Zehirler

Hakiki ve Çok Büyük Tehlike

En yakın acil servisin telefonunu biliyor musunuz?

istenilen bilgiler: Çocuğun yaşı, kilosu, içtiği zehirin adı ve miktarı, verileri.

Hastahaneye giderken zehir kabını yanınızda götürün.

Zehirler çocuğunuz için çok büyük tehlikedir. Acil servisin numarasını hemen yazın. Sonra çok geç olabilir.

Ufak bir çocuğun eli bazen gözden daha hızlı hareketlidir. Korunmak en iyi ve tek yoldur. Zehirli maddeleri alçak yerlere koymayın, emin zannettiğiniz yerler çocuğunuz tırmanmaya başlayınca emniyetini kaybedecektir. Bütün zehirli maddeleri kilitleyin. Evdeki temizlik maddeleri, losyonlar, kremler, cilalar ve özellikle asprin zehir içerir. İlaçları şeker yer gibi kullanmayın, siz etrafta olmadığınız zaman başKaları da aynı şeyi yapabilir.

Bazı bitkiler de zehirlidir, sümbül, nergis, susam çiçeği, yabani böğürtlen, mantar gibi.

Değişik Zehirlere Değişik Önlemler Alınır

Acil servise telefon etmeden hiçbir şey yapmayın. Çocuğunuz bilincini kaybetmişse hemen en yakın hastaneye götürün.

Genelde, çocuğunuz gaz veya petrol gibi bir şey içmişse kusturmağa çalışmayın. Çocuğa su içirmeğe çalışın.

Eğer başka bir madde yutmuşsa ve bilinci yerindeyse evvela su içirip, sonra kusturmağa çalışın. Bu arada tıbbi önerileri dikkatle dinleyin.

ilaç dolabınızda her zaman bir kusturma ilacı bulunsun. Doktorun tavsiyesi olmadan kullanmayın. Kusma ilacınız yoksa hemen satın alın, varsa son kullanma tarihine bakın.

Elektrik akımıyla bağlantılı geçirdiği her saniye, kazaya uğrayanı ölüme biraz daha yaklaştırır. Onun için elektrik akınımı kabil olduğu kadar çabuk kesmelidir.

Elektrik Çarpması, Elektrik Çarpmasında İlk Yardım Nasıl Yapılır

Dışarıda olunursa, kazazedeyi kuru bir sopa, kuru bir dal, kuru bir ip ya da kuru bir giyim eşyasiyle elektrik ileten telden uzaklaştırılmalıdır.

Kurtarıcı bu arada kuru bir yüzey (tahta ya da elbise) üstünde durmalıdır. Elektrik akımı kesilmeden kazazedeye katiyen sürünmemelidir.

Yüksek voltajda hiç müdahale etmeden polise ve elektriği kesecek sorumluya haber vermelidir.

Kazaya uğrayanda solunum durduysa, bir yandan suni teneffüs vermeye başlarken, bir taraftan da doktor çağırmalıdır.

Hastaneye nakledilirken, kazaya uğrayanın kemiklerinde kırık ya da iç organlarında bir yaralanma olabileceği hesaba katılmalıdır.

Arının soktuğu yerde iğnesi kalmışsa, iğne zedelenmeden ve yara yeri kanatılmadan bir cımbızla çıkarılmaya çalışılmalıdır. Böylece içinde kalan zehirin daha fazla yayılması önlenmiş olur.

Zehirin aktivitosini ve yayılmasını önlemek için sokulan yerin civarına buz uygulanması yararlıdır.

Ağız-boğaz civarında olan sokmalarda hemen bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Arı Sokması Tedavisi Belirtileri Neler Yapılmalıdır

Ailede ve kendisinde arı sokmasına karşı alerjisi olduğu bilinen hastalar, bu durumu belirten kart taşımalı ve yakınlarında doktorların önereceği acil ilaçları bulundurmalı ve hatta kullanımlarını öğrenmelidirler.

