Sağlık

Deri ve derialtı dokusunda damarlarda bir genişlemeyle birlikte ortaya çıkan yeni damar oluşumları, bir damar uru oluşturur. Bu oluşum çoğunlukla, birbirini izleyen iki etmenin sonucudur: Doğuştan oluşum bozukluğu; sonradan ortaya çıkan iltihap süreci.

Damar urları, dokusal ve klinik belirtiler açısından iki grupta sınıflandırılırlar: Yalın ve karmaşık damar urları; düz damar urları;

YALIN VE KARMAŞIK DAMAR URLARI

Yıldızsı damar urları

Herhangi bir yaşta, özellikle yüz bölgesinde ortaya çıkan yıldızsı damar urları, çoğunlukla bir travma sonrasında oluşurlar.

Bazen biraz çıkıntılı, parlak, kırmızı renkli noktalardır; bu noktalardan çevreye doğru yıldız biçiminde damar genişlemeleri (genişlemiş kılcal damarlar) yayılmıştır. Elektrikle yakma yöntemiyle yok edilebilirler; ama tekrarlama olasılıkları vardır.

Örümceksi damar urları

Doğuştan değil, sonradan ortaya çıkmış oluşumlardır; özellikle karaciğer bozuklukları bulunan kişilerde ortaya çıkarlar. Kanama eğilimleri yüksektir. Gebelik dönemlerinde sık rastlanmaları, aşırı gelişmeye uğrayan damarlar üstünde bir hormon etkisi bulunduğunu kanıtlar.

Rendu-Osler hastalığı

Kalıtımsal, kanamalı bir hastalıktır; deri ve mukozalardaki kılcal damar genişlemeleri, hastalığın belirtilerinden yalnızca biridir. Özellikle çocuklukları sırasında çok sık burun kanamaları geçiren kimselerde 20 yaşlarından sonra görülen yaygın urlar, ince bir kılcal damar la çevrilmiş, noktacık biçiminde, nabız gibi vurumlu oluşumlardır. Daha çok mukozalar üstünde yerleşmişlerdir. İç organlarda ortaya çıkmaları, kan aktarımı ve kortizonlu ilaçlarla bile düzeltilemeyecek kadar şiddetli kanamalara neden olabilir ve ölümle sonuçlanır.

Yaşlılık damar genişlemeleri

Çoğunlukla sirozlu hastalarda ve elli yaşını aşkın kişilerde rastlanılan düğümsü, parlak, kırmızı renkli damar oluşumlarıdır. Her zaman göğüs ve çevresinde yerleşirler. Kanama eğilimi göstermeyen bu yapılar, iç organizma için tehlikeli olmadıklarından ve çıkarıldıklarında sürekli olarak yeniden oluştuklarından, yerlerinde bırakılmaları uygun olur.

DÜZ DAMAR URLARI

Daha doğumda ortaya çıkan, görünüm ve renkleri bakımından birbirlerinden farklı, damar lekeleri biçiminde yapılardır. Ortak yönleri, oluşumları hiç bir kalınlık göstermemeleri, camla bastırıldığında solgunlaşmalarıdır.

Şarap lekeleri Çocuklardaki

Yeni doğmuş çocukların yüzde ellisinde görülür; burun kökü ya da gözkapağı üstünde yerleşmiş açık pembe renkli bir lekedir. Su, ısı, bağırma gibi etmenlerin etkisiyle daha koyu bir renk alabilir. Bu lekelerin hiç bir yayılıcı özellikleri yoktur, tersine kendiliklerinden gerileyerek altı ay içinde yok olurlar. Bu yüzden, hiç bir tedavi uygulamaya gerek yoktur.

Büyüklerdeki şarap lekeleri Teşhis

Büyüklerdeki şarap lekeleri, koyu kırmızı ya da mor renklidir; düzensiz bir sınırla çevrelenmiş, tir. Lekelere bedenin her tarafında rastlanabilir; ancak en sık görüldükleri yerler, yüz (alın, yanaklar) , üyelerin gövdeyle birleştikleri bölgeler ve mukozalardır. Üstlerinde bazen, belirgin ağ oluşturmuş kılcal damar genişlemeleri görülebilir. Çevrelerinde toplardamar genişlemelerineyse çok ender rastlanır.

