Sağlık, Bitkisel Çaylar

DÜZ LİKEN

Düz liken (lichen planus), deri ve mukozaları etkileyen iyicil bir hastalıktır; gerek klinik, gerekse dokusal özellikleri açıkça tanımlanmış, ama nedenleri henüz ortaya konulmamıştır. Tam biçimlerinde, hem deriyi, hem de ağız, üreme organları, makat, v.b. mukozalarını etkiler. Tam olmayan biçimlerinde, yalnızca deri ya da organlardan birinin mukozası hastadır.

NEDENLER

Çok sık görülen likene, 90-70 yaş arasındaki erkekler ve kadınlarda aynı oranda raslanır. Daha ileri yaşlarda özellikle ağızda yerleşir ve körelticidir; daha erken yaşlarda görülmesiyse, kuraldışı bir durumdur. Günümüzde likene enfeksiyonların yolaçtığı düşüncesi giderek bırakılmakta, buna karşılık sinirsel ve psikosomatik etmenlere daha çok ağırlık verilmektedir. Gerçekten liken hemen her zaman kaygılı, heyecanlı, ruhsal bakımdan çökük kişilerde, çoğunlukla manevi bir sarsıntıdan sonra ya da ruhsal bir savaşım sırasında ortaya çıkar. Bununla birlikte, bazı ilaçların (altın; arsenik) rolü ve fiziksel ya da kimyasal dış uyaranların hastalığı başlatıcı etkisi de önemlidir.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Temel bozun, çokgen biçimi, düz, parlak ve sert bir küçük deri çıkıntısıdır.

Küçük deri çıkıntılarının birleşmesiyle, 1-3 mm çaplarında, tepe halinde yükselmiş, merkezi bazen biraz çökük olan, oval plaklar oluşur. Menekşe renginden kahverengine kadar değişen renkleri son derece niteleyicidir. Bazen, plağın yüzeyinde yıldız ya da ağaç biçiminde grimsi şeritlerin yaptığı «liken ağı» farkedilir. Morumsu kırmızı, esmerimsi renkte daha geniş bozunlar, halkalar, şeritler, eğri çizgiler, çizgisel bantlarda oluşturabilen geniş birleşimlere uyar.

Hastalığın başlıca yerleşim alanları el bilekleri, önkol, bel, üreme organları ve ağız mukozasıdır.

Aşağı yukarı sürekli olan kaşıntı çok şiddetli olabilir ve yojaçtığı kaşıma, derinin kareli, esmer ve yaygın plaklar biçiminde kalınlaşmasına, sertleşmesine neden olur.

Tamamlayıcı muayeneler
Niteleyici olan, düz liken görünümü klinik biçimlerin teşhisini sağlar. Deri kabartıları, küçük yuvarlak hücrelerin yoğun artışıyla kubbe biçiminde genişlerler. Buna karşılık, kabartılararası uzantılar incelmiştir. Deri kabartıları genişlemelerinin temas ettiği yerde üstderi, taban zarı iltihap hücrelerinin aşırı artması, nedeniyle uf aldığından, «kemirilmiş-tir».

EVRİM

Az ya da çok uzun geçici iyileşme dönemleriyle ayrılan nöbetler, birbiri ardından aylar ya da yıllar boyunca tekrarlayabilir. Hastalığın genelleşmesine çok ender raslanır; çoğunlukla yavaş olan evrim sırasında bozunlarm pigment artışına uğradığı, sonra da giderek silindiği gözlenebilir. Bununla birlikte gençlerde apansızın ortaya çıkan, çok kaşıntılı ve çok küçük kırmızı deri çıkıntılarından oluşan bazı ivegen biçimler genelleşebilir. Bunlar, en ciddi biçimlerdir ve gelecekleri pek iyi değildir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Likene benzeyen, ama teşhis için mutlaka gerekli olan temel bozunun bulunmadığı hastalıklar da aynı grupta toplandığından, çeşitli liken biçimlerini sırasıyla saymak olanaksızdır.

Bazı hastalarda, küçük deri çıkıntılarının yerleşimi farklı tipler ortaya çıkarır. Sözgelimi, sivri ve ortasında bir kıl bulunan küçük deri çıkmtıla-rıyla gelişen kıl kesecikli likenin teşhisi, çoğunlukla ağız yerleşimlerinin birlikte bulunmasıyla kolaylaşır. İvegen biçimlerde küçük deri çıkıntılarının üstünü sıvı dolu büyük kesecikler ya da kesecikler örtebilir. Altın tuzlarıyla tedavinin sonunda, deri kızarıklıklı biçimlerin ortaya çıkışma raslanabilir. Döküntülü ve döküntülü-pullu düz likenlerde ya da anormal pigmentli ağlar oluşturan pigment artışlı likende, bazen küçük deri çıkıntılarının bulunması güçleşir. Yalın kaşıntılarda «görünmeyen liken»den sözedilir.