1-2 dakikalığına açıp gevşeterek o bölgenin yeterince kaşınması sağlanmalıdır.

Ayrıca kanayan yere kağıt, tütün gibi şeyler konulması kanamayı durdurmayacağı gibi yara yerinin mikrop kapmasına da yol açabilir.

Genel vücut travmalarında kazazedenin sert bir zemin üzerinde sabitlenmesi, gereksiz hareket ettirmelerden kaçınılması hayati önem taşır.

Kazalara karşı tedbir olarak çocuklar kesinlikle araçlarda ön koltuklara oturtulmamalıdır. Arka koltuklarda da çocuklara mutlaka emniyet kemeri takılmalıdır.

Tarım araçlarına ve iş makinalarına kesinlikle çocuklar bindirilmemelidir.

Okul çağına gelen çocuklara trafik kuralları öğretilmeli, trafiğe açık sahalarda çocukların oyun oynamasına izin verilmemelidir.

Çocuklara kaldırımlardan yürüme alışkanlığı kazandırılmalıdır.

Eğer mümkünse böceğin iğnesini çıkarmalı, ancak bu işi, deriyi yaralayacak âletlerle yapmaktan sakınmalıdır. Ağrıyı hafifletmek için, sokulan nokta üzerine soğuk su akıtmalı, ya da etrafına buz koymalıdır. Amonyak ruhu gibi alkoli solüsyonların tatbikinde fayda vardır. Gerekirse o noktanın üzerine sabun, sigara külü veya soğan da konabilir.

Meselâ, bir an sürüsü gibi çok sayıda böceğin sokmasında hastayı, içine litre başına bir çorba kaşığı karbonat katılmış soğuk banyo suyunun içine yatırmalıdır.

Allerjik olan bazı kimseler, bazan böcek sokmalarına çok şiddetli tepki gösterirler. Ağız boşluğu ve boğaz yöresindeki sokmalar özellikle tehlikelidir. Hastanın boğulmasına yol açabilir. Bu takdirde vakit kaybetmeden doktora başvurmalıdır.

BOĞULMA

1. Bir saniye bile kaybetmeden harekete geçilmelidir.

2. Kazaya uğrayan derhal yüzükoyun yere yatırılmalı, elbiselerinin boyun ve bel kısımları gevşetilmelidir.

3. Ağzından yosun gibi yabancı maddeler temizlenmelidir.

4. Yardım eden ellerini kazaya uğrayanın karnının etrafından geçirip vücudunu kaldırmalı ve solunum yollarındaki suyun akmasını sağlamalıdır.

5. Uygun bir suni teneffüs metodu tatbik edilmelidir.

6. Vücudu battaniyeler ve sıcak su şişeleriyle kabil olduğu kadar sıcak tutmalıdır. Solunum aralıksız 15 dakika devam etmelidir. Ve de kazaya uğrayanın öldüğü doktor tarafından bildirilmeden suni teneffüse son verilmemelidir.

7. Kazaya uğrayan kendine gelince ona sıcak bir şeyler içirmeli ve şok tedavisi uygulamalıdır.

8. Yatar vaziyette doktora yahut hastaneye götürmelidir.

Bu bölge bazı enfeksiyonlara ve lokal zedelenmelere uğrayabilir. Larenks ve ses tellerinin dokuları şişerek havanın geçiş yolunu daraltabilir.

Buna larenksödemi denir. Tıkanma bazende larenks kasının kasılmasıyla meydana gelebilir. Larenks spazmına boğaza daha çok su kaçması veya yemek yerken bir şey tıkanması, boyuna darbe olması gibi durumlar yol açar.

Genellikle hafif olan bu spazm kendiliğinden geçer. Ama ciddiyse ve hava almayı engelliyorsa ya parmak takılıp veya hemlich veya judoka hareketi dediğimiz hareketlerin yardımı ile çıkartılacaktır.

