınır veya yenilen şe kerlerle oluşur ve fazladan meydana gelen yağ, yağ hücrelerine yeı leştirilerek depo edilir. Fazla enerjiye ihtiyaç olduğu zaman depo edilen yağlar şekere dönüştürülerek sarf edilir. Yağların yakılması, vücutta şekerin de bulunmasıyle kabil olur, yani şekerler bir nevi çıra vazifesi görür, önce onlar yanar sonra yağlar yakılıır. Yağlar tam yakılamazsa veya ihtiyaçtan fazla olursa vücutta aseton meydana gelmesine ve vücudun zehirlenmesine neden olurlar.

—    Proteinlerin Yakılması:

Hazmolmuş proteinlerin bir kısmı vücutta yakılır, bir kısmı da vücutta tamir ve yeni kısımların yapılmasında kullanılır.

Vücudumuzdaki tüm gıda ihtiyacı ve yeterliliği çeşitli idare merkezlerince kendiliğinden idare edilir gider, bizim bunlara müdahale imkânımız yoktur. Kandaki şeker miktarına göre insülin salgılanır, kanda şeker artınca insülin salgılaması da artar ve bu nun etkisiyle şeker normal seviyeye düşer. Mevcut şeker vücudun çeşitli yerlerine insülin etkisiyle depo edilir ve oralarda tutıtltıııtHl sağlanır.

Şeker yüklemesi şöyle yapılır: Hasta arka arkaya 3 gün, her gün 250 gr. karbonhidratlı (şekere dönüşen ekmek, börek, baklava, şeker, üzüm vs.) gıdalardan yer. 3. gün sabahı, hastaya vücut ağırlığının her 1 kilosu için 1 gr.hesabiyle Glikoz şekeri alınarak şurup haline getirilir ve hastaya içirilir (genellikle tüm hastalara 50 j»r. glikoz şekeri verilir). Sonra her yarım saatte bir kandaki şeker seviyesi tespit olunur, bu tahliller 3. saat sonuna kadar sürdürülür. Zamana bağlı olarak yapılan bu şeker seviyesinin ayarlanma derecesinin takibi sonuçta 3 şeyi gösterir:

Kanda şeker normalin üzerinde olduğu halde idrarda şeker çıkmamaktadır, buna GİZLİ ŞEKER denir. Gizli şeker bir süre devam eder ve sonra hakiki şekere dönüşür, bu nedenle pek çok kimse gizli şeker olduğunun farkına varmaz ve tedbir almaz, günün birinde hakiki şeker durumu ile karşılaşır.

3) Yükleme ile kandaki şeker seviyesi 220 miligramın üzerine çıkmıştır ve bu seviye normal düzeye 3 saat sonunda bile düşmez. Seviye çok yüksek olduğu için ve uzun sürede yüksek kaldığından, şekerin fazlası (140 miligramın üzerindeki miktar) idrarla dışarı atılır. Yükleme sonucu böyle olan kimseler GERÇEK ŞEKER HASTASIDIR. Bunlarda ayarlama düzeni bozulmuştur ve aldıkları şekerin mühim kısmı idrarla dışarı atıldığı için gıdasız kalırlar ve zamanla zayıflarlar.

Tüm gebelerde, gebe olmayanlara oranla daha fazla insülin gereksinimi vardır. Diyabetik gebelerde ise özellikle ilk 3 aydan sonra gebelik öncesine göre insülin ihtiyacı artmıştır. Bu nedenle diyabetik gebelerde organizmanın artmış glikoz ve insülin ihtiyacının dengeli olarak sağlanması, hem anne hem de çocuk açısından hayati önem taşır. Bu dengenin sağlanamadığı gebelerin bebeklerinde özellikle kalp iskelet sistemi anomalileri, erken doğum, düşük, iri doğum, ya da ölü doğum riskinin artacağını unutmamalısınız.

Gebelik süreci diyabetik anne adayı ve çocuk açısından taşıdığı riskler nedeniyle özel bir dönemdir. Son 30 yıldan bu yana tıptaki büyük gelişmelerle bu riskler artık çok azalmıştır. Deneyimli ve gelişmiş merkezlerde uygun bir zamanlama ve dikkatli bir tedavi planlaması ile düşük oranı %2′lere indirilmiş, anne karnında iken çocukta gelişebilecek organ bozuklukları sağlıklı gebelerdeki düzeylere çekilmiştir. Bu sonuçların ancak anne adayının gebelik süresi boyunca karşılaşacağı güçlükler karşısında bilgilendirilmesi ve eğitilmesi, ve gebelik öncesi dönemden başlayarak her aşamada diyabetolog, jinekolog ve pediatristlerden oluşan deneyimli bir ekiple ortak işbirliği ile elde edilebileceğini unutmamalısınız.