Evrim

Bu damar uru türünün kendiliğinden gerileme eğilimi yoktur. Hasta yaşlandıkça, lekenin rengi biraz daha koyulaşır ve sertleşebilir. Deri altında gizli damar urunun gelişmesiyle biraz yükselebilir. Ayrıca, damar urunun yüzeyinde, çıkıntılı, kera tozlu oluşumlar gelişebilir. Doku incelemesinde altderide, * yüzeysel kılcal damarların normal oldukları, arija çatlayarak küçük ya da büyük boyutlu kan birikimleri oluşturmuş oldukları görülür.

Klinik biçimler

Süt çocuklarında düz damar uru, kuraldışı bir durum olarak apansızın yayılıp, yaralaşmalı-doku ölümlü bir biçim alabilir.

Üyelerde ya da üyelerin gövdeye bağlandıkları bölümlerde gelişen düz damar urlarına, bazen derin damar belirtileri eşlik edebilir (tek taraflı varis ve yumuşak doku aşırı büyümesi). Üyenin hacminin artmasına ve boyunun büyümesine neden olan bu gibi durumlarda, yerel sıcaklık artışı ve ürperti gibi belirtiler (Klippel-Trenaunay ısendromu) saptanır.

Beyin küresinin bir yarıküresinde yerleşen birli olur. Işın tedavisiyse, lekelerde renk azalmasını sağlarsa da, uzun süreli kullanılması ihtilatlara neden olabilir.

(Sturge-Weber-Krabbe sendromu). Bu hastalarda klinik belirti olarak, üçüz sinir bölgesinde yerleşmiş damar uru ve sara nöbetleri vardır.

Düz damar urlarını purpura plaklarından ayırt etmek gerekir. Sözgelimi, apansızın başlayan Gougerot sendromunda ortaya çıkan ve deri düğümleri ile ödemli ve kızartılı plaklar biçiminde gelişen purpura lekeleri, düz damar urlarıyla karıştırılmamalıdır.

Tedavi

Düz damar urlarının tedavisi çoğunlukla umut kırıcıdır. Yalnızca estetik amaçla başvurulan tedavilerde, yüzeysel elektrikle yakma, traşlama, ur içine iğneyle girilerek pıhtılaşma yapıcı ilaç verme gibi yöntemler uygulanmaktadır. Cerrahi girişimler yalnızca, hastalığın sınırlı biçimlerinde yarar

YUMRULU DAMAR URLARI

Teşhis

Damarlarda aşırı büyüme sonucu oluşan çıkıntılı urlar diye tanımlanan yumrulu damar urları, kırmızı ya da mavi-mor renkli, sınırlı, esnek, düzgün yüzeyli oluşumlardır.

Başlangıçta yalnızca kırmızı bir noktayken, bir süre sonra büyüyerek yarım küre biçiminde bir ur ya da yükselmiş meme başı gibi bir plak oluştururlar. Boyutları genellikle küçüktür. Aşırı büyümede çeşitli doku öğelerinin ağır basmasına göre, doku bakımından çok çeşitli tiplere ayrılabilirler: Damar dokusunun oluşumuna yardımcı genç hücreler; çoğalmış endotel hücreleri ya da kılcal-damarlar. Bunların birleşmesi, altderi içinde ya da deri altında değişik boylarda derin ya da yüzeysel kovuklar oluşturur.

Evrim

Hastalığın tipik klinik tablosunda, yumrulu damar urunun ilk altı ay içinde boyutlarının genişlediği ve hacminin arttığı, bu dönemden sonra kendiliğinden, oldukça hızlı bir gerileme evresine girdiği ve hastaların yüzde 70′inde yedinci yaştan önce bütünüyle ortadan kalktığı görülür. Ne var ki, çeşitli etmenlerin etkisiyle (aşılamalar, enfeksiyon hastalıkları) tekrarlayabilirler. Gebelik, gizli kalmış damar urlarının yeniden ortaya çıkmalarına neden olabilir.

Damar urları, bedende özellikle anatomik boşlukların çevresine yerleşmişlerse, evrimlerinin en yüksek gelişme döneminde çok çeşitli ihtilatlara yol açabilirler. Enfeksiyon ve kanama ihtilatlanma ender rastlanır ve genellikle tedavi altına alınabilir. Yumrulu damar urları çok ender yozlaşırlar. Kötücül ur biçimlerine «damar sarkomu» adı verilir ve geç dönemde ortaya çıkarlar.

