Sağlık

İKTİYOZLAR VE İKTİYOZA BENZER DURUMLAR

«İktiyoz» adı verilen keratoz kökenli biçim bozukluklarının ortak görünümü, derinin kuruyarak balık pullarını andıran bir biçim almasıdır («ikthus», yunanca «balık» demektir). Çoğunlukla ailesel ve kalıtımsal özellikler taşıyan bu hastalıklar, en çok çocukluğun ilk dönemlerinde ortaya çıkar.

Bu deri hastalıklarının nedenleri henüz tam olarak aydınlatılamamıştır. Eskiden, doğuştan frenginin iktiyozlara neden olduğu düşüncesi, günümüzde gerçekliğini yitirmiştir. A vitamini eksikliğinin ve bazı içsalgı bozukluklarının (tiroyit hormonu ve üreme hormonları düzensizliği) bu hastalıkların ortaya çıkışında kısmen etkili oldukları düşünülmektedir.

Aralarından bazıları kalıtımsal olarak başat ya da çekinik biçimde aktarılan bu deri hastalıklarının bazıları da, cinsel temas sonucunda bulaşır. Sonradan edinilme iktiyozların da aynı klinik görünümle ortaya çıkmaları, büyük teşhis sorunlarına yolaçar.

Gerçek iktiyoz

Nedenler

Yalın iktiyoz en yaygın biçimidir. Kalıtımsal ve ailesel bir hastalıktır;’ başat olarak aktarılır. Üstderinin hafif ya da şiddetli olarak sürekli biçim değiştirmesi ve bozulmasıyla yansır.

Teşhis

Klinik belirtiler

Pullu ve kuru deri, buruşarak parşömen görünüşü almıştır. Sedefli iktiyozda deri pulcukları ince ve gümüş renginde (timsah pulu gibi), kara iktiyozda siyah, yılan derisi görünüşlü iktiyozda ise geniş ve çokkenarlıdır.

Derinin en kuru olduğu bölgeler, diz ve dirsek gibi sürekli gerilme etkisinde kalan bölümlerdir. Eklem kıvrımları, el ayaları ve ayak tabanları hastalıktan etkilenmez. Yüzde yalnızca hafif bir kuruma vardır. İktiyozlu bölgelerde yağ ve ter salgılarında önemli bir azalma olur.

Hastalıkta genellikle kaşıntı yoktur; kaşıntıya, bir egzamanın eklenmesi (sık görülür) durumunda raslamr. Genel durum iyidir. Bu biçimde, bedensel ve ruhsal bozukluklar da görülmez.

Tamamlayıcı muayeneler

Doku incelemesinde boynuzsu tabakanın kalın-laşıp, Malpighi tabakasının inceldiği ve buradaki tanecikli yapıların ortadan kalktığı görülür. Altderide damarlar çevresinde yuvarlak hücre kümelenmesi vardır. Ayrıca yağ ve ter bezleri az gelişmiştir.

Evrim

Çocukluk devresinde başlayan hastalık, ergenlik çağma kadar şiddetlenir ve bu dönemden sonra hafifler. Aşı, bir enfeksiyon hastalığı ya da gebelik gibi bir dış etken hastalığın tekrarlamasına yolaçabilir. Hastalığın süreğen biçimi, ömür boyu tekrarlamalarla gelişir. Sıcağın etkisiyle zaman zaman yiten belirtiler, bir süre sonra yeniden ortaya çıkarlar.

Hastalığın öteki biçimleri

İktiyozların yukarda anlatılan ve başat olarak aktarılan bu yalın türünden başka, çekinik olarak aktarılan, deri yıkımının yanısıra ruhsal bozukluklara (şizofreni, beyin elektrosu bozuklukları) ve oluşum bozukluklarına neden olan bir biçimi daha vardır.

Hastalığın deriyi önemli ölçüde etkilemesi (kirpi gibi), dikenli iktiyoz ve daha tehlikeli olan ciddi iktiyoz biçimlerini ortaya çıkarır. Bu iki biçimde doğuştan sıvı dolu büyük kesecikli iktiyoza benzer deri kızarıklığı ya da Ritter hastalığı, aracı biçimler olarak gözlenebilir.