■ HEMLİCH HAREKETİ

Gırtlağa kaçan yabancı cisimi çıkartamazsanız oturan kazazedenin arkasına geçin iki kolunuzla kucaklayın, iki elinizi mide boşluğu üzerinde birleştirin, bundan sonra önden arkaya doğru ani olarak bastırın:

Böylece kazazedenin bağrını aniden Sıkıştırıp diyaframı yukarı kaldırmış yabancı cismide çıkan havayla çıkartmış olabilirsiniz. Bu hareketi şampanya şişesinin fırlayan mantarına benzetebiliriz. Bu harekete Hemlich hareketi denir.

Karnın ani olarak sıkıştırılmasıyla birlikte yaklaşık bir litre hava başlangıçta saatte 300 km’lik bir hızla boşalır. Böyle bir hareketle yabancı bir cismin kolayca atılabileceği görülebilir. Hareket büyüklere de küçüklere de uygulanabilir.

■ JUDOKA HAREKETİ

Karşınızda biri larenks spazmı geçirirse kendisini oturtup sırtına birkaç kere kuvvetlice vurun ya da kürek kemiklerinin üzerine bir diz darbesi indirin. Buna judoka hareketi denir. Bu arada hastayı doktora götürürken kendisinin seçtiği pozisyonu bozmayın çünkü en rahat soluyabileceği pozisyon odur:

Eğer hasta baygın ise yatış durumu çok önemlidir. Sırt üstü yattığı takdirde salyası ya da geriye doğru kayan dili boğazını tıkayabilir. Bu nedenle baygın durumdaki hastayı sırt üstü değil yan durumda yatırmalıdır.

ASKI: Askılar çoğunlukla yaralı kolları, bilekleri ve elleri koruyup destek sağlamak için kullanılır. Göğüs yaralarında da göğsü kollamak amacıyla kolları hareketsiz tutmak için kullandıkları olur. Kol askıları ve yükseğe kaldırma askıları olmak üzere iki türlüdür. Kol askıları, kollarda yaralanma olduğunda ve bazı göğüs yaralarında da uygulanır. Doğru kullanılan bir kol askısında el, dirsek hizasında biraz yukarda olmalıdır. Bandın altı tüm parmak tırnaklarını görünür durumda bırakarak serçe parmağın köküne kadar uzanmalıdır.

Kol askıları aşağıdaki yöntemle uygulanır:

• Oturan durumdaki hastaya askıya alınacak yaralı elini ya da ön kolunu, yani dirsekle bilek arasındaki bölümü dirsekten daha yüksekte tutmasını söyleyin.

• Dirsekle göğüs arasındaki açıklığı kullanarak, üçgen bandın bir ucunu dirseği iyice saracak biçimde göğüsle kol arasından geçirin.

• Kolu tutarak askının alt ucunu kolun üzerinden alın ve yaralı taraftaki köprücük kemiğinin üstündeki çukura gelecek biçimde balıkçı düğümüyle bağlayın.

• Son olarak tepe noktasını öne doğru çekip bir çengelli iğneyle askının önüne tutturun.

• Askının ve bandın kan dolaşımını engelleyecek biçimde olmamasına özen gösterin ve durumunu buna göre ayarlayın.

Yukarı kaldırma askıları, el kanıyorsa komplikasyonlu göğüs yaraları ya da omuz yaraları varsa eli ve ön kolu gerekli yükseklikte tutmak için aşağıdaki biçimde uygulanır.

• Ön kolun ve elin üzerine, bir ucu dirseğin adamakıllı ötesine, üst ucuda sağlam taraftaki omuzun üzerine gelecek biçimde açık, bir bant yerleştirin.

• Yine ön kolu tutarak, bandın tabanını elin, ön kolun ve dirseğin altından dolaştırın.

• Alt ucu sırttan dolaştırarak sağlam omuzun önünden geçirin.

• Askının yüksekliğini yavaşça ayarlayıp, sağlam taraftaki köprücük kemiğinin üstündeki çukurun üzerine gelecek biçimde balıkçı düğümüyle bağlayın.