Klinik biçimler

Damar urlarının, bedende yerleşme bölgelerine göre bazı özel biçimleri vardır.

Burun damar urlarının ya da üst dudak damar urlarının (tapir dudaklılık) kendiliğinden gerileme eğilimi azdır; tedavilerin çoğuna direnirler. Yumrumsu ağız mukozası damar urları, birbirleriyle birleşerek yayılma eğilimi gösterirler.

Düz, yumrulu deri altı damar urlarının karmaşık birleşimleriyle ortaya çıkan parmak damar urları, parmaklarda biçim bozukluklarına yol açarlar. Buna, kemiklerde biçim bozuklukları da eklenebilir (Maffucci sendromu).

Bazı damar urları, özellikle yüz yarısında yer-alan damar urları, yalnızca aşırı büyümeli derin damar urlarıdır. Oldukça ender görülen bu urlar, doğumdan hemen sonra ortaya çıkar, apansızın büyür ve gırtlağa yayılma, havasızlıktan boğulmaya ve kanamaya yol açma tehlikeleri taşırlar. Ama çoğunlukla, belli bir büyüklüğe ulaştıktan sonra gerilerler.

Tedavi

Damar urlarının tedavisinde çeşitli yöntemler uygulanabilir: Elektrikle yakma; pıhtılaşmaya ve bağdokusu oluşumuna yo açan iğneler; soğukla tedavi (özellikle başlangıç evresinde evrimi durdurabilir) . Bazı biçimlerde cerrahi girişim, ışın tedavisi yeğ tutulabilir. Ayrıca apansız ve tehlikeli yayılmanın önünü almak için, genel kortizon tedavisi de gerekebilir. Ama hastaların çoğunda en uygun tutum, hiç bir tedaviye başlamamak olur. Böylece, tıbbi denetim altında kendiliğinden gerileme dönemi beklenir ve bu gerileme gerçekleşirse, yalnızca damar uru kalıntılarına girişimde bulunmak gerekir-, bunların daha küçük boyutlu olmaları, estetik açıdan daha başarılı sonuçlar elde etmeyi sağlar.

DERİ ALTI DAMAR URLARI

Deri altı damar urları, üstü mavimsi beyaz renkli deriyle örtülü, yumuşak yapılardır; çoğunlukla derinin derin bölümlerinde yerleşmişlerdir. Sıcak ya da soğuk olurlar. Sıcak olanlar nabız gibi vurumludur. Çoğunlukla üstündeki deride yumrulu damar urlarının ve kılcal damar genişlemelerinin de bulunması, urun damar kökenli olduğuna tanıklık eder; bu ek yapıların bulunmaması, deri altı damar urlarının tek basma bulunması daha çok bir kist ya da yağ urunu akla getirir.

İVEGEN EVRİMLİ DAMAR URLARI

Süt çocuklarında, özellikle de erken doğmuş çocuklarda, damar urlarının yayılma ve büyüme eğilimleri çok fazladır; çeşitli organların bası altında kalması ve karmaşık damar bozukları gibi ihtilatlara yol açabilirler. Yüzeysel yayılıcı, özellikle düz bir beyin-yüz damar uru biçiminde ortaya çıkan damar urları, apansızın yüz ve kulaklara yayılabilirler; yaralaşma-doku ölümü eğilimli olduklarından, kıkırdakları yıkabilirler. Hastalığın bu biçimi son derece ciddidir ve tedavi edilmezse kısa sürede ölümle sonuçlanır. Tedavisinde, vakit geçirmeden ışın tedavisiyle birlikte vitamin, antibiyotik ve kortizon tedavileri uygulamak gerekir.

Süt çocuklarındaki damar uru, koyu renkli geniş bir lekedir; yalancı iltihaplı apansız nöbetlerle gelişir; çok erken ortaya çıkan bir kanama eğilimi, ölümle sonuçlanacak kanamalara yol açabilir. Tedavisinde, sürekli kan aktarımlarının yanı sıra, genel kortizon tedavisi ve evrimi durdurucu ışın tedavisi uygulamak gerekir.

KERATOZLU DAMAR URLARI

Kera tozlu damar urları, mavi ya da kırmızı renkli ve tipik hiperkeratozlu yüzeyler gösteren (bazı hastalarda yüzey pullu da olabilir) mercimek biçiminde damar genişlemeleridir. Bozukların öğeleri, türdeş bir plak görünümünde bir örtü oluşturur.

