Diş Bakımı
Bebeğinizin ilk dişleri çıktıktan sonra, diş bakımına başlamanız gerekir. 2 tane veya 4 tane dişi fırça ile fırçalamanız mümkün olmadığından, her gece ıslak ve yumuşak bir bezle bebeğinizin diş­lerini temizleyebilirsiniz. Daha sonraları bu ıslak bezin üzerine bezel­ye tanesi kadar florürlü diş macunu sıkıp o şekilde temizleyebilirsiniz.

Bebeğiniz diş macununun tadını sevmiyor veya onu yemeye kalkışı­yorsa hiç kullanmayabilirsiniz. Günde iki kez florürlü diş macunuyla fırçalamak çocuğunuzun dişlerini çürümelerden koruyacaktır. Üstelik §itraz diş macunu yutması çok fazla kaygılanılacak bir durum değildir.

12. aydan sonra bebekler için hazırlanmış yumuşak bir diş fırçasıyla bebeğinizin dişlerini fırçalayabilirsiniz. Bunu alıştırmak için önceleri oyun olarak çocuğunuzun dişlerini fırçalayın. Özellikle banyo zamanı eğlendiri­ci bir oyun olabilir.

Çocuğunuz bu işi size bıraktığı sürece dişlerini siz fırçalayın. İlinizi başının arkasından geçirirseniz, dişlerini fırçalarken ağzının içini rahatça görebilirsiniz. 2 yaşına geldiğinde dişlerini artık kendi fırçalamak isteyebilir. Eğer anne ve baba düzenli olarak dişlerini ftfÇalıyorsa, çocuk bunu çok kısa sürede öğrenecek ve zevkle yap­mak isteyecektir.

Dişlerin Çürümemesi İçin

♦ Diş çıkarmaya başladığı andan itibaren bebeğinizin dişlerini ve diş etlerini temiz ve ıslak bir bezle silin.
♦ Uygun yaşa geldiğinde diş fırçalamayı kendisinin yapması­na olanak tanıyın. Düzenli olarak sabah-akşam diş fırçala­ma alışkanlığı edindirin.

♦ Bebeğinizin beslenmesinin kalsi­yum (süt, peynir, yoğurt ve yapraklı yeşil sebzeler) ve D vita­mini (yumurta sarısı, balık ve süt ürünleri) içerikli olmasına dikkat edin.

♦ Şeker ve çikolata gibi şekerli yiyeceklere çok fazla yer ver­meyin. Yaşı büyüdükçe engellemeniz mümkün olmayacağın­dan ara sıra yemesine İzin verin ve yedikten sonra dişlerini fırçalamasına dikkat edin. Öğün aralarında da şekerli yiyecek vermemeye dikkat edin.

♦ Emziği asla şekerli bir şeye batırıp vermeyin.

♦ Bebeğinizin uyurken biberonla şekerli içecekler içmesine izin vermeyin. İçilmekte olan sıvının içindeki şekerler, ağız bakteri­leri ile karışıp dişleri çürütürler.

Süt dişlerine neden iyi bir bakım?

Çünkü bu dişler kalıcı dişlerin yerini tutmaktadır. Bunlarırtjprüyüp dökülmesi, ağız yapısında kalıcı değişikliklere neden olabilir. 6 yaşına kadar bebeğiniz bu dişlerle beslenme ihtiyacını giderecektir. Kısa sürede dökülmesi beslenme bozukluklarına yol pabilir.

Ağzın içindeki çürük dişler, hiç hoş bir görünüm vermez. Çocuğun kendine güven duyması ve düzgün konuşması için sağlam dişlere ihtiyacı vardır. Bozuk dişlerden dolayı düzgün konuşamayan, çürümüş dişlerini göstermemek için ağzını sürekli kapatan çocuk kendini iyi hissetmez. Yaşıtlarıyla olumlu ilişkiler geliştiremez. Bunun için süt dişlerinin de bakım ve korunmaya ihtiyaçları vardır.

Bir başkası sizi uyarmadığı takdirde ağzınızın koktuğunu büyük bir olasılıkla bilemezsiniz. Ağız kokusunun nedenleri genel olarak aşağıdakilerden biridir:

Ağız yarası

Ağızda, dilde ya da diş etlerinde herhangi bir mikroplanma ya da yara, ağız kokusuna neden olabilir. Agzmızı antiseptik suyla yıkarsanız bu sorununuz iki üç gün içinde geçebilir. Devam ederse doktora danışın.

Dişlerin yeterli temizlenmemesi

Eğer dişlerinizi (ya da kullanıyorsanız, diş protezlerinizi) günde iki kere iyice fırçalamıyorsanız diş etlerinin arasında kalan yiyecek artıkları ağız kokusu yapabilir. Sarımsak, soğan ve alkol Bu tür yiyecekler kanda emilip, akciğerlerde serbest kalan uçucu maddeler içerirler ki, bu da ağız kokusuna neden olur. Alkol de aynı etkiyi yapar. Bu yiyecekleri yedikten 24 saat sonra ağız kokusunun geçmesi normaldir.

Sigara

Sigara her zaman ağız kokusuna neden olmaktadır.Ağız kokunuz geçmiyorsa doktora başvurun. Protezlerinizi geceleri özel bir temizleyici karışım içine bırakın.

Diş protezlerinin bakımı

Protezlerinizin kuruyup, deforme olmaması için, geceleri yatarken muhakkak içinde temizleyici bir madde bulunan bir bardak su içinde bırakın. Bu aynı zamanda diş etlerinizi de dinlendirecektir. Protezlerin her gün fırçalanması gereklidir. Dişçiniz protezlerinizi en iyi fırçalama yöntemini size gösterecektir. Ayrıca ağzınızdaki gerçek dişlerinizi de çok iyi fırçalamanız gereklidir. Yarım protezler sabah ilk takıldığında hafif bir rahatsızlık verebilir. Bu normaldir ve bir müddet sonra geçer. Protezlerin sağlıklı olarak kullanılma müddeti, 6 ayla 5 sene arasında değişir. Eğer dişleriniz tümüyle takmaysa 2 yılda “bir dişçinize görünmenizde fayda vardir. Eğer ağzınızda kendinize ait dişler de kalmışsa 6 ayda bir kontrole gitmeniz gereklidir.

Dişler ve diş etleri 3 dakika süreyle yukarıdan aşağıya hareketlerle fırçalanmalı, diş ipliği de kullanılmalıdır. Diş fırçaları 3 ayda bir değiştirilmelidir. Ağız bakımını her gün düzenli olarak en az üç kez yapınız. Altı ayda bir diş kontrolü için diş hekimine başvurunuz.

Dişle ilgili bir problem için diş hekimine başvurduğunuzda, eğer insülin kullanıyorsanız insülini mutlaka her zaman uyguladığınız dozda yapınız. Uygulamalardan sonra yemek yiyemeyeceğinizi düşünerek insülin uygulamaktan vazgeçmemelisiniz, çünkü stresle birlikte kan şekeri yükselebilir. İnsülin yaptıktan sonra eğer normal yemeniz gereken yiyeceği aiamıyorsanız kalori açığını sıvı yiyecekler ile kapatmalısınız.

Çok çeşitli diş ekimleri vardır; ama özellikle 3 büyük ekim tipi önemlidir:

— diş aktarımları ya da biyolojik ekimler;

— sarmal ekimleri, yapraksal ekimleri, iğne ekimleri ve karbon ekimleri içeren kemik içi ekimler;

— kemik dışı ekimler.