• Askının uçlarını ön kolla bandın ön bölümü arasına sokun. Katlanan bölümü kola doğru döndürerek çengelli iğneyle tutturun.

• Dolaşım durumunu etkileyip etkilemediğini denetleyin. Parmaklarda hareketsizlik, karıncalanma, uyuşma, üşüme olmamalı, nabız normal atmalıdır.

Ayrıca bir pratik askılama yöntemi, eğer gerekli askı gereci yoksa uygulanabilir. Örneğin yaralı kol, ceket düğmelerinin arasına asılabilir. Ceketin bir eteği yukarı kıvrılarak kol arasına konulur ve ceket eteğinin ucu göğse çengelli iğneyle tutturulabilir. Bir üçüncü pratik yöntem de yaralı taraftaki elbise kolunu boşa çıkararak onunla yaralı kolu askıya almaktır. Yaralı kolu çaresiz durumlarda bir atkı veya kravatla da boyna bağlayabilirsiniz. Ama kısa zamanda normal bir askı yapmak koşuluyla.

BANT: Kanamayı önlemek sargıyı olduğu gibi tutmak, şişmeyi engellemek bir ekleme ya da kol ve bacağa destek sağlamak, hareketi sınırlamak ve bazen de hastayı kaldırıp taşımak amacıyla sargının üzerine doğrudan baskı yapmak için bantlar uygulanır. Bantlar üçgen, geniş ve dar olabilir. Üçgen bantlar keten bezi ya da patiskadan bir metrelek bir parça alınıp köşegeni boyunca ikiye kesilerek ya da katlanarak hazırlanır. Bantlar sargının güvenliğini arttırmak için hastayı taşıma sırasında kol bacakların hareketsiz kalmasını sağlamak üzere ve benzer amaçlı işlevler için kullanılır.

SARGI: Kanamayı denetim altına almak enfeksiyonu önlemek ve akıntıları emmek amacıyla yaralıların üzerine konulan steril koruyu örtüdür. Sargılar yaranın üzerini örttükten sonra iki santim kadar dışarıya taşacak büyüklükte olmalıdır. Sargı yaparken eller çok temiz olmalı yara ve çevreside oksijenli suyla temizlenmelidir. Gazlı bezin katlanması ile yapılan gazlı bez sargılar steril sargı yerine ve büyükçe yaraları sarmak için kullanılır.

Gazlı sargı bezini steril sargı yerine kullanıyorsanız, tamponla kaplayıp yapışkan bantla tutturun ya da yapıştırılması gerekiyorsa sargıyla bağlayın. Kanama fazla görünüyorsa gazlı bezin iki katı arasına bir pamuk tabakası konulabilir.

SOĞUK KOMPRES: Bir kaza sonucu vücutta ortaya çıkan şişliği azaltmak, ağrıyı, sızıyı dindirmek için ve burkulmalara karşı soğuk kompres uygulanır. Bir pamuk tamponu, havluyu ya da benzeri kumaşı çok soğuk suya batırırı suları damlamayacak ölçüde hafifçe sıktıktan sonra hasta yerin üzerine koyun.

Tamponun soğukluğu azaldıkça bir ikincisi ile değiştirin ve bu uygulamayı yarım saat kadar sürdürün. Soğuk kompres için içi buz dolu lastik torba da kullanılır.

TAMPON: Yuvarlak biçimde olan tamponlar, içinde yabancı cisim ya da fırlamış kemik bulunan yaralara karşı koruyuculuk amacıyla kullanılır. Ortası boş olan çember biçimdeki tamponu yapmak için dar uzun bir bandı bir elinizin dört parmağı çevresinde bir iki kez çevirerek halka yapın. Bandın öbür ucunu halkanın içinden geçirerek halkanın çevresine bir kez sarıp sıkıca çekin. Bu şekilde sarmayı tüm çevre boyunca sürdürerek sağlam bir halka oluşturunca ucunu içeri tıkıştırın.

