Sağlık

Erişkinlerin kafatası hemen hiç genişleyemez. Kafa boşluğu içinde basınç, toplardamar kan basıncına eşittir. Kafaiçi kapsamının hacmi artarsa, basınç da artar. Ur, ödem gibi nedenlerle beyin hacminin artışı, damar genişlemesi gibi bir nedenle kan damarları hacminin artışı, akış yollarının tıkanması nedeniyle beyin-omurilik sıvısının artışı (hidrosefali) söz konusu olabilir. Bu kafaiçi basınç artışı, ciddi sinirsel bozukluklar yaratır ve 2 evrede gelişir. Nedene göre az ya da çok uzun süren ilk evrede, hastalar basınç artışına oldukça iyi katlanır. Ama teşhisin bu dönemde konması gerekir. Teşhis konmazsa, hastaların katlanamadığı ikinci evreye geçilir. Kan damarlarının bası altında kalmasıyla dolaşım ihtilatları, basıncı artan bölgenin ittiği bazı beyin bölümlerinin yer değiştirmesiyle mekanik ihtilatlar ortaya çıkar. Beynin biçimi bozulur, bir beyin yarıküresi, beyin orağının altından orta çizgiyi geçebilir. Ama en ciddi tablo, bir beyincik parçasının art kafa kemiği deliğinden geçerek, kafatasının dışına çıkmasıdır. Bu fıtıklaşma 4. karıncığın deliklerine baskı yapar, beyindeki beyin-omurilik sıvısının basıncını daha da artırır ve büyük sinirlerin geçtiği, kalp ve solunum merkezleri gibi önemli özerk sinir sistemi merkezlerinin bulunduğu soğan iliği sıkıştırır.

TEŞHİS

Başlangıç dönemindeki kafaiçi basınç artışının teşhisi

Teşhis bu dönemde konmalıdır. Özellikle sabahları alın ya da ensede ortaya çıkan, aralıklı,

ama giderek sıklaşan inatçı, özel baş ağrıları gibi bozukluklar, hekimin dikkatini çekmelidir. Baş ağrıları çaba harcamayla ve başın hareketleriyle artar, kusmalarla azalır. Kusmalar bulantısız, çaba harcamadan, kolayca olur. Ama barsak geçişi bozukluklarıyla birlikte karın ağrıları da eşlik edebilir, hattâ bir apandis iltihabını (apandisit) düşündürebilir.

Ruhsal bozukluklar üzüntü, kolay uyarılabilirlik, ilgisizlik, durgunluk biçiminde ortaya çıkabilir; çoğunlukla anormal bir uyuklama haliyle birliktedir. Ayrıca bulanık ya da çift görme gibi görme bozuklukları belirir. Muayenede bu bozuklukların, gözün dış hareket sinirinin (6. kafa sinirleri çifti) felcine bağlı olduğu saptanır. Çırpınma nöbetleri, hastanın hastaneye başvurmasına yardımcı olur; hastanede tamamlayıcı muayeneler sayesinde hızlı bir teşhise varılır. Bu muayenelerden en önemlisi, çok ender normal bulunan göz dibi muayenesidir. Genellikle, ağ tabaka merkezi atardamarı basıncının artışıyla birlikte bir görme siniri diski ödemi gözlenir ve teşhise yöneltir. Göz dibinin bu görünümü, bele iğneyle girerek sıvı alınmasını yasaklar: Gerçekten,bu durumda bele iğneyle girme, omurilik kanalında basınç düşürerek beyinciğin art-kafa kemiği deliğine sıkışmasına ya da delikten dışarı çıkmasına yol açabilir.

İlerlemiş ciddi biçimlerde teşhis ve evrim

İlerlemiş evrede bilinç bozuklukları belirgindir ve giderek bilinç bulanıklığı, uyku eğilimi, uyuşukluk, koma yerleşir. Kas gerginliği bozuklukları ense sertliğiyle belirir. En ciddi biçimlerde, hasta komada ve katılaşmıştır. Baş arkaya atılmış, kol ve bacaklar gergindir. Bu arada atardamar basıncının yükselmesiyle birlikte nabzın hızlanması ya da yavaşlaması gibi solunumla ve kalp-damar sistemiyle ilgili belirtiler, her iki gözde gözbebeklerinin büyümesi (midriyazis) gibi özerk sinir sistemi bozuklukları ortaya çıkar.