AKTARIMLAR

Aynı kişide değişik bir yere (çene kemiğine gömülü bir köpekdişinin çıkarılarak, diş kemerinde normal yerine yerleştirilmesinde olduğu gibi) ya da başka bir kişiye takmak için, bir kişiden ya da bir hayvandan çekilen bir diş sözkonusudur.

Bu yöntem pekçok diş hekimi tarafından beğenilmektedir. Bununla birlikte, bütün organ aktarımlarında ortak, önemli bir sorun vardır, Red olayı. Diş aktarımlarında 5 yıllık başarı yüzdesi, a,ynı kişide değişik bir yere aktarılan dişler için yüzde 60-80 dolayındadır; ama bir başka kişiden çekilmiş dişlerde, bu oran yüzde 50′nin altına düşer.

KEMİK İÇİ EKİMLER

Adlarından da anlaşılacağı gibi, bunlar, çene kemiğinin içine yerleşen ve bir bölümü, üstüne konacak protezi (porselen ya da maden kaplama) taşıyabilmek için bağdokusu mukozasından dışarı çıkan birtakım sistemlerdir.

Bu tür ekimlerin çeşitli tipleri uygulanmıştır. Bunlar arasında yaprak ekimler, sarmal ekimler, koltuk değneği tipinde ekimler ve camlaştırılmış karbon sayılabilir. Günümüzdeki araştırmalar, bunların daha da yalınlaştırılması yolundadır: Bir dişin, bir boşluğu doldurmak ya da birleştirici bir proteze (köprü) destek sağlamak için çekilmesinden hemen sonra yerleştirilebilecek bir ekim hazırlama çalışmaları. Günümüzde en çok uygulanan, iğne ekimler yöntemidir.

İğne ekimler

Bu yöntemde değerli, soy madenlerden (genellikle tantal) yapılmış iğnelerden yararlanılır.

Bu iğneler, bir defada çene kemiğine sokulur ve böylece, biçimi anatomik diş modelinden çok farklı olan (çoğunlukla üç ayaklı bir ekim sözkonusudur) yapay bir tür kök oluştururlar.

İğne ekimler, 4 tip uygulamada kullanılabilir.

Burada, tek ekim koyma gerekliliği bir uzman tarafından saptanmalıdır. Çünkü herkes bir diş ekimini kaldıramaz.

Yedek ekim

Uzun süre dayanacak karışık köprülerin (dişler ve ekimler) gerçekleştirilmesini ve sağlıklı olmasını sağlamak için, ara destek olarak bu tür ekimlerden yararlanılır.

Kanal içi iğneyle sağlamlaştırma

Bu yöntem, sallanan bir dişi, kanal içi bir iğneyle sağlamlaştırmaya dayanır. Yani, kök kanalı içinden geçen ve kök ucunu aşan iğne, çene kemiği içine tutturulur. Bu yöntem, bazı hastalarda diş kemeri üstünde, çekilmek için ayrılmış bazı dişlerin kurtarılmasını sağlar.

Tek ekim

Amacı, eksik tek bir dişin yerini, özellikle komşu dişler sağlam olduğunda, doldurmaktır. Oysa, klasik protez yöntemleri, bu dişlerin çekilmesi.

Tam ekim

Hareketli bir tam protezi hareketsizleştirmek ya da hareketsiz bir tam köprü gerçekleştirmeyi sağlamak amacıyla, hiç dişi olmayan bir çenenin bütünü üstüne iğneler yerleştirilmesine dayanır.

KEMİK DIŞI EKİMLER

Bunlar, yüzeyleri genellikle geniş olan ve çenenin kemik yüzü üstüne ve bağdokusu-mukoza tabakası altına yerleştirilmiş ekimlerdir. Merkezi boşaltılmış bir eğerin yapacağı gibi, bu ekimler, çene kenarının biçimini alırlar. Bağdokusu-mukoza tabakasının birkaç yerinden (genellikle 4) protezin tutturulacağı çiviler çıkar.

Bu yöntem, tam dişsizlik durumlarında, klasik yöntemlerle başarılı olmayan protezlerin sağlamlaştırılması ve hareketsizleştirilmesi amacıyla kullanılabilir. Bununla birlikte, gerçekleştirilmesi en uzun ve en çok yıkıma neden olan yoldur; çünkü 2 defada çenenin temizlenmesini (bütün dişlerin çekilmesi) gerektirebilir:

— ölçü alınması için;

— protezin yerine konması için.

SONUÇ

Diş ekimi, ek protezlere olanak tanıdığından, başarılı olduğunda olağanüstü bir yöntemdir. Bununla birlikte, herkesin bir diş ekimini kaldıramayacağı unutulmamalıdır.

Ekim koyma kararı genel sorunlara (sağlık durumu) ve yerel etmenlere (kemiğin niteliği, enfeksiyon odaklarının varlığı, v.b.) göre değişir. Bu yüzden diş ekimi kararı verecek ve en uygun yöntemi seçecek kişi, yalnızca uzman bir diş hekimidir.

GEÇİCİ DİŞLERİN KÖKLERİNİN ÇEKİMİ

Bir süt dişinin yerinden oynatılması sırasında köklerden biri kopabilir. Bu kökün mutlaka çıkarılması gerekir; çünkü orada kalıp, kalıcı dişin gelişmesini engelleyebilir.

Ama, altta bulunan diş tomurcuğunu zedeleme tehlikesi varsa, kalan kök asla çıkarılmaya çalışılmamalıdır.

KALICI DİŞLERİN KÖKLERİNİN ÇEKİMİ

Diş hekiminin, çıkarılması gereken köklerle karşılaştığı durumlar şunlardır:

— kötü durumdaki bir dişe uygulanan girişim sırasında dişin taç parçası kırıldıysa;

— çürük nedeniyle dişin taç parçası bütünüyle yıkıldıysa ve kökünden hareketsiz bir protez uygulamasında yararlanılamayacaksa;

— diş hekiminin, çok dağınık giden kökler karşısında dişin bir defada çekilmesinin yolaçacağı önemli kemik yitimini önlemek amacıyla, parçalama yoluyla çekim yaptığı durumlarda.

Bu durumlarda, kökler, uçları az ya da çok dar ve uzun kerpetenlerle sırayla çekilir; ya da Kök ucu çevresi kazıma ve kanal içi iğneyle sağlamlaştırma. Yukarda solda, bir kenarı kırılmış alt sağ orta kesici diş üstüne girişimden önce alınmış fotoğraf. Ortada solda, bağdokusu-mukoza tabakası kesişi ve alt çene kemiğinin açığa çıkarılması. Aşağıda solda, enfeksiyona uğramış kök ucu karşısında kemiğin delinmesi. Yukarda sağda, kök kanalının açılması ve mikrop kırıcı bir macunla doldurulması. Ortada sağda, bir iğne ekim yardımıyla diş kökünün, kanal içi iğneyle sağlamlaştırılması. Aşağıda sağda, kaldırılan dişeti parçası yeniden kemik üstüne yapıştırılıp dikilmiştir. diş çukuru ile kök arasına girerek kökü çukurunda ayıran yükselticilerden yararlanılır.

CERRAHİ ÇEKİMLER

Geleneksel yalın çekimde diş hekimi, dişi çevreleyen kemiğe ve bütünü örten dişetine zarar vermemeye çalışır. Ama bazı özel durumlarda, bağdokusu-mukoza tabakasını kesmek ve az çok yaygın bir kemik bölgesini feda etmek zorunda kalabilir. Bunu gerektiren durumlar şunlardır:

— dişin çene kemiği içinde gömülü olması (özellikle 20 yaş dişleri ve köpekdişleri);

— normal diş yuvası yoluyla ulaşılamıyan bir kök ya da kök ucu bulunması; diş yuvası çıkarmayla çekim.