Ateş 40-41 dereceye kadar yükselebilir. Bu rahatsızlıkta yüksek ateşin getirdiği tehlikeyi gözardı etmemek lazımdır. Bu durum yaşlılarda ve alkol alanlarda meydana gelirse ölüm tehlikesi ortaya çıkar. Güneş çarpmasından şüphe ettiğiniz kişiye hastaneye götürelene kadar yapılacak ilk yardım, hasta öncelikle ıslak çarşafa sarılır. Kasıklar, dirseklerin iç kısmına boyuna buzlu suya batırılmış havlular konulmalıdır. Bu arada her beş-on dakikada bir ateş ölçülmeli ve ateşin azar azar düşürülmesine gayret edilmeli. Ateş birden bire düşürülmemeli ve en önemlisi hastanın vücut ısısı 34 derecenin altına indirilmemelidir.

GÜNEŞTE FAZLA KALDIYSANIZ

Güneşte fazla kaldınız ve cildinizde kızarma ve kabarıkçıklar meydana gelmişse kızaran yere incecik talk pudrası eğer oda bulunamaz ise zeytinyağı sürmeyi deneyin. Ama sakın ola ki süt ve yoğurt sürmeyi öncelikle denemeyin.

Yağlı tip merhemlerden mümkün olduğunca kaçınarak havlu içinde ezeceğiniz buzla karıştıracağınız zeytinyağını sürmek derinizin kabarmasını önleyecektir.

■ YAZIN SICAKTA BIRAKILAN YİYEYECEKLER

Sıcak havada açıkta kalan yiyecekler çabuk bozulur ve üzerinde oluşan bakterilerin ortaya çıkardığı zehirler yemeklerin ısıtılması ile de ortadan kalkmaz. Özellikle et, süt ve süt ürünleri/balıklar bu tür zehirlenmeye müsait besin maddeleridir. Zehirlenmenin başlıca belirtileri kusma ve ishaldir. Genellikle terleme, halsizlik ve karın ağrısı görülür. Belirtiler 24 saat içinde geçmez ise derhal hastaneye baş vurmak gerekir bu durum zehirlenmenin şiddetli olduğunu gösterir. Hasta ishal nedeniyle büyük oranda su kaybına uğrar, tansiyonu düşer.

Bu durumda hastanın kusmasının önlenmesi için nane, limon, ada çayı gibi içecekler kesinlikle verilmemelidir. Kusma duruncaya kadar hasta ağzından içecek bir şey almamalıdır. Ağızdan verilen her sıvı kusmayı daha da arttırır. Kusma dört-beş saat içinde durmaz ise derhal hastaneye müracaat etmek lazımdır. Kusma durduktan sonra 24 saat yalnızca limonata, çay ve sebze çorbası gibi sulu gıdalar verilmelidir. Kesinlikle doktor tavsiyesi olmadan kusmayı durdurucu ilaçlar verilmemelidir.

Ancak şu husus da unutulmamalıdır ki mantar ve balık yemekten dolayı meydana gelen zehirlenme belirtilerinde ilk yardım önceki bahislerde ifade edildiği gibi yapılmalıdır.

► Sıcağa Bağlı Acil Durumlar

Yüksek ısıya uzun süre maruz kalmak veya çok sıcak bir ortamda bedensel etkinlikte bulunmak; sıcağa bağlı kramplar, sıcağa bağlı yorgunluk ve sıcak çarpması gibi durumlara yol açabilir.

Sıcağa Bağlı Kramplar

Sıcağa bağlı kramplar, aniden ortaya çıkan ağrılı kas spazmlarıdır. Genellikle bacağın arka bölgesindeki, nadiren de karın bölgesindeki kaslarda görülür. Sıcağa bağlı krampların en önemli belirtisi.

GÜNEŞ YANIĞI

Deri sadece kırmızıysa, kabarcıklar vluşmamışsa, üzerine ince talk pudrası sürmelidir. Yağlamak veya sabun sürmek deride bazen enfeksiyonlara yol açabilir.

