Sağlık

KANDİDA – CANDİDA HASTALIKLARI

Pitiriyazis versikolor. Ilıman iklimlerde yüzde 2 oranında raslanan hastalık, sütlü kahve renginde lekelerle başlar. Bozunlar güneşe tutulursa, bronzlaşmış deriden daha açık renkli kalırlar.

Kandida hastalıkları (kandidyazlar), mantar hastalıklarının en sık görülenleridir. Hastalık etkeni olan Candida türü mayaların çoğu, genellikle mukozalar üstünde insana zarar vermeden yaşar; ama bazıları, organizmanın zayıflaması ya da bölgedeki biyolojik bir değişme sonucunda, hastalığa yolaçabilirler.

Candida türünden mantarlar tomurcuklanma ile çoğalan mayalardandırlar. Eşeyli üremenin gelişmemiş olduğu mayalardır: Bazı özel durumlarda bir miçelyum oluşturarak ipliksi bir görünüm kazanırlar.

Candida türünde çok çeşitli cinsler yeralır. Bunlardan Candida albicans, insanda hastalığa yolaçtığı kesinlikle saptanmış tek türdür.

Candida’lar sağlıklı insanlarda zararsız olarak (ama az sayıda) yaşarlar. Herhangi bir kişinin derisi üstünde yapılacak bir araştırma bunları ortaya çıkarabilir. Ama Candida albicans’m deride bulunması, mutlaka hastalık belirtisidir. Buna karşılık, Candida albicans da ağız içi, sindirim sistemi ve dölyolunda zararsız olarak yaşar.

KANDİDA HASTALIKLARININ GELİŞİMİNİ KOLAYLAŞTIRICI ETMENLER

Candida türlerinin deri üstünde gelişmeleri, epitel tabakasında yaşayan öteki öğeler tarafından dengede tutulur. Ama bazı etmenler, bu biyolojik dengeyi bozarak, bu mantar hastalığının gelişmesini kolaylaştırırlar:

— yerel etmenler (nem ve pislik gibi);

— genel etmenler (organizmanın genel durumunun bozulması; beslenme yetersizliği; aşırı zayıflama; çeşitli enfeksiyonlar; kan hastalıkları; kan kanseri; kanser; özellikle şeker hastalığı, gebelik gibi içsalgı bezi değişiklikleri);

— kişisel etmenler: Yaş (pamukçuk, süt çocukları ve yaşlılarda görülür) ve cins (üreme organlarındaki kandida hastalıklarına en çok kadınlarda raslanır);

— tedavi etmenleri (kortizon ve türevleri, hücre bölünmesini önleyici kanser ilaçları, bağışıklık bastırıcı ilaçlar organizmanın savunma sistemini zayıflatırlar).

Bazı yeni hormon ilaçlarının (gebelik önleyici haplar), mantarların yerleşim bölgelerini değiştirerek Candida’larm gelişmelerini kolaylaştırdıkları sanılmaktadır. Özellikle antibiyotiklerin kullanılmaya başlanmasından bu yana, kandida hastalıklarının çok arttığı saptanmıştır. Gerçekten, antibiyotikler barsak bakterilerini yokederek biyolojik dengeyi bozmakta ve böylece mantarların gelişmesine olanak vermektedirler. Bu nedenle, ağız yoluyla antibiyotik tedavilerinde, destek madde olarak hastalığa yolaçmayan bazı mayalar (Saccharomyces gibi) verilmesi öğütlenmektedir.

ÇEŞİTLİ KANDİDA HASTALIKLARI

Deri kandida hastalıkları

Çoğunlukla deri kıvrımlarında yerleşirler; gelişmelerini kolaylaştırıcı başlıca etmen, nemdir. Koyu kırmızı, parlak, çoğunlukla çevresi beyazımsı renkli bir zarla kaplı bozunlar, kıvrımların dibinden başlayarak, açılmış bir kitap sayfaları gibi her iki yana yayılırlar. Genellikle bir yanma duygusu veren ve şiddetli kaşıntılara yolaçan bu bozunlar, bazen egzama görünümü alırlar.

Süt çocuğunda en çok, kabaetler bölgesinde kızarıklıklara raslanır. Genellikle, makattan başlayarak kabaetler arası kıvrım da etkilenmiştir.

Şişman kişilerde, bozunlar bütün deri kıvrımlarında görülebilir (kasık, koltukaltı, üreme organları, kadınlarda memealtı). Parmak aralarında ve ayakta ortaya çıkan bozunlar disidroza yolaçarlar (parlak kırmızı, sızıntılı, enfeksiyon eklenmiş bozunlarla birlikte üstderi tabakasının su toplayıp sıyrılması); kaşıntılar son derece şiddetlidir.