Bu girişimlere genellikle önceden karar verilir ve girişimin özel bir yöntemle uygulanması gerekir. Alt 20 yaş dişinin çene kemiği içinde gömülü kalması, duruma son derece özel bir görünüm veren pekçok noktayı biraraya toplar. Bu yüzden, sözkonusu girişimlerdeki evreler gözden geçirilirken bu diş örnek alınabilir.

AMELİYAT ÖNCESİ MUAYENELER

Genel muayene

Hastanın önceki ve güncel sağlık durumunun sorgusuna dayanır.

Laboratuvar incelemeleri

— ağız kapalı, dişler bitişmiş durumda ağız içi görünüm

— ağız dışı genel görünüm.

Bu filmlerin yorumu şu konularda bilgi verir:

— yirmi yaş dişinin konumu;

— çevresindeki kemikle, 2. azı dişiyle, diş kanalıyla ilişkileri;

— yapısı, özellikle kökü.

AMELİYAT ÖNCESİ İLAÇLA HAZIRLAMA

Uygun ilaçlarla hastanın girişime hazırlanmasına dayanır. Şeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları, damar sertliği, uyuşturuculara karşı alerji tepkileri, böbrek hastalıkları olan hastalarda ve süreğen alkoliklerde son derece yararlıdır.

Ama sağlıklı bir kişide de her zaman yararlıdır. Antibiyotikler, iltihap giderici ilaçlar, kanamaya karşı ilaçlar ve kaygı giderici hafif yatıştırıcılar kullanılır.

YEREL UYUŞTURMA

Mukozaaltı yerel uyuşturma, iğneyle girişim bölgesine uyuşturucu ilaç verilmesiyle uygulanır. Bu uyuşturma, Spix dikenindeki uyuşturmayla tamamlanır. Amaç, alt diş sinirli alanının uyuşturulmasıdır.

Bu uyuşturma yöntemi, yalın ve tehlikesizdir (bazı yalın önlemlere uyulmak koşuluyla); etkililiği sayesinde, bütün alt azı ve küçük azı dişleri bölgesinde girişimlere olanak verir.

AMELİYAT YÖNTEMİ

Şunlar istenir:

— kan sayımı (alyuvarlar, akyuvarlar, trom-bositler);

— kan formülü;

— kanama süresi;

— pıhtılaşma süresi;

— şeker oranı;

— üre oranı.

Yerel muayene

Genel muayeneyi tamamlar ve görünürdeki güçlük çıkarabilecek öğelerin saptanmasını sağlar.

RÖNTGEN FİLMİ VE YORUMU

Bir alt 20 yaş dişinin tam röntgen muayenesi için 3 film çekilir:

— diş yuvası arkası, ağız içi;

Karşılaşılan güçlükler ne olursa olsun, aşağıdaki evre sırasına uyulmalıdır:

— bıçakla (bisturi) kemiğe kadar keşi;

— çıkarılacak 20 yaş dişinin üstünde bulunduğu kemik alanı bütünüyle ortaya çıkacak biçimde bağdokusu-mukoza tabakasının ayırılmasi;

— bir açıcı (ekartör) yardımıyla kesilen doku parçasının kaldırılması;

— dişin serbestleştirilmesini engelleyen kemik bölgelerinin ortadan kaldırılması;

— dişin yerinden oynatılarak, bütün halinde ya da parçalama yöntemiyle birçok parçaya ayırılarak çıkarılması.

Yara, duruma göre bütünüyle ya da kısmen dikilir. Ameliyat yarasının üstüne, hastanın dişlerini gevşetmeden yaklaşık bir saat süreyle yerinde tutması gereken koruyucu bir gaz tampon konularak girişim tamamlanır.

AMELİYAT SONRASI İLAÇ TEDAVİSİ VE GÖZETİM

Girişimi izleyen günlerde çeşitli sorunlar ortaya çıkabilir.

— çok miktarda kanama;

— verilen ağrı kesici ilaçlara direnen şiddetli ağrı;

— 48 saat sonra artan ödem;

— girişimden birkaç gün sonra da ateş;

— sürekli çene kilitlenmesi.

Bu durumlarda diş hekimi, hemen bütün hastalara şunları öğütlemelidir:

— ağız gargaraları (girişimden 24 saat sonra; çünkü nedbeleşme, yara içindeki kan pıhtısından başlar);

— ağrı kesici ilaçlar;

— iltihaplanma giderici ilaçlar;

— geniş tayflı antibiyotikler;

— kanama durumlarında (ameliyat öncesi ilaçla hazırlama evresinde verilmediyse) kanamaya karşı ilaçlar.

Çene kemiğinde gömülü kalmış bir alt 20 yaş dişinin çekilmesinden sonra karşılaşılan olaylar, bütün öteki ağız cerrahisi girişimlerindekinin aynıdır.

Sözkonusu girişimler, uyuşturma ve ameliyat yöntemlerindeki aşamalar sayesinde ve iltihaplanmaya karşı, enfeksiyona karşı tedavi yöntemleri sayesinde, büyük ölçüde kolaylaşmışlardır.

Bununla birlikte, biyolojik yara kapanması (nedbeleşme) olayının iyi geçmesi için, ameliyatla diş çekimlerinden sonra, en az 2 günlük bir dinlenme öğütlenmelidir.

KÖK UCU ÇEVRESİNİN KAZINMASI

Bir dişin kök ucunda gelişmiş iltihap odağını ortadan kaldırmayı amaçlayan (neden olan dişi korumak koşuluyla) bir girişimdir. Genellikle, bir küretten yararlanılır ve bazen kazımaya (kürtaja), kökün hasta ucunun kesilmesi (döner aygıtlar yardımıyla) eşlik edebilir.
Kök ucu çevresini kazıma. A. Karşıdan görünüş.— l. Açıcı (kesitlerin iki kenarını birbirinden uzaklaştırmaya yarayan aygıt).— 2. Dudak.— 3. Üst dudağın iç yüzü.— 4. Çene kemiği.— 5. Kök.— 6. T-aç parçası.— 7. Delici aygıt.— B. Karşıdan görünüş.— 1. Açıcı.— 2. Dudak.— 3. Üst dudağın iç yüzü.— 4. Küret (kazıma aygıtı).— C. Yandan görünüş.— 1. Dişeti.— 2. Kemiğin delinme noktası.— 3. Gazlı bez.— 4. Diş yuvası kemiği.— 5. Dişeti.— 6. Diş.— 7. Diş kanalı.— 8. Kanal aygıtı.

KAZIMA GEREKTİREN DURUMLAR

Kök ucu çevresinin kazınması, aşağıdaki durumlarda gereklidir:

— granülom ve kistleri yoketmek için;

— köklerin tedavisinde mekanik olanaksızlık durumunda (çok eğri kökler);

— kullanılan aygıtın bir kök kanalı içinde kırılması durumlarında;

— bir köprüyü çıkarmadan, desteklerini korumak için.

AMELİYAT YÖNTEMİ

Hastanın hazırlanması, bütün cerrahi girişimlerdeki gibidir.

Bu tür girişimlerde, genellikle yerel uyuşturma yeterlidir.

Dişeti mukozası kesilir ve çene kemiğini açığa çıkaracak, bozuna varmayı sağlayacak biçimde sıyırılır. Bir kemik testeresi yardımıyla kemik delinir; sonra kistli boşluk ya da granülom, küçük küretlerle kazınır.