Sonradan edinilme iktiyozda, belirtiler geç ortaya çıkar, yerel ya da genel olabilirler.

İktiyozun erişkinlerde bütün deri yüzeyini etkilediği durumlarda, hastalığa A vitamini metabolizması bozukluğu gözüyle bakılır. Bu gibi durumlarda en büyük tehlike, kötücül bir kan hastalığının eklenmesidir.

50 yasini aşkın kimselerde sınırlı iktiyoz saptandığında, iç organlarda bir kanser araştırması yapılmalıdır; çünkü bu biçim, bir iç organ kanserinin belirtisi olabilir.

Sonradan edinilme iktiyozlar, aşırı zayıflamış ve tabes’li hastalarda görülen yalancı iktiyozlarla karıştırılmamalıdır.

Ayırıcı teşhis

Kıl keratozları sınırında gelişen biçimlerde, iktiyozun teşhisi oldukça güçtür. Teşhiste asıl güçlük, iktiyoza benzer hastalıkların ayırdedilmesidir.

Tedavi

Yerel tedavi ömür boyu sürdürülmelidir. Uygulamada, içine yumuşatıcılar (nişasta) eklenmiş sıcak su banyoları, katranlı sabun ve bunlardan sonra keratin çözücüler (salisilatlı nişasta gliserolü, magnezyum hidrat, v.b.) kullanılır.

Genel tedavide yüksek dozda A vitamini verilmesi, bütün içsalgı bezleri ve frengi tedavilerinin yerini tutarak en iyi sonucu verir.

Ama bütün bu yöntemler, geçiştirici tedavilerdir; iktiyozu hafifletirlerse de, iyileştiremezler.

Doğuştan iktiyoza benzer deri kızarıklığı Teşhis

İktiyoza benzer deri kızarıklığı, gerçek iktiyozun bütün belirtilerini göstermekle birlikte, doğumdan hemen sonra başlamasıyla, belirtilerin deri kıvrımları, el ayaları ve ayak tabanlarında da ortaya çıkmalarıyla, deride bir kızarıklık oluşmasıyla, ter ve yağ bezlerinde aşırı bir çalışma görülmesiyle ayırdedilir.

Doku incelemesinde hiperkeratozlarla aynı özellikler saptanır. Ama bu hastalıkta yalnızca küçük ve yalın parakeratoz bölgeleri vardır. Yağ ve ter bezlerinin, normalin üstünde çalıştıkları görülür.

Evrim

Doğum sırasında ve çocukluk döneminde deri kızarıklığı çok şiddetlidir. Yaşla birlikte hiperkeratoz da artar, kızarıklık ise azalır. Ömür boyu süren hiperkeratoz, özellikle el ayalarını ve ayak tabanlarını etkileyerek, elle çalışmayı engeller ve yürümeyi güçleştirir.

Hastalığın öteki biçimleri

Her hastada deri kızarıklığının şiddeti değişiktir.

Doğuştan sıvı dolu büyük kesecikli üstderi erimesi

Deri kızarıklığına ek olarak, sürtünme bölgelerinde sıvı dolu büyük keseciklerin ortaya çıktığı bir ara dönemdir. Hastada deri, ciddi bir yanık görünümündedir.

Kötücül dölüt iktiyozu

Ender raslanan, çok ciddi bir biçim bozukluğudur. Doğumda (her zaman erken doğumlarda görülür) bebek, kartonu andıran bir deri ile örtülüdür ve birkaç saat içinde havasızlıktan boğulmayla ölür.

Yeni doğmuş bebeklerdeki pullu deri soyulması

Bir önceki sendroma benzeyen bir geçiş biçimidir. Bebek, anne karnından kuru ve sarımsı renkli bir deriyle örtülmüş olarak çıkar. Bu. deri birkaç gün içinde geniş pullar halinde dökülür.

Tedavi

İktiyoza benzer bütün bu hastalıkların tedavisinde, iktiyozlarda uygulanan tedavi yöntemleri kullanılır. Işın tedavisinin, bazı hastalarda yararlı olmakla birlikte hassaslaşmış deri üstünde ışınlama kökenli deri iltihabına yolaçabileceğinden, sakınımlı olarak uygulanması gerekir.