Deri kabarcıklıysa ve fazla yandıysa yağlı merhemler hiç bir şekilde tatbik etmemelidir. Yaraları sardıktu.ı sonra doktor çağırmalıdır.

Bu durumlarda deri ancak tamamiyle iyileştikten sonra tekrar güneşe maruz bırakılmalıdır. Ağır veya yaygırı güneş yanıkları doktor tedavisi gerektirir.

Bir hastayı ya da yaralıyı güvenli biçimde taşımanın çeşitli yöntemleri vardır ve bunları bilgili sağlık görevlilerinin yerine getirmesi gerekir. Ama sağlık görevlisinin bulunmadığı ivedi bir durumda ve sedyesiz olarak hastanın taşınması gerektiğinde uygulanacak bazı yöntemleri bilmekte yarar vardır.

BEŞİK YÖNTEMİ: Zayıf hastaları ya da çocukları taşımak için bir kolunuzu kalçadan geçirip öteki kolunuzu da bel üstünden sırta doğru kavrayarak kucaklayın. Kendinizi iyice tartıp dengeledikten sonra yavaş ve güvenli adımlarla yürüyün.

SÜRÜKLEME YÖNTEMİ: Yaralı ya da hasta ayağa kalkacak durumda değilse ve hemen bulunduğu yerden uzaklaştırılması gerekiyorsa, kollarını göğsünün üstünde çapraz toplayın. Sonra hastanın başucuna çömelip ellerinizi omuzlarının altına geçirerek ve başını da kollayarak yerde geri geriye çekin.

OMUZLAMA YÖNTEMİ: Bilinci yerinde ve yürüyebilecek durumdaki hastayı ayağa kaldırın. Yanında durarak sizden yana olan kolunu omuzunuzu üzerinden boynunuza alıp öteki elinizle tutun. Ters taraftaki kolunuzu da hastanın beline dolayarak ve ağırlığını bir ölçüde de omuzunuza alarak birlikte yavaş yavaş yürüyün.

SIRTA ALMA YÖNTEMİ: Hasta ağır değilse ve sarsılmasının pek sakıncası yoksa, önüne geçip çömelerek iki kolunu boynunuzun iki yanından tutup göğsünüzün önünde kavuşturun, sonra ayağa kalkıp, hasta sırtınızda olduğu halde yürüyün.

DÖRT EL OTURAĞI: Bu yöntem, bilinci yerinde ve kollarıyla tutunma yeteneği olan hasta için iki kişiyle birlikte uygulanır. Hastayı taşıyacak iki kişi yüzleri birbirine dönük, karşılıklı durur. Birbirlerinin bileklerini çaprazlama tutarak bir oturak oluşturur.

Hastaya sırtından yaklaşılarak çömelinir ve hastanın bir kolunu taşıyıcılardan birinin, öteki kolunu da diğer taşıyıcının omuzuna atarak tutunması sağlanır.
Sonra ayağa kalkılarak hasta kenetlenmiş ellerin üzerinde taşınır.

İKİ EL OTURAĞI: Hasta ya da yaralı, bitkin durumda ve taşıyıcılara yardım edecek durumda değilse bu yöntem uygulanır. Taşıyıcılar hastanın iki yanından çömelir. Birer kollarını hastanın kalçasıyla dizleri arasından uzatarak birbirlerinin bileklerinden sımsıkı tutarlar. Hastanın buraya oturmasını sağlarlar. Öteki kollarını da hastanın sırtından uzatarak onu sımsıkı kavrarlar ve ayağa kalkıp yavaş yavaş yürürler.

İTFAİYECİ TAŞIMASI: Bu yöntemi, hastayı taşırken bir elinizin boşta kalmasından yarar görüyorsanız uygulayabilirsiniz. Çocuk ya da zayıf hastalara rahatlıkla uygulanabilir. Hasta kendi kendine ayağa kalkacak durumda değilse, yüzükoyun yatırıp başucunda ayakta durun. Kollarınızı hastanın koltuk altlarından geçirerek, onu önce dizleri sonra ayakları üzerinde kaldırın. Sol elinizle hastanın sağ bileğinden tutun.