Kandida granülomları süt çocuklarında gelişen tehlikeli bir ihtilattır. Granülom düğümleri, yüz ve kafa derisinde yerleşirler.

Sindirim sistemi kandida hastalıkları Pamukçuk

En çok süt çocuklarında görülür. Ağız iltihabına yolaçan hastalığın tipik görünümü ağızda, dil ve yanakların iç bölümlerinde ortaya çıkan kaymağa benzeyen beyaz lekelerdir.

Hastalığın öteki belirtileri arasında ağız çevresinde ve özellikle üst-alt dudakların birleşme bölgesinde çatlaklar (perleş) ile papillaları yitmiş ve rengi koyulaşmış bir dil sayılabilir.

Maya kökenli barsak iltihabı

Ağızdan uygulanan antibiyotik tedavilerinin yolaçtığı bir ihtilattır. Şiddetli bir ishalle yansır (çocuklarda ve zayıf bedenli kişilerde tehlikeli olabilir). Hastalık, antibiyotik tedavileri sırasında hastaya destek madde olarak mikostatin verilmesiyle önlenebilir.

Akciğer kandida hastalıkları

Çok çeşitli biçimleri vardır:

— balgam ve zorlu bir öksürükle kendini gösteren bronş tipi;

— daha ender olarak görülen akciğer tipi (teşhis ancak, bronş içine bakma muayenesiyle bir parça alınarak konur).

Ayrıca, Candida’lar astım nöbetleri ve alerji kökenli nezle gibi alerjilere yolaçabilir.

Tırnak kandida hastalığı. Trikofitonların yolaçtığı tırnak bozukluklarından farklı olarak, mayaların (Candida albicans) yolaçtığı tırnak bozukluk ve hastalıklarında, hem tırnak, hem de tırnak yatağı ve çevresi etkilenir.

Üreme organları kandida hastalıkları

Candida’lar kadınlarda dölyolu iltihaplarına yolaçarlar. Hastalığın niteleyici belirtileri, dış üreme organlarında ve dölyolunda kaşıntı, sidik çıkarmada ağrı ve yanmalar (sidik çıkarma güçlüğü) ve cinsel ilişkiler sırasında acı duymadır. Enfeksiyon bölgesinde beyaz akıntının yanısıra, bir sidik torbası iltihabı görülür. Bazı hastalardaysa, hastalık yalnızca hafif bir kaşıntıyla gelişir.

İç organ kandida hastalıkları

Mantarların iç organlara yayılmasının başlangıcı ağız yoluyla olur. Organizmada normalde az sayıda bulunan kandidalar çoğalarak, ya sindirim, solunum sistemi mukozaları ya da kan yoluyla bedene dağılırlar. Hastalıkların tedavisinde başarıya ulaşmak için, Candida albicans’m ilk enfeksiyon merkezini ortadan kaldırmak gerekir. Hastalık böbrekler (böbrek havuzcuğu aradokusu iltihabı), sindirim sistemi (delinmeler; karaciğerin, pankreasın hastalığa katılması) ve beyin zarları (beyin zarları iltihabı) gibi bütün iç organları etkileyebilir.

En tehlikeli durum, kalbin hastalığa katılmasıdır (kandidalara bağlı kalp içzarı iltihabı). Kalp oluşum bozuklukları, açık kalp ameliyatları ya da kapakçık protezlerinin takılması gibi ameliyatlar, mantarların kalbi etkilemesini kolaylaştırıcı etmenlerdir. Bölgeye yerleşen mantarlar dokuya yapışarak çoğalmaya başlarlar. Atardamar ambolileri ve buna bağlı olarak sinirsel bozukluklar, evrimi daha da ciddileştirir.

Kandidalara bağlı septisemiler

Kandidalara bağlı septisemiler, çeşitli ilaçların kullanılması sonucunda ortaya çıkan mantar hastalıklarıdır. Başlıca nedenleri çok zayıf bir durumda bulunan hastalara (koma hali; erken doğum; kanserli ya da kan kanserli hastalara) yeniden canlandırma yöntemleri ya da modern tedaviler uygulanmasıdır.

Mikroorganizmaların bedene girişleri ağızdan olabilir; ama çoğunlukla kandida bir dış yoldan girer (sonda kullanmak, eroinmanların yaptıkları damar içi iğneleri, v.b.).

