Sağlık

Mantar hastalıklarının çok geniş bir grubunu, çeşitli mantar ve maya sınıflarına bağl’ı bitkisel asalak hastalıkları oluşturur. Bu asalaklar, bazen üstderiye yüzeysel olarak ya da kıl ve yağ bezlerine doğru enfeksiyon uzantıları göndererek yerleşirler; bazen de altderiyi ve derin dokuları etkilerler.

Günümüzde mantar hastalıklarının yayılmasında iki etmen rol oynar: Kıtalararası yolculukların artması; organizmaların bu tip enfeksiyonlara direncinin azalması. Sözgelimi antibiyotiklerin kullanımının yaygınlaşması, barsaktaki mikrop örtüsünün dengesini değiştirerek, bazı mantar hastalıklarının çoğalmasına yol açmıştır.

Üstderi mantar hastalıkları
Bu grupta tırnaklara ve kıllara da yerleşebilen ust deri asalak hastalıkları sınıflandırılır. Mantarların çok çeşitli olması, bu hastalıkların çeşitliliğini açıklar.

Pitiriyazis versikolor
Çok yaygın olan bu üstderi mantar hastalığı, malassezia furfur adlı bir mikrosporon’a bağlıdır. Evrimi kesinlikle belirtisizdir; hiç bir belirti vermediği için çoğunlukla taşıyıcıları tarafından bilinmez.Mercimek biçiminde pembe, koyu esmer, açık sarı renkli küçük lekelerle gelişen bu hastalıkta, lekelerin renklerinin değişkenliği, alacalı deri hastalığının özelliğidir. Lekeler çoğalarak çok kenarlı büyük alanlar biçiminde birleşebilirler.

Yerleşme özellikle omuzlara, gövdenin üst bölümüne ve kollara olur; bütün deri alanlarına yayılabilirse de, hiç bir zaman yüzü etkilemez. Hiç bir işlevsel belirtinin olmamasının oldukça özgün görünümü dışında, üstderinin yüzeysel olarak kazanmasıyla elde edilen «yonga» belirtisiyle teşhis konabilir. Kazıma ile üstderi ince bir tabaka («yonga») halinde dökülür.

Çoğunlukla, tatilden dönen kişilerde, esmer ton üstünde özgün renkli alanların oluşdurduğu boşluklar bulunur; o zaman, pitiriyazis versikolor, renksiz pitiriyazis versikolor diye nitelenir. Aslında, malassezia furfur’un engellemesine bağlı olarak beliren esmerleşmeme ile enfeksiyonun ortaya çıkarılması söz konusudur.

Bu bozunlar vitiligo’nun kesin renksiz bozuklarından kolayca ayırt edilir ; pitiriyazis versikolorun tedavisinden sonra hâlâ renksiz lekeler kalırsa da, bunlar eksik güneşlenmeye bağlıdır ve daha sonra yapılacak güneş banyolarıyla yiterler.

Tedavi tutumunun ve geleceğinin çok farklı olması nedeniyle, pitiriyazis versikolorun, özellikle frenginin ikinci dönem döküntüsü olan pembe lekeden ayırt edilmesi gerekir.Pitiriyazis versikolor tedaviyle kolay iyileşir; ama kendiliğinden iyileşme eğilimi yoktur. Ayrıca tekrarlayabilir. Fazla bulaşıcı değildir. Tropikal ülkelerde, üstderinin öteki mantar hastalıkları pitiriyazis versikolora çok benzerler ya da kenarları son derece kaşıntılı olan pullu deri lekelerini andırırlar.

Hebra egzaması

Yanlış adlandırılan bu deri hastalığı bir egzama değildir. Uylukların kökünün iç yüzünde, kasık kıvrımını geçmeyen pembe bir lekeden oluşur. Girintili-çıkıntılı ve belirgin olan kenarı hafifçe pullu ve kabarcıklıdır.

Ortada daha soluk esmer bir alan bırakarak merkezden çevreye doğru yayılır. Kaşıntılıdır. Hastalık etkeni epidermophyton inguinale, çok daha ender olarak koltukaltlarında, çatı bölgesinde, erbezi torbası üstünde, kalçalar arası, meme altı ve parmaklar arası kıvrımlarda bulunabilir.

El ayaları-ayak tabanlarına ve parmak aralanma yerleşen epidermofit hastalıkları Ayaklarda çok sık rastlanan bu mantar hastalıklarının etkeni, epidermofitondan çok, çeşitli tri-kofitonlardır. Parmaklar altı kıvrımlara, özellikle 4. parmakta yerleşen bozunlar beyazımsı, nemli, sedef gibi, bazen çatlaklı ve kaşıntılı bir bölgeden oluşur.