Başınız hastanın uzanan sağ kolunun altında, omuzunuz da karnının alt tarafına gelecek biçimde eğilin ve yavaşça omuzlarınızın üzerine düşmesini sağlayın. Sağ kolunuzu hastanın bacakları arasına ya da bacaklarının çevresine dolayın. Hastanın ağırlığını sağ omuzunuza alarak ayağa kalkıp vücudunu iki omuzunuzun üzerine doğru çekin. Hastanın sağ bileğini sağ elinizle kavrayarak sol kolunuzu serbest bırakın.

SANDALYE İLE TAŞIMA: Hasta oturacak durumda ise ve bir merdivenli yere götürülecekse bu yöntem uygulanır. Hasta sandalyeye oturduktan sonra bir kişi sandalyenin arkasıyla hastayı, ikinci kişi ise sandalyeyi ön ayaklarından tutmalıdır. Sandalyenin iki yanını korkuluktu olması yararlıdır. Sandalye geriye doğru eğilerek birlikte kaldırılır.

Eğer yabancı cisim göz akının üzerinde ya da alt göz kapağının içinde görebiliyorsanız, temiz bir mendilin ıslatılmış kenarıyla cismi çıkarın. Pamuk kullanmak tehlikelidir, çünkü pamuk zerrecikleri rahatsızlık verebilir.

Yabancı cismi göremiyorsanız, üst göz kapağını alttakinin üzerine çekin ve kısa bir süre öylece tutun. Bu hareket yabancı cismi yerinden oynatabilir. Yine görünmüyorsa, yabancı cismin üst göz kapağının altına kaçması olasıdır. Bu durumda başka bir kişinin yardımı gerekir. Hasta aşağı doğru bakarken, yardımcı kişi üst göz kapağının altına kaçması olasıdır. Bu durumda başka bir kişinin yardımı gerekir.

Hasta aşağı doğru bakarken, yardımcı kişi üst göz kapağını kirpiklerinden tutup aşağı doğru çeker. Göz kapağının üzerine bir kibrit çöpü koyarak kapağı geriye doğru bunun üzerine kıvırır. Böylece göz kapağının altındaki cisim ortaya çıkınca ıslak ve temiz mendilin ucuyla yavaşça çekilip alınır.
Yabancı cismi çıkarmakta güçlük çekiyorsanız, gözü zedelemeden bir doktora baş vurmak en iyisidir.
Hastanın ateşi düştüğünde kuru bir çarşafa sararak, havadar bir odada dinlendiriniz.

Önce deri beyazlaşır, karıncalanmalar, kızarmalar, yanmalar hissedilir, sonra da donan bölgede bir duyarsızlık baş gösterir. Hücrelerdeki su giderek donmaya başlar; bu da hücresel düzensizlikler yaratır. Ancak bu düzensizlikler hemen değil, bazen olaydan iki ay sonra bile ortaya çıkabilir.

Bu tür dokusal donuklar, çok etkilidir: Basit kabarcıklardan, reanismasyon gerektiren şok hallerine kadar geniş çaplıdır.

Donma, üç dereceden geçer: Uyuşma (genellikle el ve ayak uçlarında karıncalanma hissi), belirleşme (donan kısımların hissizleşmesi) ve kangren (ani ve hızlı bir ısıtma sonucu ortaya çıkabilir). Bu olay, korkunç acılar verir.

Yardım, elbette donmanın derecesine göre değişir, fakat hiç değişmeyen kural şudur: Bir donma olayı hiçbir zaman kazazedeye friksiyon yaparak veya bir ısı kaynağının yanına oturtarak tedavi edilmez.

Donmada ilk yardım üç aşamasına göre aşağıdaki biçimlerde yapılır.