Kök kanalı, daha önceden doldurulmadıysa (ve olanak varsa) doldurulur. Hareketsiz bir protez kanalı doldurma olanağı vermiyorsa, kök ucunun gümüş alaşımıyla doldurulmasına çalışılır. Daha sonra, dişetinin kaldırılmış parçası, yeniden kemik üstüne yapıştırılır ve dikilir. Dikişler 8 gün sonra alınır.

Girişimden sonra, denetleme amacıyla bir film çekilir.

Ameliyat sonrası genellikle iyidir. Çoğunlukla tek can sıkıcı durum, ödem ya da bir şişliktir; bu da, ameliyattan önce iltihaplanmaya karşı ilaçlar kullanılarak önlenebilir.

Bu yöntem, yakın bir tarihe kadar artık kurtarılamaz derecede bozulmuş sayılan dişlerin, diş kemeri üstünde korunmasını sağlamıştır.

Süt dişlerinin çekim nedenlerini sıralamadan önce, geçici ve kalıcı (sürekli) dişlerin çıkış sıra sim gözden geçirmek yararlı olacak.

Çocuk doğduğunda (ender kuraldışı durumlar dışında) dişsizdir. 6.-30. aylar arasında ilk geçici dişler (ya da süt dişleri) ortaya çıkar.

Bunun hemen ardından, kalıcı (sürekli) dişlerin tomurcuklan oluşur. Bunlar, süt dişlerinin altında gelişir ve 6-11 yaşlar arasında kendiliğinden düşen bu dişlerin köklerini eritir. Ne var ki bu, 20 geçici diş için geçerlidir. Sonradan 3 azı dişi (yarım çene başına) eklenir; bunlardan 20 yaş dişi, 16 yaşından sonra çıkar.

SÜT DİŞİNİN ÇEKİLMESİNİ GEREKTİREN DURUMLAR

Çoğunlukla, süt dişi çürüyerek yıkılır ve koruyucu bir tedavinin sözkonusu olamayacağı durumlar ortaya çıkar. Bu diş, komşular için, altta bulunan tomurcuk için ya da çocuğun sağlığı için tehlikeli oluyorsa, mutlaka çıkarılmalıdır.

Bazen de, kalıcı dişlerin gelişmesini ya da yer değiştirmesini kolaylaştırmak amacıyla uygulanan bir çene ortopedisi tedavisi, süt dişinin çekilmesini zorunlu kılabilir.

GİRİŞİM YÖNTEMİ

Röntgen filmi

Dişin açıkça hareketli olduğu (sallandığı) durumlar dışında, alttaki kalıcı dişin varlığını doğrulamak ve çıkarılacak dişin köklerinin yapısını değerlendirmek amacıyla, mutlaka röntgen filmi çekilmelidir.

Ruhsal durum

Çocuğun ruhsal durumu çok önemlidir ve diş hekiminin önce çocuğun güvenini kazanması gerekir. Çocuğun yakınlarının dışarda durması daha iyi olur. Çok sinirli bazı çocuklarda, girişimden önce bazı yatıştırıcı ilaçlar verilmesi öğütlenebilir.

Uyuşturma

Açıkça sallanan dişlerde, yalın bir uyuşturma Cetilklorür püskürterek) yeterlidir; ama genellikle, kök ucu çevresi yerel uyuşturum yapılması uygundur.

Bu konuda erişkinlere gösterilen aynı özen gösterilmelidir; çünkü yetersiz bir uyuşturma, çocuğun hekime güvenini kesinlikle yitirmesine neden olabilir.

Çekim

Kolay ve hızlı olmasına karşılık, köklerin inceliği ve birbirlerinden uzaklaşarak gitmesi nedeniyle, özenle uygulanmalıdır.

Ameliyat sonrası önlemleri

Bu önlemler, özellikle kanamalardan sakınmaya dayanır. Bunun için, yaklaşık 1/2 saat süreyle, çocuğun, çekim yerine yerleştirilen kalınca bir gazlı bezi ısırması sağlanır; böylece, oraya parmaklarını ya da mendilini götürmesi de önlenmiş olur.

Diş yuvası iltihaplarına ve ameliyat sonrası iltihaplarına, sağlıklı çocuklarda çok ender raslanır.

YALIN KALICI DIŞ ÇEKİMLERİ

KALICI DİŞ ÇEKİMİNİ GEREKTİREN DURUMLAR

Yalın kalıcı diş çekimleri şuralarda uygulanır:

Yukarda, yerel uyuşturma. Damak tarafında, sol üst azı dişleri düzeyinde gerçekleştirilmiş Aşağıda üst çene içinde gömülü kalmış köpekdişinin çıkarılması. Çekim, dişi kemik yuvasından sökecek olan bir yükseltici yardımıyla gerçekleştirilir.

— diş yıkıldığında (diş çürükleri, kırıkları) ve koruyucu tedavi olanağı kalmadığında;

— ilaç tedavisiyle ya da cerrahi tedaviyle iyileştirilemiyen enfeksiyon kökenli bozunlarda;

— herhangi bir tedaviyle kurtarılamayacak kadar sallanan dişte;

— diş, estetik ya da işlevsel bir protez uygulanmasına engel oluşturduğunda;

— çene ortopedisi tedavisi için çekilmesi gerektiğinde (çoğunlukla 1. küçük azı dişleri ve 20 yaş dişleri çekilir);

— diş, genel bir bozukluğa neden oluyorsa (kalp-damar, romatizma, göz, sinüs, sinir bozuklukları) .

GİRİŞİM YÖNTEMİ

Ameliyat öncesi sorguyla, aşağıdaki hastalıkları bulunan kişilerde alınacak özel önlemler saptanır:

— kan hastalıkları, özellikle pıhtılaşma bozuklukları;

— kalp-damar hastalıkları;

— alerji tepkileri;

— şeker hastalığı.

Kan kanseri hastalarında ya da yerel radyum tedavisi görmüş hastalarda çekim yapılmamalıdır.

Diş çukuru arkası röntgen filmi, dişin kök ve kök ucu yapısını anlamayı sağladığı için mutlaka gereklidir.

Uyuşturma

Dişin çevresinde iğneyle yerel uyuşturma, en çok başvurulan yoldur. Alt azı dişleri için, dişe giden sinirin yerel uyuşturulmasına başvurulur: Alt diş siniri, diş kanalına girmeden önce, Spix dikeni düzeyinde uyuşturulur.

Yalın bir diş çekimi için, genel uyuşturmaya başvurulması kuraldışı bir durumdur ve gerektiğinde, yalnızca bir uyuşturma uzmanı tarafından hastanede uygulanmalıdır.

Çekim

Çekime önce diş-diş yuvası bağının kesilmesi, sonra da dişin yerinden oynatılmasıyla başlanır. Asıl çekim, dişçi kerpeteniyle tamamlanır. Bu aygıt aslında, ağız bölümü ve kolları dişe göre değişen bir tür kıskaçtır.

Ameliyat sonrası önlemleri

En yalın çekimler için bile, ilaç tedavisi ve ameliyat sonrası gözlem temel koşuldur.

Antibiyotik tedavisinin gerekmediği durumlarda şunlar öğütlenir:

— girişimin hemen ertesi gününde başlanarak ılık, mikrop kırıcı bir sıvıyla ağzın çalkalanması;

— girişimi izleyen saatlerde, ağrı varsa, ağrı kesici bir ilaç verilmesi.

Uyuşturmaya ya da çekime bağlı ihtilatlar ortaya çıkabilir. Bunlar, bazen yerel ameliyat travmasına bağlı özel durumların sonucudurlar; bazen de, hastanın genel durumuna bağlıdırlar.

