Sağlık

GIDA ZEHİRLENMESİ:

Herhangi mikroorganizma veya toksik maddelerle bulaşmış bir yiyecek ya da içeceğin tüketimi sonucu meydana gelen daha çok bulantı, kusma ve ishal gibi gastrointestinal semptomlarla seyreden enfeksiyon veya intoksikasyon durumuna verilen genel isimdir.

Gıda Zehirlenmesi

Hastalığa bakteriler, mantarlar, parazitler, virüsler, kimyasal maddeler, bal, mantar veya deniz ürünlerinin içerdiği doğal besin toksinleridir.

Kuluçka Süresi:

Etkenin cinsine ve alınan yoğunluğa bağlı olarak değişmektedir. Besini aldıktan ilk 30 dakika gibi kısa sürede belirtiler görülebileceği gibi 2-3 aya kadar uzayan durumlarda görülebilir.

Bulaşma Yolları:

Genel anlamda bozulmayı; tüketilebilme niteliğinin yitirilmesine yönelik bileşim ve karakter özelliklerinin değişmesi olarak tanımlamak mümkündür. Bozulan bir gıdanın yapı, görünüş, renk, tat ve kokusunda çeşitli fiziksel ve kimyasal değişmeler meydana gelir. Bu değişmeler bir taraftan gıdayı yenilemez hale getirerek ekonomik yönden kayıplara neden olurken diğer yandan da gıdayı sağlık açısından zararlı ve riskli hale getirir. Besinlerde bozulma ve zehirlenme nedeni, çeşitli mikroorganizmalar veya kimyasal bileşimlerdir.

Bakterilerin besinlerebulaşabilmeleri için mutlaka bir aracıya gereksinim duyarlar. Bu aracılar; insanlar, hayvanlar ve böceklerdir. Bakteriler besinlere hasta ya da taşıyıcı insan yoluyla bulaşabildiği gibi, “çapraz bulaşma” yolu ile de bulaşabilir.

Çapraz bulaşma; temiz bir yiyeceğe, besin olmayan ve bakteri içeren etmenlerden bakteri bulaşmasına denir. çapraz bulaşmaya neden olan etmenler; eller, araç-gereçler, doğrama tahtaları, mutfak tezgahları, mutfakta kullanılan bez ve süngerler, giysiler, öksürme, hapşırmadan kaynaklanan damlacıklar, bakteri bulaşmış ya da potansiyel riskli besinlerden sızan sıvılarla temas etmiş olan her türlü yüzeylerdir.

Belirtileri:

Zehirlenme belirtileri etkenin cinsine ve alınan toksinin miktarına göre değişir. Stafilokoklarla zehirlenmelerde toksin alındıktan kısa bir süre sonra görülen karın ağrısı ilk belirtilerdendir. Daha sonra şiddetli bulantı, kusma, ateş, kas güçsüzlüğü ve paraliziler ile seyreder.

Hastalarda halsizlik ve sıvı kaybına bağlı kramplar oluşur. Ateş ve nabız normalin altına düşer. Şok ve kollaps oluşabilir. Toksinin dışkılama ve kusma ile sindirim sisteminden atılmasıyla belirtiler kaybolur.

Botulizmde, bu belirtilere ek olarak sinir sistemine ait belirtiler görülür. Hastada göz kapakları düşer (Pitosis), bulanık veya çift görme, ağız kuruluğu ve boğaz ağrısı ilk belirtilerdir. Bu belirtileri paraliziler izler. Paralizi nedeni ile hasta boynunu tutamaz. Paraliziler boyundan aşağıya doğru ilerler, ses kısılır ve solunum durur. Dolaşım yetmezliği ve asfiksi ile 7-10 gün içinde ölüm görülür. İyileşen vakalarda paraliziler kısa süre sonra düzelir.

Mantar zehirlenmelerinde iki klinik şekil görülür. Çabuk etki gösteren tipte mantarın yenmesinden 2-3 saat sonra sindirim sistemi belirtileri ortaya çıkar. Uzun sürede etki gösteren tipte 8-12-24 gün veya 3 aya kadar olan zamanda belirtiler ortaya çıkar. Bu durumlar, panzehir için geç kalındığından tehlikelidir.

Tedavisi:

Gıda zehirlenmesine pek çok etken sebep olduğu için semptomlara yönelik tedavi uygulanır. Hasta her zaman kusturulmaz. İshalin ve kusmanın engellenmesi uygun değildir. Antibiyotik kullanımına hızlı karar vermek gerekir. Antibiyotikler semptomların süresini kısaltmak için kullanılır.

Tedavide asıl olan kaybedilen sıvının replasmanıdır. Hastaya bol bol su içirilmelidir. Tansiyon sorunu yoksa tuzlu ayran içirilmesi elektrolit dengesi açısından yararlıdır. Ayrıca hastaya limonlu soda, posasız meyve suları, açık çay ve bitkisel çaylar içirilir. Hasta ağızdan alamıyorsa parenteral yoldan serum fizyolojik uygulanır.

Hastalar iyileşene kadar yağsız ve posasız gıdalar ile beslenmelidir. Beyaz ekmek, yağsız peynir, çok iyi pişmiş yağsız haşlama veya ızgara et, yoğurt, pirinç lapası, yağsız makarna, pirinç pilavı ve patates püresi yenebilir.

Komplikasyonları:

Çok şiddetli enfeksiyonlarda ishalin şiddetli olması nedeniyle bağırsak delinmesine kadar gidebilecek komplikasyonlar gelişebilir. Ayrıca botulismusta boğazda paraliziler nedeniyle pnömoni görülebilir.