Septisemi, inip çıkan yüksek bir ateşe eşlik eden titremelerle kendini gösterir. Hastalık çoğunlukla böbrekleri de etkiler. Teşhis, kan ekimiyle yapılır; bulunan mayanın bir kandida olduğu saptanır.

Candida albicans ve öteki maya mantarları çok sayıda deri-mukoza hastalığına yol açarlar. Antibiyotikler, kortikozon türevleri, hormonlar, hücre bölünmesini önleyici ilaçlar gibi, ilaçların yapay olarak mantarların yerleşmesine elverişli alanlar yaratmaları nedeniyle ve yerleşimlerinin çeşitliliği nedeniyle, mantar hastalıkları 20 yıldan bu yana büyük ölçüde gelişmişlerdir.

Uzun süredir mantar hastalıklarının gelişimini kolaylaştıran etkenler olarak bilinen genel durum bozukluğu, özellikle de kanla ilgili bazı kötücül hastalıklar, günümüzde hâlâ ciddi mantar hastalıklarına yol açmaktadırlar; ayrıca bu hastalıklara uygulanan tedaviler de tek başlarına mantar enfeksiyonlarına yol açabilirler.Hormon dengesindeki bozukluklar da mantar hastalıklarının gelişmesine elverişlidirler. Şeker hastalığı, gebelik (özellikle 2. yarısı), deri-muko-zaya yerleşen mantar hastalıklarının ortaya
çıkmasını kolaylaştırırlar. Nemlilik, suyla temas, mantar hastalıklarının ortaya çıkışını kolaylaştırıcı başlıca yerel koşullardır.

Kandidalara bağlı pişikler
Kandida hastalıkları bütün deri kıvrımlarında görülürler.
Büyük kıvrımlar
Bu kıvrımlarda nemlilik, ısı; suyla temas çok sıktır.
Çoğunlukla kasık, mem ealtı, koltukaltı kıvrımlarında, kaba etler arası olukta ve göbekte sınırlı, canlı, parlak bir kırmızılık görülür. Lekeler hızla kıvrımı aşar ve koyu kırmızı parlak örtüler halinde, birleşme yüzeyleri boyunca yayılırlar-, çevrelerinde, soyulan beyaz bir halka vardır. Genellikle bakışımlıdırlar. Çoğunlukla doğal bir delik çevresinden ya da bir kıvrımın dibinden başlar, merkezden çevreye yayılırlar ve çok geniş alanları kaplayabilirler. Bu pişik yerlerinde kaşıntı önemlidir; yanma duyumları şiddetlidir ve ısıyla artar. Kaşıma bozunları, az ya da çok enfeksiyonlu ya da egzamalaşmış sıyrıklar eklenir. Uzak bölgelerde egzama tipinde belirtiler ortaya çıkar; bunlar, kandida olmaksızın ortaya çıkan alerji repkileridir.

Deriye yerleşen kandida hastalığı. Kaşıntılı olan ve suyla temasla artan kabaetlerarası kıvrımdaki kandida hastalığı, kırmızı, parlak ve sızıntılı, yüzeysel bir yara oluşturur ve kıvrımın dibinde bir çatlakla birliktedir. Birleşme yüzeyleri üstünde hastalık bakışımlıdır.Teşhis bazen güçtür. Kasıkta epidermofit enfeksiyonu, eritrazma, Hebra egzaması ve kıvrımları etkileyen yalın mikroplara bağlı enfeksiyonların ayırdedilmeleri gerekir; çünkü bunların tedavileri özeldir ve kandida tedavisinden ayrı bir tutum gerektirirler.

Parmaklar arasının küçük kıvrımları
İnce ve dayanıksız bir deriyle örtülüdürler. Doğal nemlilikleri (ayaklar için), suda kalma, deterjan kullanımı, kauçuk ya da sentetik eldivenler ya da ayakkabılar, bu el ve ayaklarda çok yaygın olan kandida hastalıklarının yerleşmesini kolaylaştırırlar.

Ellerde kandida hastalığı bazen, yalnızca hafif bir kaşıntıdır; çoğunlukla da, bir kıvrımın dibinde küçük kesecikler belirmesidir; bu kesecikler açılır ve beyazımsı bir üstderi bırakırlar; parmaklar arası aralıkta çatlak oluşur; ağrılı, kaşıntılı, sızılıdır. Bazen uzun süre sınırlı kalan mantar hastalığı, el sırtına ya da avuca yayılabilir ve enfeksiyon eklenebilir.Ayaklarda, kıvrımın dibinin suda kalmış görünümüne çok Eik rastlanır; ayak sırtına, özellikle de ayak tabanına doğru taşabilen büyük tabakalar halinde soyulmayla birliktedir. Soyulan bir bölgeyle sınırlanan sızıntılı ya da kuru disidrozlu tabaka, bütün ayak tabanına yayılabilir.