Ağız-diş cerrahisi yöntemi, her hastaya göre değişir. Bununla birlikte, temel düşünce aynıdır. Yani bütün girişimlerde aşağıdaki ameliyat evrelerine uyulmalıdır:

— ameliyat öncesi incelemeler,

— röntgen ve yorumu;

— aygıtların düzenlenmesi ve aydınlatma;

— yerel ve kısmi yerel uyuşturma;

— ameliyat;

— reçete ve ameliyat sonrası bakım;

— ihtilatlar ve ameliyat sonuçları.

Diş çekimlerinin ve genel ağız-diş girişimlerinin önemi, dişin durumuna, yapısal özelliklerine bağlıdır. Sırasıyla şunları inceleyeceğiz:

— geçici dişlerin (süt dişlerinin) çekimi;

— yalın diş çekimi;

— cerrahi girişimle diş çekimi;

— kök ucu çevresini kazıma.

Çene darlığı (endognati), çene kemiklerinde tek ya da çift yanlı (bir çeneyi ya da her iki çeneyi ilgilendiren) özel bir biçim bozukluğudur. Alt ve üst çene genişliğinin kemik düzeyinde azalmasıyla nitelenir.

Tek başına klinik bir tablo oluşturabilir ya da daha karmaşık bir hastalık tablosunun önemli bir belirtisi olarak ortaya çıkabilir.

En sık raslanan iki çeneye özgü çene darlığı tablosunda, her iki çene birbiriyle orantılıdır, ama çok dardırlar.

Bu darlık, ön dişler düzeyinde kesici dişlerin birbiri üstüne binmesi ya da bazı dişlerin 2 sıra halinde çıkmış gibi görünme durumlarıyla yansır. Enlemesine darlığı karşılayabilmek amacıyla, kesici dişler öne doğru itilmiş olabilir.

Genellikle en son gelişen köpekdişleri, çıkacak yer bulamayınca, çoğunlukla iç tarafa doğru ya da diş kemerinin dışına doğru itilirler. Bu durumda dişeti içinde gömülü çok sayıda köpekdişine raslanabilir.

Bazen, bu duruş bozukluklarına, ağız açıklığı da eklenebilir.

NEDENLER

Çocuğun yapısal tipi

Çoğunlukla ince uzun, kolları bacakları uzun, kafaları ve yüzleri dar çocuklar sözkonusudur. Bu tür çocuklarda, boya büyüme, ene büyümeden daha fazla olmuştur; bu da bütün bedenin eninde bir darlığa yolaçmıştır. Çocuk spor yaparsa ve kaslarını geliştirmeye çalışırsa göğüs kafesi düzeyinde hiçbir iz kalmayabilir. Buna karşılık, erken kemikleşen alt ve üst çene düzeyinde bu darlık, daha tehlikeli ve iyileştirilmesi daha güç bir tabloyla yansıyabilir.

Dişlerin çıkmasıyla kemik gelişmesi arasında süre bakımından dengesizlik

Gelişmeleri biraz geciken çene kemikleri üstünde, dişler çok erken çıkar. Ne var ki, geçici gibi görünen bu durum, genellikle düzelmez; kötü çıkmış dişler öylece kalır ve ilerde başka bozukluklara neden olur.

Üst çenenin ayırılması olayı. Alçıdan kalıp üstünde vidalı aygıtın görünüşü. Aygıtın ortasında, çeneyi ayırmayı sağlayan vida seçilmektedir.

Uzun süre, çene kemiklerinin genel gelişme sonuna kadar enine büyüdüğü düşünülmüştür. Ama bu düşünce bütünüyle yanlıştır ve yeni incelemeler, enine büyümenin 5 ya da 6 yaşında durduğunu göstermiştir. Ondan sonra, çene kemikleri diş kemerinin derinliğine doğru, yani uzunlamasına büyümektedir. O halde, 5 yaşında dişlerin üstüste binmesi durumlarında, kendiliğinden düzelme olanaksızdır.

Yerel gelişme kesilmeleri

Çene kemiklerinde, sözgelimi ön tarafta, kemik 4 kesici dişi alamayacak kadar küçüktür.

Damak yarıkları, ameliyatlara bağlı nedbeler, kafa travmalarının bıraktığı izler, diş kemerinde yansıyan gelişme kesilmelerine yolaçarlar.

Gelişmenin sapması

Başparmağın, öteki parmakların, bir emziğin ya da bir bez parçasının emilmesi gibi kötü alışkanlıklar, gelişmede bir sapmaya neden olabilir.’

Kemik dokusunun özel bir esneklik gösterdiği çocuklarda, bir solunum yetmezliği, burun solunumu yetmezliği yoluyla bir çene darlığına yolaçabilir. Burun boşlukları gelişemez, buna bağlı olarak da damak genişleyemez.

TEŞHİS

Genel muayene

Hasta, çoğunlukla ince uzun bedenlidir; yüzü dardır; kasları az gelişmiştir.

Ayrıca, bedende başka biçim bozuklukları da bulunabilir: X bacaklılık (genu valgum); çıkıntılı kürek kemikleri; omurgada eğrilik. Kas yapısındaki yetmezlikten ötürü, bu kişilerde karın ve dudak sarkmaları eğilimi, öteki kişilerden daha çoktur.

Yüz muayenesi

Yüzün yandan görünüşünde, dişlerin öne doğru çıkık olduğu durumlar dışında, değişiklik yoktur.

Yüzün enine çapı azalmış, burun boşlukları daralmıştır ve damak derindir. Ama bazen, çene darlığının yüzün estetik görünüşüne hiçbir etkisi olmaz.

Ağız içinin muayenesi

Elle muayenede diş çukurları kemiği, dıştan içe doğru eğik bulunur.

Dişler düzeyinde birçok dönem ayırdedilir.

6 yaşından önce

Dişler arasında aralık bulunmaması, damağın sivri kubbe biçimli olması, dar bir yüz ve ağız solunumu, çene darlığından kuşkulandırmalıdır; üstelik, geçici kesici dişler birbiri üzerine binmişse, teşhis kesindir.

7 yaşından 10 yaşına kadar

Belirtiler özellikle ön dişler düzeyindedir: Üst-üste binme; ağız açıklığı; öne doğru çıkmış üst kesici dişler.

11 yaşından sonra

Teşhis için geç bir yaştır; ayrıca, diş kemerinin dışına doğru itilmiş köpekdişleri düzeyinde de duruş bozuklukları gözlenir.

Diş kemeri kalıplarının ve röntgen filmlerinin incelenmesi

Uzman, ölçümler yardımıyla hastalığın ciddilik derecesini, biçim bozukluğunun olası gelişimini inceler ve bir tedavi tasarısı hazırlayabilir.

EVRİM

Çene darlığı, yirmi yaş dişlerinin çıkışıyla ağırlaşır ve dişlerdeki belirtiler (üstüste binme; üst dişlerin öne çıkışı) daha da kötüleşir. Çene darlığının, tedavi edilmedikçe kendiliğinden iyileşmeye-ceği ve tedavinin etkili olabilmesi için, teşhisin elden geldiğince erken konması gerektiği bilinmelidir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Çene darlığı değişik biçimlerde olabilir:

— her iki çenede (hem alt, hem üst çeneyi ilgilendirir) ;

— tek yanlı: Bir ya da iki çenenin bir tek yanında;

— iki yanlı: Bakışımlı ya da bakışımsız (her iki yanın değişik olarak bozulması) bir biçim bo-zukluğuyla birlikte;

— paralel (azı ve küçük azı dişlerinde yan bölümlerin içe doğru yer değiştirmesi);

— öne eğik (ön tarafta diş kemeri daha önemli derecede daralmıştır).