Bazı deri hastalıklarının düz likenle olan ilişkileri yadsınamaz. Uzamış boynuzsu şeritler halindeki siğilli liken, yuvarlak, küt, büyük deri çıkıntılarından oluşan küt liken oldukça yakın hastalıklardır. Kalınlaşmış körelmeli likenin tanımlanması güçtür; çünkü başlangıçta bazen küçük deri çıkıntılı, sonradan solgun ya da esmer, körelmeli hal alırsa da, bazen küçük deri çıkıntısı bulunmaz;o zaman beyaz ve porselen görünümündeki bozunları sertleşmiş olan «sertleşmeli liken» diye nitelenir.

Sırtın alt bölümünde düz liken döküntüleri. Menekşe rengi, sekizgen küçük deri çıkıntıları birleşerek morumsu, az ya da çok geniş yuvarlak ya da halka biçiminde plaklar oluşturabilirler. Bozunlara şiddetli bir kaşıntı eşlik eder.

Bazı düz likenlerin görünümleri, yerleşim yerlerine göre oldukça farklıdır: Kıl ve yağ bezlerinin boynuzsu koni biçimi almasıyla birlikte kırmızı ve pullu saçsız lekeler gösteren saçlı deri likeni; tırnakların çatlayıp, girintili-çıkıntılı hal aldığı tırnak yerleşimi. El ayası ve ayak tabanı likeni, el ayası ve ayak tabanı keratozu görünümüne bürünebilir.

Sık raslanan mukoza yerleşimli likenlerin görünümleri de son derece değişiktir: Ağız içinde, ağ biçiminde beyaz bir örtü; ağ ilmekleri ya da eğreltiotu dallanması biçiminde küçük beyaz noktalar; ya da serpinti biçiminde geniş beyaz plaklar. Aşındırıcı biçim en ciddisidir; çünkü bazen, evrim sonucunda yassı epitel hücreli kansere dönüşebilir.

AYIRICI TEŞHİS

Hastalığın her şeyden önce, daha yuvarlak, daha bakır kırmızısı renkli olan, el ayaları ve ayak tabanlarında ağır basan ve serum tepkimelerinde her zaman pozitif sonuç veren küçük deri çıkıntılı frengi bozunlarmdan ayırdedilmesi gerekir. Daha solgun, kasıntısız düz siğiller, kolayca bir yana bırakılabilir. Prürigo (kaşıntılı deri hastalığı) ve yaygın ya da sınırlı likenleşmeler (derinin kalınlaşması ve sertleşmesi) arasında ayrım yapılması, ilerlemiş bir dönemde, oldukça güçtür. Belirsiz klinik biçimlerde, kesin teşhis için doku incelemesine başvurmak gerekir.

TEDAVİ

Mutlaka genel tedavi uygulanması gerekir: Dinlenme ve yatıştırıcı ilaçlar ile arsenik ya da hafif dozlarda bizmut tedavisi. D,, BB ve K vitaminleri öğütlenir. Çoğunlukla kortizon tedavisine başvurulur. Işın tedavisi de iyi sonuçlar vermektedir.

Çofe kalın ağız likeni. Dil mukozası burada kaim, düzensiz, renksiz ve aralıklı beyaz bir örtüyle, bazen aşınmış bölgelerle (dilin kenarında) kapalıdır. Çok şiddetli olan bu biçim iyice gözlenmelidir; çünkü aşınmış ağız likenleri, yerel kanser yozlaşmalarının ortaya çıkışını kolaylaştırır.

Yerel olarak, asitli merhemler, katranlı ve mentollü kaşıntı ilaçlan uygulanır. Siğilli kalınlaşmış biçimlerde, kükürtlü maddeler ve triklorasetik asit etkindir. Likenin bütün biçimlerinde, yerel kortizon türevlerinden oldukça iyi sonuçlar elde edilmektedir.

Morötesi ışınları, soğuk tedavisi, yararlı olabilir. İnatçı ve tekrarlayıcı biçimlerde, ılıca tedavileri ağrıyı hafifletebilir.