HEM KADININ HEM ERKEĞİN KISIR OLUŞU
Bazen evli bir çiftin çocuğu olmaması­na rağmen, kadın ve erkek üzerinde yapılan bütün incelemelerin sonuçları olumlu çıkar. Böyle durumlarda karı koca arasındaki bu tür aykırılığın bağı­şıklıkla ilgili olabileceği düşünülür. Bu varsayıma göre, eşlerden biri öbürüne karşı bağışıklık cisimleri üretir. Bir çiftin (hem kadın hem erkeğin) kısırlığını incelemek için cinsel birleş­meden yarım saat sonra, dölyolundan sıvı alınır; sonra bir mikroskop yardımıyle spermatozoitlerin devingenliği gözlenir. Eğer bir devingenlik görülmez se ya da sıvının yıkanmasından sonra da ortaya çıkmazsa, dölyolunun spermatozoit öfdürücü bir madde salgıladığı hemen hemen kesinlik kazanır. Mukus (sümüksü salgı) cinsel birleşme yapılmadan da incelenir. Sonra bir damla meni ile bir damla mukus birbirine karıştırılır. Bu karışım bir mikroskop yardımıyle incelenerek, spermatozoitlerin mukusa doğru hızla ilerleyişleri gözlenir. Bu ilerleyiş görül­mediği zaman, meni başka bir kadının mukusuyla bir araya getirilir; aynı şekilde önceki mukus da başka bir erkeğin menisiyle karıştırılır. Bu ikinci deneyin sonuçları kadın ve erkeğin gerçekten kısır mı yoksa sadece verimli­liklerinin mi düşük olduğu konusunda doğru bilgiler sağlar. Bilinmeyen bir neden olmadan çocuğu olmayan bir çiftin bir yıl süreyle birbirinden ayrı yaşadıktan sonra çocuk sahibi olduğu bilinmektedir. Eşlerin birbirine kavuşmasından az sonra kadı­nın gebe kalması üzerine, doktorlar bir bağışıklık olayının söz konusu olduğu sonucuna varmışlardır. Yani kadın ko­casının menisini tahrip eden bağışıklık cisimleri salgılıyordu. Gerçi, dölyolun­dan ve dölyatağından âhnan örneklerin incelenişi sırasında, böyle bir salgı izine hiç rastlanmamış ve bütün öbür incelemelerde sonuç vermemiştir. Ancak bir yıllık ayrılıktan sonra kadının gebe kalması, bağışıklığın kaybolmasının so­nucuydu. Çünkü aradan zaman geçtiği için organizma artık bağışıklık cisimleri üretme gereksinimi duymuyordu; bu nedenle döllenme kolaylıkla gerçekle­şebilmişti.

* Dölyolu darlığı: genellikle yapısal bir kusurdan ya da az veya çok dirençli bağlardan (esnek olmayan doku şeritle­ri) ileri gelir; cinsel birleşmeyi zorlaştırarak kısırlığa yol açar.
* Dölyolu kısırlığı: Bu durum cinsel birleşmeye engel olmaz, ama dölyolu meniyi tutamaz ve kısırlık meydana gelir. Bazen dölyatağı ve fallop borula­rının kusurlarıyle ya da yumurtalık yetersizliğiyle birlikte görülen bu anor­mallikler ameliyatla giderilebilir. Bu­nunla beraber, operatör ameliyata baş­vurmadan önce, anatomik ve fizyolojik incelemede bulunmalıdır.

Bazı hallerde dölyolu tamamen kaybol­muş, ortadan kalkmış olabilir. Böyle durumlarda bile kadın hastalıkları uz­manları şaşırtıcı.sonuçlar elde etmekte­dirler. Gerçekten de apış arasında ve butların iç yüzeyinden alınan deriyi aşılayarak “yapay dölyolu” yapmayı başarmışlardır. Vücudun bu bölgelerin­den alınan deri değişik bir anatomik ortama aşılanınca kısa sürede değişikli­ğe uğrayarak dölyolu mukozası haline gelmekte ve salgıda bulunmaktadır. * Dölyatağı boynunda kayma. Dölyatağının tersine bükülmesi, arkaya doğru eğik olması veya arkaya doğru eğik olarak bükülmesi gibi durumlar da kısırlığa yol açabilir. Bu tür anormallik­ler aynı zamanda serviks yangılanması, dölyatağı yangısı, fallop borularının bükülmesi ve gerilemesi gibi yan rahat­sızlıklar doğurabilir. Basit bir kaymayı düzeltmek için ame­liyat gerekmez. Elle düzeltmek ve tampon koymak yeterlidir. Dölyatağında arkaya doğru bir eğiklik tespit edildiğinde ameliyata başvurulabilir. Ama yine de, doktor yumurtalığın görevini .tam yaptığından ve boruların tıkalı olmadığından önceden emin ol­malıdır.

BİLİNMEYEN URLAR
Dölyatağında beliren urlar da bir kısırlık nedeni olabilirler. Urların oluşması fallop borularının iç mukozasındaki bir bozukluktan ileri gelir. Bazen bir ame­liyat sonrasında ya da dölyatağı trav­maları (bu travmalara sezaryen veya kürtaj yol açabilir) sonucunda da urlar belirebilir. Kadın çektiği karın ya da bel ağrılarının nedenini araştırmaz ve çoğu kez bu urlardan habersiz kalır. Mukoza bozukluğu çoğu zaman bir ameliyat sırasında ya da dölyatağına bir optik alet sokulması sonucunda ortaya çıkar. Kadın hastalıkları uzman­larına göre, kısırlıktan yakınan her beş kadından biri bu tehlikesiz urlar yüzün­den çocuk sahibi olamamaktadır. Bu durum gebelik önleyici ilâçlarla tedavi edilir. Bu ilâçlar hücre yozlaşmasını frenleyerek urları yavaş yavaş ortadan kaldırırlar.

Son zamanlarda dölyolu salgısının mu­koza yapısında herhangi bir bozukluk olmamasına rağmen, spermatozoitleri öldürdüğü bazı haller ortaya çıkarılmış­tır. Bazı kadınlarda dölyolunun salgıla­dığı bu sperma öldürücü maddenin yapısı henüz yeterince aydınlığa kavuş­muş değildir; yalnız nasıl etki gösterdi­ği bilinmektedir. Kızıl, tifüs ve difteri gibi mikroplu hastalıklar, kalkanbezi, böbreküstü ve hipofiz bezleri yangıları gibi içsalgı bezi hastalıkları, ayrıca şeker hastalığı ve şişmanlık gibi bazı durumlar kadınlarda dölyolu daralma­sına yol açarak kısırlık yaratabilirler. Üreme organlarında frenginin yol açtığı yaralar bugün ortadan kalkmış ve kısırlık nedeni olmaktan çıkmıştır. Bu­na karşılık yumurtalıkların ve fallop borularının yangılanmasına yol açan ve boruları tedavi edilmez bir biçimde yozlaştıran üreme organları veremi ise kısırlık nedeni olarak henüz önemini korumaktadır