YAŞLILARDA ŞEKER HASTALIĞININ TEDAVİ İLKELERİ NASIL OLMALIDIR ?

Yaşlılarda başka organik bozukluk yoksa tedavi ilkeleri herhangi bir yaştaki diyabet tedavisi gibidir. Hedef, şeker düzeylerini normale yakın düzeylerde tutmaktır. Tedavi planlamasında ilk aşama fizik kapasitenizin belirlenmesidir. Görme kaybı, unutkanlık ya da hareket yeteneğinde sınırlılık tedavi uygulamasında problemler oluşturabilir. Böyle durumlarda aileniz ile işbirliğiyle destek tedavisi oluşturmalısınız. Diyet programı ilgi, kabiliyet ve kaynaklarınıza uygun olarak düzenlenmelidir. Yaşlılığınız sonucu gelişebilecek kalp damar hastalıkları nedeniyle ağır egzersizlerden kaçınmalısınız. Hafif egzersizler (örneğin haftada 3-4 kez 10 dakikadan başlıyarak 1 saate kadar uzayabilen yürüyüşler) kan şekerinizi ayarlamada yararlı olabilir.

Cilt, tırnak ve vücut bakımı özenle yapılmalı, fokal infeksiyonlara ortam hazırlayacak koşullardan özenle korunmalısınız. Ağızdan şeker düşürücü ilaçlar kullanıyorsanız böbrek ve karaciğer fonksiyonlarınız incelenmeli, bu ilaçların ani kan düşürücü etkilerine karşı dikkat etmelisiniz. Bu ilaçları, 70 yaşından sonra doktorunuza danışarak sınırlı olarak kullanmalısınız. İnsülin uyguluyorsanız doz ayarı sürekli denetlenmeli, insülini daha kolay ve risksiz yapabileceğiniz yöntemler  (Enjektörün üzerindeki rakamları büyültecek sistemler, kalem insülinler, v.b.) öğrenmelisiniz. Siz ve yakınlarınız, tedavi riskleri ve acil durumlarda yapılması gerekenler konusunda doktorunuza danışmalısınız. Tüm diyabetiklerde olduğu gibi yaşlılarda da sigara yasaklanır.

Lütfen Dikkat, Önemlidir!

Yemek planınızı aynen uygulayın.

Her zamanki aktivitelerinizi ihmal etmeyin.

Kan şekerinizi düzenli aralıklarla ölçün;

hastaysanız bunu daha sık yapın.

Kan şekeriniz 240 mg/dL’nin üzerindeyse

idrarda keton testi yapın; hastaysanız bu testi daha sık tekrarlayın.

Cildinizi ve ayaklarınızı her gün kontrol edin.

Her yıl göz ve 6 ayda bir diş muayenesi yaptırın.

Kan basıncınızı normal değerlere yakın tutun.

Kan yağlarınızı normal değerlere yakın tutun.

Sigara içmeyin.

Güvenli bir yolculuk için önceden plan yapın.

Doktorunuzla, diyabet eğiticinizle veya diyabet tedavi ekibinizin diğer üyeleriyle sık sık bir araya gelin.

Diyabet ve tedavisi konusunda bilgi edinmeyi sürdürün

Sağlığınıza dikkat edin. Başaracağınıza inanıyoruz.

Dişler ve diş etleri 3 dakika süreyle yukarıdan aşağıya hareketlerle fırçalanmalı, diş ipliği de kullanılmalıdır. Diş fırçaları 3 ayda bir değiştirilmelidir. Ağız bakımını her gün düzenli olarak en az üç kez yapınız. Altı ayda bir diş kontrolü için diş hekimine başvurunuz.

Dişle ilgili bir problem için diş hekimine başvurduğunuzda, eğer insülin kullanıyorsanız insülini mutlaka her zaman uyguladığınız dozda yapınız. Uygulamalardan sonra yemek yiyemeyeceğinizi düşünerek insülin uygulamaktan vazgeçmemelisiniz, çünkü stresle birlikte kan şekeri yükselebilir. İnsülin yaptıktan sonra eğer normal yemeniz gereken yiyeceği aiamıyorsanız kalori açığını sıvı yiyecekler ile kapatmalısınız.