Ayrıca, bu değişik biçimler birarada bulunabilir ve az ya da çok karmaşık biçim bozukluklarına yolaçabilirler.

AYIRICI TEŞHİS

Diş-çene uyumsuzluğu

Bu hastalıkta, dişler onları taşıyan çene kemiklerine göre çok fazla iridir; çocuğun yüzü uyumludur ve damak normal derinliktedir. Çocuğun soy-geçmişi öğrenilirken çoğunlukla, iri dişli bir akrabası ve çene kemikleri küçük bir başka akrabası olduğu anlaşılır. Bununla birlikte, kalıtım sorunları karmaşık olduğundan, kalıtım etmeni, yakın akrabalıktan her zaman kesinlikle ortaya çıkarılamaz.

Büyük azı dişlerinin ön konumu

Diş çürükleri sonucunda ya da süt dişlerinin çok erken olarak çekilmesi sonucunda, büyük azı dişleri normalde bulunmaları gereken yerden çok önde çıkarlar. Böylece, küçük azı dişlerinin gelişecekleri yeri daraltırlar. Uyumlu biçimde yerleşecek alan bulamayan dişler, birbiri üstüne biner.

TEDAVİ

Solunum-sindirim yollarının normal çapını yeniden sağlamak ve yüz gelişimini düzeltmek için, mutlaka tedavi gerekir. Tedavinin solunum üstündeki etkisiyle göğüs kafesi gelişebilir ve genel durumun düzenlenmesiyle, çocuğun genel gelişmesi düzeltilebilir. Çocuğun yaşına ve biçim bozukluklarının önem derecesine göre tedavi değişir. Tedavi için en uygun dönem, 8-9 yaşları arasıdır. Ama buna yalnızca, hastanın iyice muayene edilmesinden (uygulayacağı tedavi yöntemine de bağlı olarak) sonra, uzman karar verebilir.

Tedavi, aygıtlarla ya da cerrahi olarak uygulanabilir:

Aygıtlarla tedavi

İki yöntem uygulanabilir.

Hareketli aygıtlar

Bunlar, çocuğun diş bakımı sırasında çıkartabileceği aygıtlardır; yarık bir reçine plakasından oluşurlar. Plakanın 2 parçası ardarda ayarlamalarla alt ve üst çeneyi genişletmeye yarayan bir düzenekle birleştirilmiştir. Âma bu yöntemle, alt çeneyi 5 mm’den çok genişletmek güçtür; bu yüzden çoğunlukla, duruş bozuklukları önemli olan bazı dişlerin çekilmesini gerektirir.

Hareketsiz aygıtlar

Tedavi süresince dişler üstünde iyice sıkıştırılan halkalardır. Bu halkalar, özel çelik tellerle sağlamlaştırılmıştır ve genellikle daha büyük yaşta hastalara uygulanır.

Cerrahi yöntem

2 üst çene kemiğinin, hızla ya da yavaş olarak birleşme yerlerinden ayırılmasma dayanır. Üst dişler üstüne, açıcı, düzenekli bir aygıt geçirilir; «vidalı aygıt» denen bu aygıt açılarak, belli bir süre sonunda çene kemiklerinde boylamasına bir kırık oluşturulur. Sonra, istenen aralık korunarak yeniden kemikleşme beklenir.

Her zaman az ya da çok önemli bir tekrarlama görülür ve bu cerrahi tedavinin aygıt tedavisiyle tamamlanması gerekir. Bu teknik, hastanın canını acıtmaz ve bazı durumlarda son derece yararlıdır.

Hastaya ve yaşa göre, tedavi sonuçları değişiktir. Tedaviye geç başlanan çocuklarda, tedavinin 2-3 yıl sürmesine karşın, genellikle önemli bir tekrarlama görülür.

Yandan bakıldığında niteleyici bir biçim bozukluğu olarak görülür: Çene, genel çizgiye göre daha önde yeralır.

Dişlerle değil, kemiklerle ilgili bir biçim bozukluğudur; alt çene kemiği, üst çene kemiğine göre fazla uzun görünür. Üst çene kemiği, alt çene kemiğine oranla çok geride kalmıştır.

Bu biçim bozukluğunun birçok belirtisi vardır: Çoğunlukla yeterince gelişmemiş bir üst çene kemiği ile normal ya da çok gelişmiş, ayrıca öne kaymış bir alt çene kemiği görülür; ama aşırı gelişmiş bir alt çene kemiğiyle normal bir üst çene de görülebilir.

NEDENLER

Ana biçim bozukluğuna göre, nedenleri 3 ayrı grupta toplamak gerekir. Ama çoğunlukla, nedenler birbirine karışarak teşhisi ve hastalığın evrimini karmaşıklaştırırlar.

Yeterince gelişmemiş üst çene Kalıtım

Üst çenesi küçük ailelerde, evlenilen eş, alt çenenin aşırı gelişmesi eğilimini getiriyorsa, kalıtım yasalarına göre, doğacak çocukta alt çenede bir öne çıkıklık görülebilir.

Damak yarıkları ve tavşan dudağı

Damak yarıkları ve tavşan dudağının yolaçtığı bozukluklar, gebeliğin ilk 3 ayının bitiminden önce, çene kemikleri taslakları gelişimi sırasında, çocukta ortaya çıkan biçim bozukluklarıdır. Üst çene, oluştuğu çeşitli parçalar kötü kaynadığı ya da »hiç kaynamadığı için, uyumlu biçimde büyüyemez ve gelişmesinde bir duraklama olabilir. Bu durum, çoğunlukla burun boşluklarının biçim bo-zukluğuyla birliktedir. Normal olan alt çene, kendi başına normal gelişmesini sürdürür; bu yüzden de aşırı gelişmiş gibi görünür.

Üst çenenin gelişmesinde yerel duraklama

Büyümeyi geçici ya da kesin olarak durduran bir travmanın sonucu olabilir. Nedbeler, bazen gelişmeyi engeller ve hep aynı görünümle sonlanır.

Alt çenenin öne kayması

Kuramsal olarak 2 çene orantılıdır, ama alttaki öne doğru kaymıştır. Bununla birlikte, çocukta geçici olan bu biçim bozukluğu, erken tedavi edilmezse gelişme sırasında kesin bir biçim bozukluğuna dönüşebilir.

Yüz hareketleri

Çoğunlukla, sinirli küçük çocuk, öfkeyle yüzünü buruşturduğunda çenesini öne doğru iter; böylece buldog köpeği görünümü alır. Daha sonra, bu durum yerleşir ve alt çenenin bu aşırı oluş konumu kalıcı olur.

Üst çenenin yeterince gelişmemesi

Küçük üst çene, alt çenenin ileri doğru gelişmesini engelleyemez.

Kalıtım

Çenenin öne çıkıklığı görülen ailelerde, bu kayma eğilimi vardır.

Aşırı gelişmiş alt çene Alt çenenin kayması

Bu kemiğin özel büyüme biçimi, üst çene tarafından engellenmezse, hep öne doğru gelişmesine neden olur. Böylece, küçük çocukta geçici olan bu kayma, gelişmenin fazlalığı nedeniyle ciddi bir biçim bozukluğuna dönüşebilir.

Üst çenenin geride kalması

Yukardakiyle aynı sonuç görülür; alt kemik aşırı gelişmesini sürdürür.

Dilin fazla büyük olması

Ağızda normalde, alt çene içinde duran dil, çok büyükse, kemiğe dayanır. Kemik de, bu baskının altında biçim değiştirir ve normalin üstünde gelişir.