Kera tozlu damar urları, yerleşim bölgeleri, nedenleri ve rastlanma sıklıklarına göre çeşitli tiplere ayrılırlar.

Üyelerin uçlarında gelişen kera tozlu damar urları (Mibelli anjiyokeratomu), özellikle genç kızlarda el ve ayak parmaklarında görülürler. Hastaların el ve ayakları hafif mavi bir renk almış, ısıları normalin altına düşmüştür.

Erbezi torbası kera tozlu damar urlarına, daha çok yaşlı erkeklerde rastlanır. Yerel bir toplar, damar basıncı artışı kökenli oldukları sanılmaktadır. Sınırlı kera tozlu damar urları, çizgi ya da şeritler halinde sıralanmış halkalar ya da plaklar biçiminde, granit renkli kenar bölgeleriyle iyice sınırlanmış sert öğelerden oluşur. Bu biçimlerin çoğu yayılma göstermez ve iyicildir.

Fabry hastalığının kera tozlu damar urlanırsa, tersine, ailesel özellikli tehlikeli bir genel hastalıktır.

LENF DAMARLARI URLARI

Teşhis

Lenf damarlarının genişlemesi (çoğunlukla bir-arada yol aldıkları kan damarlarıyla birlikte genişlerler) sonucunda, derin ya da yüzeysel urlar oluşabilir. «Lenf damarı uru» adı verilen bu urların en sık görüldükleri yerler, boyun üyelerinin gövdeyle birleştikleri bölgeler, özellikle de mukozalardır.

Yüzeysel lenf damarları urları

Yüzeysel lenf damarları urları, plaklar biçiminde birleşmiş, inciyi andıran saydam görünüşlü, küçük öğelerdir. Çocuklukta ortaya çıkar; tekrarlama ve gerileme dönemleriyle ömür boyu sürerler. İçinde lenf damarları urlarının geliştiği lenf yollarının birbirleriyle birleşmeleri, salkım görünümünde bir küme oluşturur.

Derin lenf damarları urları

Lenf damarları urlarının altderi-derialtı bölgesinde yerleşmeleri sonucunda orta büyüklükte, hafif, kabarıkça, elle algılanabilen esnek urlar oluşur. Bunları çevreleyen deri bölgesi, kaygan ve mavi bir görünüm almıştır. Bazen kera tozludur.

Evrim

Bu lenf damarları urları doğuştandırlar; ağır ağır ilerleyici özelliklidirler,- ama bazen, yalancı iltihaplı bir nöbet, evrimi hızlandırabilir.

Klinik biçimler

Dil yerleşimine çok sık rastlanır. Dilde yerleşen lenf damarları urları, apansız iltihaplı nöbetler gösterir ve bazen cerrahi müdahaleyi gerektirecek kadar tehlikeli bozukluklara yol açabilirler.

Fil hastalığı görünümlü yaygın lenf damarları urları, lenf damarlarında önemli bir genişlemedir; kolun, bacağın, yüzün belli bir bölümünün ya da üreme organlarının büyüme ve kalınlaşmasına yol açar. Önceleri yumuşak ve hafif olan ödem, yavaş yavaş büyür ve sertleşir; bu arada bölgenin derisi yaralaşabilir, kera tozlu bir biçim alabilir ve kalınlaşır. Böylece yavaş yavaş gelişen süreğen bir iltihap oluşur ve sözgelimi bacağın normal görünümünü ortadan kaldırarak, bir fil ayağına benzetir.

Tedavi

Lenf damarları urlarının tedavisi güçtür. Hastalığın çeşitli biçimlerine ışın tedavisi ya da sertleştirici iğneler, elektrikle yakma uygulanabilir. Bazı biçimlerde, özellikle kistli ya da apansızın gelişen biçimlerde, cerrahiye (güçtür) başvurmak gerekir.
Derinin yapısındaki hücre tiplerinin her biri, aşırı çoğalma sonucunda her türe göre ayrı bir özellik gösteren az ya da çok hacimli kütleler oluşturabilir. Ur denen bu sınırlı oluşumlar, altderi, derialtı ya da üstderi hücrelerinin çoğalmasının sonucudurlar.