Tahriş edici olmayan bir sabun ve ılık su kullanarak her gün banyo yapın. Deriniz nemliyken, az miktarda losyon kullanın, cildinizi yumuşak tutacaktır.

Şu önlemleri alarak cildinizi koruyun:

Cildinizde çizik, yara meydana gelmemesine çalışın.

Elinizi yaralayabilecek işler yaparken eldiven giyin.

Güneş yanığından korunmak için gerekli kremleri kullanın,kendinizi güneşten koruyun. Soğuk havalarda dışarı çıkarken kendinizi sıcak tutacak giysiler giyip soğuktan zarar görmemeye çalışın.

Yaraları çabuk tedavi edin.

Bütün kesikleri, sıyrıkları sabun ve suyla yıkayın, üzerlerini kuru, steril bir bandajla örtün.

Bir kesik ya da bir sıyrık 1 gün içerisinde iyileşmeye başlamaz veya aşağıdaki infeksiyon belirtilerinden birini görürseniz, hemen doktora haber verin:

Kızarıklık

Sıcaklık

Şişlik

Zonklama

Cerahat (irin)

Ayak Bakımı:

Diyabet hastalarının ayaklarına özen göstermesi, özel bir ayak bakımı uygulaması gerekir. Dolaşımın iyi olmaması, sinirlerin hasar görmesi ve infeksiyonlarla savaş konusunda ortaya çıkan zorluklar, ayaktaki sorunların çok ağır sonuçlanmasına neden olabilir.

Tırnak batması, iltihaplı nasır, ayağın bir yere çarpması, mantar hastalığı gibi durumlar doku hasarı ile infeksiyonu kolaylaştırır. İnfeksiyon yayıldıkça şişlik,sıcaklık meydana gelir, kan dolaşımı yetersiz kalır. Bir olay ötekini hazırlar. Hasta ağrı hissetmeyip sağlıksız ayağının üzerinde yürüdükçe infeksiyon daha da yayılır. Ayaklarınızı hergün kontrol edip gerekli bakımı yaparak, önemli sorunların gelişmesini önleyebilirsiniz.

Ayaklarınızı hergün kontrol edin. Ayak sırtına ve tabanlarına bakın. Tabanlarınızı rahat göremiyorsanız, bir ayna kullanın ya da aile bireylerinden yardım isteyin. Herhangi bir yara, ayaklarınızda veya ayak parmaklarınızda herhangi bir değişiklik (renk, sıcaklık veya biçim değişikliği) ve infeksiyon belirtisi görürseniz doktorunuza bildirin.

Tahriş etmeyen bir sabun ve ılık suyla ayaklarınızı her gün yıkayın. Özellikle parmak aralarını olmak üzere ayaklarınızı iyi kurulayın.

Lanolin losyonu veya vazelinli merhem kullanarak kuru cildinizi yumuşatın.Ayak parmaklarınızın arasına losyon sürmeyin. Ayaklarınız terlerse çok az pudralayın.

Ayaklarınızı koruyun. Ayağınızı sıkmayan, deri ya da bez ayakkabılar giyin. Öne doğru sivrilen, yüksek topuklu ayakkabılardan kaçının. Parmak arası sandalet giymeyin. Çıplak ayakla yürümeyin.Denizde ve kumsalda dahi terlik kullanın. Ayağınızda şekil bozukluğu varsa uygun tedavi veya ortopedik ayakkabı için doktorunuza danışın. Her gün temiz çorap giyin. Lastikli çoraplar giymeyin.

Ayakkabınızı giymeden önce içini elinizle kontrol edin, içinde çivi veya yabancı madde varsa çıkarın. Yeni ayakkabı giydiğinizde ilk günler kısa süreli giyip değiştirin, ayaklarınızı sık sık kontrol edin.

Dolaşımınıza yardımcı olmak için her gün ayak egzersizleri yapın.

Ayaklarınızı tehlikelere karşı koruyun.

Ayak tırnaklarınızı dümdüz kesin, köşeleri daha derin almayın. Zımparalı bir tırnak törpüsüyle törpüleyin.

Ayaklardaki nasırları ya da sertleşmiş deri bölümlerini almak için kesici aletler veya kimyasal maddeler kullanmayın. Bu işi uzmanlarına yaptırın,

Ayaklarınıza sıcak su şişeleri, ısıtıcı petler veya diğer ısı kaynakları uygulamayın.