Burada daha az belirgin olan kesecikler, ayak tabanına yerleştiklerinde daha kolay tanınabilirler; çünkü o zaman da büyüktürler. Sıcak, iltihabı, enfeksiyon eklenmesini, nemlenmeyi ve egzamalaşmayı kolaylaştırır; bütün bunlar «atlet ayağı» denen karmaşık görünümle sonuçlanabilir. Bu durumda, kauçuk ayakkabılarda aşırı terleme, sıcaklık ve ıslak, nemli yerlere basma, bütün ayak tabanındaki yürümeyi zorlaştıran ağrılı beyazımsı durumun başlıca sorumlularıdır.

Temriye
Saç dökülmelerine yolaçan trikofitonlar, tırnakları ve kılsız deriyi de etkileyebilirler. O zaman, çıplak ve kılsız bölgelerde yerleşir, trikofiton türlerinin çeşitliliğine karşın görünümleri oldukça benzeyen bozunlar oluştururlar (hastalıkla birlikte saç dökülmesi de olabilir ya da olmayabilir). Bozun, başlangıçta tek, pembe, biraz kaşıntılı bir lekedir; daha parlak renkli, hafifçe kesecikli bir kenarla çevrili açık renkli, hafifçe kızartıp pullu bir merkez bırakarak çevreye doğru yayılır.

Yuvarlak ya da oval biçimli yeni lekeler belirebilir; bu lekeler merkezden çevreye doğru oluşurlarsa, çok kenarlı görünüm ya da kokart görünümü verirler. Bozunlar gruplaşabilir ya da birçok bölgeye yayılabilirler.

Teşhiste mikroskop muayenesi zorunlu değildir. Teşhisi doğrulamayı ve trikofitonun tipini belirlemeyi sağlar.Trikofitonlara bağlı kıl keseciklerin iltihapları Bu iltihaplara genellikle, insanlarda kıl keseciklerine yerleşen, sığırlarda ya da tek tırnaklar
Pitiriyazis versikolor

Bedende, konfeti biçiminde küçük lekelerin birleşmesine uyan kahverengi alanlar. Burada, bu küçük lekeler, kenarları girintili-çıkıntılı ve hafif bir kazımayla hafifçe pullanan alanlar biçiminde toplanmışlardır.

Özellikle şakakların, yanakların ve çenenin kıllarını etkiler ve iltihaplı, sert, kırmızı bir zemine yerleşmiş kıl çevresi irinli kesecikleri oluştururlar. İrinli keseciklerin birleşmesi kırmızı, kalın ve sızıntılı plaklar oluşturur; plaklara bası uygulandığında, çok sayıda kıl-yağ deliklerinden irin sızar.

Sakala yerleşim, stafilokoklara bağlı kıl dibi iltihabıyla aşağı yukarı aynı görünümü gerçekleştirir. Ama trikofitonlara bağlı kıl kesecikleri iltihaplarında, görünüm daha az iltihaplıdır; üst dudağa yerleşme daha ender görülür; grimsi ve dayanıksız olan kıllar, çevrelerindeki irin tıkacı ile birlikte düşme eğilimi gösterirler. Ateş ya da lenf düğümü büyümeleriyle birlikte gelişebilen bu hastalıkların en belirgin biçimi, Celse saçkıranıdır.

Bu durumda, derinin herhangi bir noktasında kıl kesecikleri iltihaplarının birleşmesi, kalın, morumsu, ağrılı, çok sayıda kabuklu deliklerle irinleşen ve komşu lenf düğümlerinin belirli biçimde büyümesiyle birlikte gelişen bir deri plağı oluşturur.

Temriye. Ortası soluk, daha canlı pembe bir kenarla çevrili yuvarlak lekeler. Bu iyi sınırlı lekeler, merkezden çevreye doğru yayılma eğilimindedirler. Yayılmayla çokkenarlı ya da kokart biçiminde, geniş alanlar halinde birleşebilirler.Mikrosporlara bağlı deri hastalıkları
Küçük sporlu kelliklerin etkeni olan mikrospor, kılsız deriyi trikofitonlarda çok daha ender etkiler. Bununla birlikte, özellikle saçlı deri sınırında temriye tipinde bozunlar oluşturabilir.

Üstderiyi etkileyen mantar hastalıklarının tedavisi Haşlanan mantarların çoğu griseofülvin’e duyarlıdır. Genel bir tedaviyle birlikte, merhem halinde undesilenik asitli, asit karışımlı (salisilik ve benzoik asit) yerel mantar ilaçları kullanılır. Aynı biçimde griseofülvinli merhemler de kullanılabilir. Kılların etkilendiği durumlarda, püskürtmeler, yerel iyotlu alkol uygulamaları ve kılların alınması, bir arada uygulanır ve başarılı sonuçlar elde edilir.

Yalnızca pitiriyazis versikolor oldukça farklı bir tedavi gerektirir. Klasik olarak yassı fırça ile sodyum hiposülfit ve tartrik asit sürülmesi ya da daha yeni olarak selenyum sülfür uygulanması, geniş biçimde ve tekrar tekrar uygulanmaları koşuluyla etkilidir. Kesin olarak tek renkli bir ten isteniyorsa, güneş banyosu öncesinde tedavinin yeniden uygulanması yerinde olur.