Tamamlayıcı muayeneler

Göz dibi muayenesinin son derece önemli olduğunu söylemiştik. Kafa filmi, erişkinlerde fazla bir şey göstermez. Beyin elektrosu yaygın bir beyin rahatsızlığına bağlı olarak kabaca değişmiş eğriler (yavaş dalgalar), özellikle de basınç artışına neden olan bir ur yerleşimi gösterebilir. Radyoizotop yöntemiyle inceleme ve beyin damarları filmi de aynı şeyleri gösterebilir. Beyin cerrahisi koşullarında alınan karıncık filmleri, daha kesin olarak bir urun (varsa) yayılım yerini belirlerler.

Nedenin teşhisi

Kafaiçi basınç artışı, genişleyici bir ura, çoğunlukla da bir kanser ya da apseye bağlıdır. İyicil urlar, kan toplanmaları, beyin köpek kisti gibi kistler, daha yerel kalırlar ve daha az ödeme yola-çarlar; dolayısıyla, kafaiçi basıncını daha az etkilerler. Beyincik, beyin sapı gibi arka çukur oluşumları urlarının, hemen yanlarındaki beyin omurilik sıvısı akış yollarına erken olarak bası yapmak gibi bir özellikleri vardır; dolayısıyla, erken bir kafaiçi basınç artışına yol açarlar. Atardamar yüksek basıncı, beyin-beyin zarları kanamaları, beyin toplardamar trombozu ve iltihapları, virüs kökenli beyin iltihapları, bazı beyin yumuşamaları, beyin ödemine yol açarlar ve bir kafaiçi basınç artışı nöbetine neden olabilirler. İrinli ve verem kökenli beyin zarları iltihapları (menenjitler), beyin-omurilik sıvısının akış yollarında tıkanıklıklara, dolayısıyla de hidrosefaliye yol açabilirler. Bu durum, yeni doğmuş çocuklarda bir oluşum bozukluğuna ya da bir beyin zarları kanamasına da bağlı olabilir.

Kafa travmaları, ezilme bölgesinde ödem yaptıkları ya da hızla kafaiçi bir kan toplanması oluşturdukları zaman, kafaiçi basınç artışına neden olurlar.

KLİNİK BİÇİMLER

Hidrosefali, karıncıkların genişlemesiyle birlikte beyin-omurilik sıvısı basıncının artmasıdır. Burada, süt çocuklarında görülen biçim üstünde duracağız. Süt çocuklarında kafa kemiklerini birleştiren dikişler (suturae) henüz gevşektir ve kafaiçi basınç artışı, kafa çevresini hızla büyütür; birkaç haftada bu ölçü, normal sınırlarını aşar. Bıngıldak bombeli ve gergindir. Kafa filminde dikişlerin ayrıldığı, kafa kubbesinin (kafatası) inceldiği, kafa tabanının yassılaştığı ve kirecini yitirdiği, kafa kubbesi kemiklerinin parmak izlerine benzer beyin kıvrımı izleri taşıdığı görülür. Süt çocuklarında, doğum sırasında beyin zarları kanamasına ya da bir oluşum bozukluğuna, irinli ya da verem kökenli beyin zarları iltihaplarına bağlı ikincil hidrosefalilere ve karıncık boşluklarındaki bir oluşum bozukluğuna bağlı birincil hidrosefalilere sık rastlanır.

TEDAVİ

Tedavi acil olmalıdır. Çünkü bir kafaiçi basınç artışını ilerlemeye bırakmak, öldürücü bir tehlike taşır. Nedene uygun tedaviye olanak tanımak için, ödeme karşı bazı sidik söktürücüler ve kortizon türevleri (böbreküstü kabuğu hormonları türevleri) verilir. Klinik bulgulara ve laboratuvar bulgularına dayanılarak başarı şansı titizlikle hesaplanınca, bir uru, apseyi, kan toplanmasını ya da hidrosefaliyi tedavi etmek için cerrahi girişimde bulunulur.