Eğer, açlıktaki kan şekeri 180 mg/dL’nin üzerinde ise çok yüksek şeker olarak kabul edilir. Şeker hastasında devamlı olarak yüksek şeker tesbit edilişi diyabetin kontrol altında olmadığını gösterir.

Kan Şekeri Düzeyini Neler Yükseltir?

Hiperglisemi ya yavaş yavaş ya da hızla oluşur.Kan şekerini yükselten herşey hiperglisemiye neden olabilir.

Ağızdan alınan şeker düşürücü ilaçlarınızı gerektiği kadar almaz ya da insülininizi yeterli miktarda yapmazsanız,

Başka bir nedenle hastalanırsanız(iltihap-infeksiyon gibi),

Çok fazla yemek yerseniz,

Her zamanki egzersizinizi yapmazsanız,

Stresli bir dönem geçiriyorsanız kan şekeriniz çok yükselebilir.

Genellikle günlük tedavi programını aksatmayan ve düzenli yaşantısı olan diyabetiklerde hiperglisemi beklenmez.

Kan şekeri düzeyinizi düzenli aralıklarla ölçün ve kontrol altından çıkmaya başladığında, bunun ne zaman olduğunu diyabet eğiticinize bildirin.

Kan Şekeri Yükselmesinin Semptomları

Sıklıkla hiçbir belirti hissetmeyebilirsiniz. Ancak aşağıdaki şikayet, belirti ve bulgular hiperglisemiyi düşündürmelidir.

Her zamankinden daha fazla susarsanız

ve çok su içerseniz.

Her zamankinden daha fazla acıkırsanız

ve çok yemek yerseniz.

Sık sık idrar yaparsanız.

Gece boyunca idrar yapmak için uykudan

uyanırsanız.

Derinizde kuruma ve kaşıntı varsa

Halsizlik, yorgunluk hissediyorsanız.

Bulanık görüyorsanız.

Herhangi bir enfeksiyonunuz varsa.

Kesikleriniz, yaralarınız çok yavaş iyileşiyorsa.

Kan Şekerinin Aşın Yükselmesi Nasıl Tedavi Edilir?

Her zamanki günlük diyabet tedavisi uygulamanıza dönmeniz, kan şekeri yükselmesinin en iyi tedavi yoludur.

Şu bakımlardan emin olun:

Diyetinize titizlikle uyun.

Diyabet ilaçlarınızı (ağızdan alınan veya

insülin) zamanında ve doğru olarak

almalı ve yapmalısınız.

Düzenli fizik egzersizleri yapmalısınız.

Her gün kan şekerinizi ölçmelisiniz.

Ancak kan şekeri giderek artıyorsa, idrarda keton cisimlerinin aranmasına ve doktor kontroluna ihtiyaç vardır. Çünkü kontrol altına alınamayan şeker düzeyi, çok tehlikeli derecede yükselerek ketoasidoz gelişebilecektir. Ketoasidoz tedavi edilmezse koma tablosuna girebilirsiniz.

Kan şekerinizin en düşük hangi değere kadar inmesine izin verilebileceğini doktorunuza sorun. Bu değer semptomlarınıza, geçmişte bu durumla karşılaştığınız zaman ortaya çıkmış olan semptomların şiddetine ve diğer faktörlere bağlı olarak değişebilir. Doktorunuzun size söylediği, izin verilebilecek en düşük kan şekeri düzeyinizi aşağıya yazın:

En düşük Kan şekeri: veya daha az

Düşük Kan Şekerinin Nedeni Nedir?

Kan şekerinin azalmasına en çok yol açan nedenler şunlardır:

Çok fazla insülin veya şeker düşürücü ilaçlar almak

Yemekleri veya ara-öğünleri yanlış zamanlarda yemek Yemekleri veya ara-öğünleri kaçırmak veya bitirmemek

Her zamankinden daha fazla egzersiz yapmak

Alkol alınması

Kadınlarda mensturasyon (adet kanaması) başlaması

Yeni insülin şişesinin kullanılması

İnsülin enjeksiyon yerinin değiştirilmesi

Sindirim güçlüğü ve mide boşalmasının gecikmesi

Bunlardan biri veya birkaçı, kan şekeri düzeyinizin çok aşırı azalmasına neden olabilir. Yemek, aktivite, ilaç ve test programınıza gereken şekilde uymanız, kan şekeri düzeyinizin düşmesine karşı korunmayı sağlar.