Mukozalara yerleşen kandida hastalıkları
Kandida hastalıklarının bütün muzokalardaki çok çeşitli yerleşimleri, bu hastalıklara son derece değişik görünümler verirler.Dudak birleşeklerinde beliren iltihap (perleş), beyaz bir kabukla kaplı ağrılı bir çatlak oluşturur.
Ağızda ortaya çıkan pamukçuk, süt çocuklarında ya da çok zayıf hastalarda görülür. Başlangıçta dil cilalı gibidir, koyu kırmızı renklidir ve ağrılıdır; daha sonra, soyulma döneminde, küçük beyaz çukurlarla kaplanır.
Mukozalara yerleşen kandida hastalığı. Kırmızı, parlak ve şiş olan dil, çok ağrılıdır. Bazı noktalarda yaygın küçük beyaz alanlar, pamukçuğu ve kuşpalazını akla getirebilir.

Tırnak ve kıllara yerleşen kandida hastalıkları
Bazen bir kıl kesecikleri iltihabına tutulan kıllar, kelliği anımsanacak biçimde nedbeli ve körelmeli bir alan bırakarak dökülürler. Tırnaklara yerleşime son derece sık rastlanır. Ellerde, özellikle nemli ortamda çalışan kişilerde (ev kadınları, çamaşırcı kadınlar, barmen) görülür. Başlangıçta ağrılı bir şişlikte tırnak çevresi hastalanır ve bası uygulandığında irinli bir akıntı sızar. Bu tırnak çevresi iltihabı yavaş yavaş tırnağı etkiler ve ikincil bir tırnak yatağı iltihabı oluşturur: Tırnak kahverengi renk alır; kenarı kalınlaşır; kamburlaşır; düzensiz, çatlaklı, sarımsı renkli ve dayanıksızdır. Daha sonra hastalık öteki tırnakları etkiler. Evrimin yavaşlığı ve tedaviden çok geç etkilenmeleri, çok sık tekrarlayabilen bu tırnak hastalıklarının başlıca özellikleridir.

Yaygın enfeksiyonlar
Genel kandida hastalığına süt çocuklarında rastlanır. Birleşik kırmızı örtülerle kuru biçimde ya da kesecikli ve sızıntılı olarak ıslak biçimde evrim gösterebilir. Başlangıç noktası çoğunlukla makat çevresidir ve enfeksiyon kaba etler, bacaklar, daha sonra da karın ve göğüs gibi dışbükey bölümleri etkiler. Bu biçim, tedavi edilmezse, bütün beden örtüsüne ve iç organlara yayılır ve kısa sürede ölüme yol açar. Özel mantar tedavisi sonucundaysa birkaç haftada iyileşir.

Granülom
Kandida hastalıkları büyük çocuklarda kuraldışı durum olarak yaralaşan ve yüze, saçlı deriye, kol ve bacaklara yayılan kırmızı deri düğümleri biçiminde ortaya çıkar. Bu deri alanları kabartılı bir durum alırlar; iç organ bozunları ve ara sıra ortaya çıkan enfeksiyonlarla birliktedirler. Hastalık, tedavi edilmezse birkaç ayda ölümle sonuçlanır.

Kazımayla elde edilen pullarda candida albi-cans aranır; sporlar ve bölmeli mantar lifleri bulunur. Ekim ortamında üretme ve iğneyle tavşana verme, bu mantar yapısını doğrular. Enfeksiyondan uzakta ortaya çıkan ve enfeksiyona paralel olarak gelişen mikropsuz bozunlarda ya da ayak parmakları arasındaki pişiklerde, alerjinin etkisini değerlendirmek için deri testleri (levürinli deri tepkimesi) uygulanır.

Kandida hastalıklarının tedavisi
Kandida hastalıklarının önlenmesi, tedavinin temel dönemlerinden biridir. Tetrasiklinlerle yapılan bütün antibiyotik tedavilerinde düzenli olarak B vitaminleri ya da ültralevür verilmesine, kıvrımların temizlenmesine, özellikle erişkinlerde aşırı terlemenin kurutulması gibi yerel sağlık koruma önlemlerim dayanır. İyileştirici tedavide mantar ilaçları ve yerel bakımlar (iyot; benzoik asit; şahsilik ast; Milian eriyiği ) uygulanabilir.

Sponsor Bağlantılar

Sponsor Bağlantılar