Kalıtım

Alt çenenin fazla geliştiği ailelerde, özellikle bu biçim bozukluğu her 2 eşte birden bulunuyorsa, çocuklarda da aynı biçim bozukluğunun görülme olasılığı vardır.

Hipofiz kökenli hormon bozuklukları

Hipofiz, beyinde yerleşmiş bir salgı bezidir; karmaşık birtakım olaylarla büyümeyi yönetir. Hipofizin çalışmasındaki bir düzensizlik, büyümede bozukluklara yolaçar. Bu durum, özellikle ergenlik sırasında kendini gösteren akromegaliye (ayakların, ellerin ve alt çenenin aşırı gelişmesi) neden olur.

TEŞHİS

Nedenler gibi, teşhis de biçim bozukluğunun kökenine göre değişiktir.

Yeterince gelişmemiş üst çene

Yandan muayenede; üst çene alt çeneye göre geride görünür; üst dudak incedir ve alt dudağın ardında, dişler düzeyinde, üst kesiciler, alt dişlerle temaslarını koruyabilmek amacıyla öne doğru eğilmişlerdir. Böylece üst kesiciler alt dişlerle uç uca ya da onlar tarafından örtülmüş olarak görülür.

Ayrıca, üst diş kemerinin uzunluğu normaldekinden azdır.

Alt çenenin öne kayması

Yandan bakıldığında, alt dudak ve çene normalden daha fazla öne çıkıktır; aynı biçimde alt kesici dişler üstteki dişlerle uç uca ya da onların önüne geçmiş olarak görülür.

Süt dişleri düzeyinde de aynı anormalliklere raslanır.

Aşırı gelişmiş alt çene

Bu tür öne çıkıklık çok kolay tanınır; çünkü çok erken olarak, aşırı bir büyüme görünümü verir. Bu büyümeye bağlı olarak, öne çıkmış olan alt çene, alt çene eklemi düzeyinde, çene çıkıntısı ya da alt çene başçığının çok önde yeralmasma neden olur.

Klinik olarak teşhis, yandan incelemeyle konur; hastanın yandan görünüşünde, alt dudak ve çene öne doğru çıkıktır. Kesici dişler uç ucadır; aşağıdakiler, yukardakiler tarafından engellenmediği için, öne doğru çıkabilir. 2 çenenin 2 ön dişi arasındaki aralık 12-13 mm’yi bulabilir. Teşhis, kafanın yandan çekilmiş filmlerinin incelenmesinden sonra da konabilir.

EVRİM

Çenenin öne çıkıklığı, çene ortopedistinin (çenedeki konumları bozuk olan dişleri düzgün bir konuma getiren uzman) Taslayabileceği en ağır biçim bozukluklarından biridir. Erken teşhis edildiğinde bile tedavisi güçtür. Gerçekten, bu biçim bozukluğu, çene kemikleri üstünde diş yerlerinin eksikliğine bağlı bir diş bozukluğu değil, tersine bir kemik anormalliğidir.

Diş anormalliklerinde, biçim bozukluğunun kalıcı olduğu bir evreye ulaşılmıştır.

Alt çenenin öne çıkıklığında anormallik kemikte olduğundan, kemik, kişinin genel gelişmesinin sonuna kadar büyümeyi sürdürür.

Gelişmesi üst çene tarafından denetlenen, sınırlanan ve normalde üst çene tarafından örtülen alt çene, bu durumda engel tanımayarak büyür. Hattâ üst çenenin çok küçük olduğu 1. biçimde ve” 1 alnızca bir duruş anormalliği olan 2. biçimde, alt .emiğin biçim bozukluğu ortaya çıkar. Üstelik, normal olarak alt çenenin gelişmesi, üst çenenin-kinden biraz daha uzun sürdüğünden, biçim bozukluğu da o oranda artar.

Bütün gelişme etmenleri, alt çenenin öne çıkıklığını öteki bütün çene-diş bozukluklarından daha ciddi kılar.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Alt çenenin öne çıkıklığı, daha önce saydığımız 3 değişik biçimde olabilir. Yalnızca üst çenenin çökmesine yolaçan çene kırıkları da geçici bir alt çenenin öne çıkıklığı görüntüsü verebilir. Ama hastanın sorgusunda travmanın öğrenilmesi, herhangi bir yanılgıyı önler.

AYIRICI TEŞHİS

Alt çenenin öne çıkıklığının 3 klinik biçimi arasında ayırıcı teşhis yapılmalıdır. Uzman, hastanın yandan incelenmesine, fotoğraflara ve kafa filmlerine dayanır. Çeşitli hesaplar, biçim bozukluğunun önem derecesini saptamayı sağlar.

Yeterince gelişmemiş üst çene

2 çenenin hacimleri karşılaştırılarak ve üst kesici dişlerin eğikliği değerlendirilerek tanınır.

Alt çenenin öne kayması

Yandan muayenede, alt dudak ve çene öne doğru çıkmıştır; uzman, özellikle ağzın açılış ve kapanış hareketleri sırasında alt çeneyi yerine oturtmaya çalışırken, alt çene ekleminin işleyişini inceler.

Aşırı gelişmiş alt çene

Kalıtımın incelenmesi çok değerli bilgiler verir. Gerçekten Kari Ve dayanan Habsburglar ailesinin portreleri incelendiğinde, her kuşakta alt çeneleri öne çıkık kişiler görülür. Aynı biçimde, alt çenenin öne çıkıklığıyla birlikte akromegali bulguları da varsa, her türlü yanılgı olasılığı ortadan kalkar. Daha az belirgin biçimlerde, alt çenenin çok küçük olması ya da ağzın açılış ve kapanış hareketleri sırasında alt çeneyi yerine oturtma çabaları, değişik biçimler arasında ayırıcı teşhis yapılmasını sağlar.

TEDAVİ

Her zaman çok uzun sürer; çünkü tedavi edilen hastanın, genel beden gelişmesinin sonuna kadar çene ortopedistinin gözetimi altında kalması gerekir.

Tedavinin başladığı yaş, sonucun niteliği ve tutarlılığı bakımından başlıca etmendir.

Çeşitli dönemler 3 yaşından 6 yaşına kadar

Girişim için en uygun yaştır; çünkü teşhis, değişik biçimler arasından konur ve seçilen tedaviyle, çene kemikleri arasında bir orantı bozukluğu ortaya çıkması önlenir.

6 yaşından 10 yaşına kadar

Geçici dişlerden kalıcı (sürekli) dişlere geçiş sırasında, seçilen tedavi edici girişim, alt çenenin gelişmesini sınırlamayı sağlar. Bu, ya öne kaymış bir alt çenenin yerine oturtulmasıyla ya da üst çenenin gelişmesine yardım edilerek gerçekleştirilir.

10 yaşından 13 yaşına kadar

Çene ve dişlerle ilgili biçim bozuklukları yerleşmişlerdir; ama hâlâ aygıtlar yardımıyla tedavi edilebilirler. Burada, sonuçların çoğunlukla, daha küçük yaşlardakilere oranla daha kötü olacağı ortadadır.

14 yaşından ergenliğe kadar

12. yaştan sonra, alt çenenin öne çıkıklığını yalnızca aygıtlarla tedavi etmek güçtür. Estetik cerrahinin burada işlevsel bir rolü vardır.

Aygıt tipleri

Yaşa, diş hekiminin yöntemine ve çenenin öne çıkış nedenine göre aygıt tipleri değişir.