UYUŞMA: Ayakların uçlarında karıncalanma varsa, bir uyuşukluk hissediyorsa , derhal ayakkabılarını çözüp, gevşetin; ayaklarıyla la yere vurup tepinsin el ve ayak parmaklarının uçlarının yeniden “canlandığını” hissedene dek ovuşturun. Bu noktalara sıcak elle bir başkası pamaklarını bastırıp bastırıp çekmelidir ki kan dolaşımı sağlansın.

DONMA: El ve ayak uçları çok çabuk (birkaç saat içinde) donabilir ve özellikle hissizleşir. Şiddetle çimdikleseniz de, hissedemezsiniz. Isınmak için sürtmeyin, hele karla kesinlikle ovmayın çünkü nemliliği daha da artırmış olursunuz.

Sıcak banyo da yaptırmayın. Ani sıcaklık dokuları tahrip eder. Yardım gelip kazazede hastaneye kaldırılana dek, donan yerlerini vücudun koltuk altları, karın gibi sıcak yerlere sokun. Olanak varsa donan kişiyi bir battaniyeye sarın veya mümkünse yanına girip beraberce sarının, onu yavaş yavaş ısıtın.

KANGREN: Kötü bir ısıtma girişiminden sonra ortaya çıkabilir. Dayanılmaz şiddette ağrılara, hatta şok haline bile neden olabilir. Acil yardım istedikten sonra, kazazedeyi bir battaniyeye sarın. Bilinci yerindeyse, kendisine sıcak ve şekerli içecekler verebilirsiniz.

Donma

Donma olayında dolaşım sisteminin zedelenmesine bağlı olarak içi sıvı dolu keseler, deri ve deri altı dokusunda nekroz (doku ölümü) ve gangren oluşur.

Tedavide önce hastanın üzerindeki giysiler çıkarılır. Donan yerlerin üzeri kuru bezlerle örtülür. Donan yerler olabildiği kadar vücuttan yüksekte tutulur. Donan yerlere masaj yapılmamalı, kar veya buzla ovulmamalıdır. Hasta sıcak bir odaya alındıktan sonra donmuş olan bölgeler, vücut ısısındaki ılık bir suya sokularak 30 dakika kadar ısıtılmalıdır.

Donan yeri ateş veya kuru sıcak ile ısıtmak doku yanıklarına yol açabileceği için yapılmamalıdır. Bu işlemlerden sonra hasta doktora götürülmelidir.

Ağrı kesiciler, uygun serum, tetanoz aşısı ve antibiyotikler sağlık kuruluşunda doktor tarafından uygulanır.

Eğer kazazedenin elbiseleri tutuşmuş ise hemen bir battaniye veya halı ile kapatarak alevleri söndürün.

• Şok tehlikesini azaltmak için yaralıyı yatırın.

• Elbiselerini makas veya bıçakla keserek çıkartın. Eğer kumaş yaraya yapışmış ise sakın kaldırmaya çalışmayın çevresini kesip çıkartın.

• Açık yaralar steril gazlı bezle sarılmalıdır. Steril bez bulamıyorsanız, temiz bez olabilir.

• Yaralı kendine gelmiş ise üç veya dört çay kaşığı karbonatı bir litre kadar suda karıştırdıktan sonra bu sudan her on dakikada bir, bir yudum bir yudum olacak şekilde yarım bardak içirin. Kusma olmadığı müddetçe devam edin.

Kimyasal maddelerden meydana gelen yanıkları bol suyla yıkadıktan sonra yarayı kuru bir bez veya gazlı bezle sarın. Yanıklar için daha önceki bahislerde ifade edilen civa otu, parafin ve zeytinyağından oluşan yanık kremini kullanmayı ihmal etmeyin. Önceleri sık sık sürerek gazlı bez kapatın daha sonra bu periyodu uzatarak tekrarlayın. Eğer kimyasal madde göze girdiyse bol su veya mümkünse asit borikli su ile yıkayın.