Çoğunlukla çocuk, çeneyi çevreleyen ve baş üstündeki küçük bir boşluğa bağlı küçük, tolga biçiminde bir çenelik taşımak zorundadır. Amaç, alt çeneyi frenleyerek gelişmesini sınırlamaktır. Üst çenede taşman reçineden bir plaka, çeşitli düzenekler aracılığıyla üst çenenin gelişmesine yardım edebilir. Çok halkalı aygıtlarla ya da 2 çenenin bütün dişlerine yerleştirilen ve esnek bağlarla birbirine bağlı halkalarla da aynı, hattâ daha iyi sonuçlar elde edilir. Gerçekten, her dişin ve çenelerin hareketleri aynı anda denetlenir. İşlevsel bir aygıt, 2 çeneyi biraraya getirerek, ağzın açılış ve kapanış hareketleri sırasında eklem hareketlerini denetler ve böylece çocuğu bir tür düzeltici jimnastiğe zorlar.

Cerrahi tedavi

İlerleyici gerçek alt çene öne çıkıklığında, yalnızca çene ortopedisi tedavisi,aldatıcıdır.

Çene ortopedisi uzmanı, çok halkalı aygıt koyma sayesinde, üst çeneyi uyumlu biçimde düzeltir; cerrah da kendi yönünden, 2 çene arasında düzgün bir eklemleşme ve elden geldiğince iyi bir görünüş sağlamaya çalışır. Çoğunlukla, fazla büyük olan dilin ucundan da bir parça kesmesi gerekebilir.

Toplumsal açıdan çok önemli bir oluşum bozukluğudur; çünkü çene ortopedisi uzmanına başvuran hastaların yarısında bu bozukluk görülür.

Çene ortopedisi aygıtı.Dişleri kemer üstünde doğru konuma getirmek için kullanılan çok halkalı aygıt (çocuk çıkaramaz).

Çoğunlukla parmak ya da yabancı bir cisim (emzik, bez parçası, v.b.) emme gibi davranış bozukluklarıyla birliktedir. Buna çene darlığı, üst çene-diş uyumsuzluğu ya da yüzün dikey büyüme anormallikleri gibi başka anormalliklerin eklenmesine çok sık raslanır.

Üst çenenin öne çıkıklığı, bir kemik oluşum bozukluğudur. Üst çene, yandan bakıldığında normal yerinden çok önde bulunur. Bu öne doğru hareket, aynı zamanda üst dişlerde de benzer bir yerleşime yolaçar. Üst dişler alttakilere oranla çok önde bulunurlar.

NEDENLER

En sık raslanan neden, parmak ya da emzik, bez parçası gibi yabancı bir cisim emme alışkan lığıdır. Kemikteki biçim bozukluğu, alışkanlık erken kapıldığı ve uzun sürdüğü ölçüde fazladır. Çoğunlukla burun boşluklarında biçim bozukluklarıyla ve dudak kaslarında eksiklikle birliktedir. Üst çenenin öne çıkıklığı kemik hacmi artışıyla birlikteyse, bunun sorumlusu çoğunlukla kalıtımdır. Bu nitelik, ne her kuşakta ne de ailenin bütün bireylerinde ortaya çıkar; yalnızca bazı bireylere geçer. Dişlere ve diş yuvalarına daha çok yerleşmiş üst çenenin öne çıkıklığı, üst çene-diş uyum bozukluğunun sonucu olarak belirmiş olabilir.

TEŞHİS

Teşhis, hastanın yandan muayenesiyle ve yandan çekilmiş röntgen filmleriyle konur.

Üst çene öne doğru çıkıktır; çoğunlukla, dinlenme durumunda üst dişler görünecek biçimde aralık duran dudaklar, önemli bir çaba harcanarak kapatılabilir. Diş hekimi, biçim bozukluğunun önem derecesini inceler ve kafa filmlerine bakıp ayırıcı teşhisi yapar. Birlikte görülen biçim bozukluklarını gruplar.

Bütün bu incelemeler ve ölçümler, estetik açıdan normal kişilere dayanılarak oluşturulmuş ölçütlerle karşılaştırılır.

EVRİM

Zararlı alışkanlık sürdükçe, biçim bozukluğu giderek artar. Çocuk emmeyi (parmak, emzik, v.b.) bırakırsa, biçim bozukluğu olduğu gibi kalır, ilerlemez. Ama meme emen yeni doğmuş çocuğun yaptığı gibi, yutma sırasında dillerini alt ve üst dişler arasından geçiren çocuklarda, bozukluk artacaktır.

Çoğunlukla, ergenlik çağı sırasında çene gelişimi de biçim bozukluğunu artırır. Aynı biçimde, 20 yaş dişlerinin çıkışı da estetik sorunları artırabilir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Kesici diş yuvalarının öne çıkıklığı

Kesici diş yuvalarının öne çıkıklığı (proalve-oli), öne çıkıklığın dişleri çevreleyen kemikte sınırlı olmasıdır. Öne doğru gelişimdeki bir sapmadır; ama, kemiğin hacmi artmamıştır.

Diş yuvalarının öne çıkıklığı

Kesici dişlerin ve köpekdişlerinin öne çıkık olmasıdır; köpekdişleri de kesiciler gibi çarpıktır.

Nedeni bilinmeyen öne çıkıklık

Kemiğin hacmi artmıştır. Çene öne doğru çok çıkıksa, ön dişler arasında aralıklar varsa ve azı dişleri fazla öndeyse, bu biçim bozukluğu daha da ciddileşir.

AYIRICI TEŞHİS

Bozukluğun, alt çenenin arkaya göçüklüğünden ayırdedilmesi gerekir. Arkaya göçüklükte, üst çene normal olduğu halde, alt çene çok geride kalmıştır. Hastanın yandan muayenesi ve özellikle yandan çekilmiş filmler teşhisi koymayı sağlar. Arkaya göçüş, yalnızca diş çukuru kemiği düzeyinde ya da tam tersine, niteleyici bir kuş profili oluşturacak biçimde bütün alt çene kemiğinde görülebilir. Alt azılar, yukardaki dişlere göre çok geride yeralmıştır. Dişlerde başka yerleşme bozuklukları olması, durumu ağırlaştırabilir.

TEDAVİ

Tedavi, hareketsiz ya da hareketli aygıtlar aracılığıyla, üst diş kemerini, olması gerektiği yere getirmeğe dayanır. Ama yalnızca bu kemerin tedavi görmesi gerektiği sonucuna varılmamalıdır; gerçekten, alt diş kemeri de hastalanmıştır; ama buradaki bozukluk, üst kemerdekinden daha az göze çarpar.

Her zaman için en uygun yol, her iki kemer arasında uyum sağlamaktır. Çoğunlukla hastanın estetik görünüşünü düzeltmek amacıyla bazı dişlerin çekilmesi (ya üst çenede ya da her iki çenede) gerekebilir.

Genellikle birinci küçük azılar çekilir; ama tedavinin gereklerine ve dişlerin durumuna göre, ikinci küçük azılar ve birinci büyük azılar da çekilebilir. Diş hekimi kararını, durumu iyice inceledikten sonra vermelidir.

Biçim bozukluğuna neden olan kötü alışkanlığın, tedaviye başlamadan önce bıraktırılması gerekir. Çocuk bu alışkanlığını bırakmazsa, tedaviden sonuç alınamaz. Çoğunlukla, dil hareketlerini de yeniden öğretmek gerekir. Öteki bütün biçim bozukluklarında olduğu gibi, bu durumda da görünüm bozukluğu düzeltildikten sonra, tedavi süresi kadar (bazen daha uzun bir süre) yerinde tutma aygıtı kullanılmalıdır. Dişlerin tedavi sonunda kazanacağı dayanıklılık, hastanın bu dönemdeki özenine bağlıdır.