Sağlık

Sara (epilepsi) teriminin açıklanması, günümüzde halkın kafasında yarattığı kaba görüntü ile. çırpınma nöbetlerine yol açabilen çok sayıda çeşitli hastalık arasındaki belirgin uygunsuzluk nedeniyle çok güçleşmiştir. Bir yandan «yapısal» denilen, yani nedeni bilinmeyen ve yaşam boyunca nöbetlere ve kişilik bozukluklarına neden olan saralar vardır. Öte yandan nedeni bilinen ve uygun tedaviyle iyileştirilebilen, çırpınma yapıcı hastalık solunum hareketleri durduğundan morarır.

Birkaç saniye sonra bu dönem, derin bir nefes alımıyla son-lanır ve bunu kasınmak dönem izler: Hasta ritmik, şiddetli, iki yanlı, bakışımlı kasılmalarla sarsılır. Solunumu hızlanmış ve gürültülüdür. Bu sırada sidik kaçırır ve dudaklarında kanlı bir köpük gözlenir. 30-60 saniye sonra, «çözülme evresi» denen 3. evre gelir.

Hasta şaşkın bir halde kendine gelir, gevşer ve derin soluk alır. Genellikle 5-10 dakika sonra giderek bilincini kazanır. Kesinlikle hiç bir şey anımsamamaktadır. Çok yorgundur; çoğunlukla nöbetten sonra uykuya dalar.

Küçük nöbet

Aynı biçimde genelleşmiş bir sara nöbetidir. Hasta nöbet sonrası bir şey hatırlayamaz. Nöbet hiç ‘bir zaman birkaç saniyeden uzun sürmez; 3 biçimde gözlenir: Kısa bir süre gözleri bir noktaya dikme; kasınmalı biçim; hareketsiz biçim.

Kısa bir süre gözleri bir noktaya dikme, özellikle çocuklarda görülür. 10 saniyeden kısa sürer. Çocuk apansızın soluklaşır ve bilinci bulunur. Hareketini ya da cümlesini bitirmemiştir; ama bulanık bakışıyla nöbet öncesi durumunu korur. Ne düşer, ne de sidik kaçırır. Birkaç saniye sonunda, normal bilincine ve etkinliğine döner.

Kasınmalı biçim, yüzde ya da kol ve bacaklarda bakışımlı kas kasılmalarıdır; dolayısıyla, hastanın düşmesine yol açabilirler. Nöbet birkaç saniye sürer, bilinç yitmiştir.

Hareketsiz biçim, bilinç yitimi olmaksızın kas gerginliğinin kısa ve genelleşmiş yitimiyle nitelenir. Hasta ayakta ise olduğu yere yığılır, ama kısa sürede ayağa kalkar.

Büyük ve küçük nöbet gibi genelleşmiş nöbetlerin doğurduğu sorunlar özeldir. Teşhisi ancak, hastanın çevresindekilerin nöbeti tanımlamaları sağlar. Teşhis, nöbet sonrası anımsamama, sidik kaçırmış olma, özellikle de dili ısırmış olmayla doğrulanır. Farkına varılmayan gece nöbetleri sırasında, sidik kaçırılmış olması teşhis açısından son derece önemlidir.

Tamamlayıcı muayeneler

Açlık, kan şekerinin ve kan kalsiyumunun ölçümünü, göz dibi muayenesini, kafa filmini ve beyin elektrosunu kapsar. Beyin elektrosu, nöbetler dışında normal olabilir. Ama hastaların çoğunda derin soluk alma, aralıklı ışıkla uyarma ya da uyarılmış uyku gibi belirginleştirme testleri sırasında, eğride bozukluklar gözlenir. Özellikle, küçük nöbette olduğu gibi, klinik belirti olmaksızın gerçek elektriksel nöbetler ya da bütün devrelerde görüldüğünden teşhis değeri yüksek olan, ne zaman geleceği bilinmeyen tek başına anormal dalga saldırıları söz konusu olabilir.

Nedenin teşhisi

Neden sorguyla, klinik muayene ve tamamlayıcı muayenelerle sistemli olarak araştırılmalıdır. Her şeyden önce, çocuklarda kaşık (forseps) kullanma gibi bir doğum travmasına ya da morarma, ilk ağlamanın gecikmesi, gecikmiş bir yeniden canlandırma gibi sıkıntılı bir doğuma bağlı ikincil beyin hastalıkları, uzun bir sessiz dönemden sonra, ergenliğe doğru sara nöbetleriyle ortaya çıkabilirler. Yakın dönemde bir kafa travması geçirmiş olma, kafaiçi bir Kan toplanmasını akla getirir. Eski bir kafa travması, nedbe yapılı bir bozunu düşündürür.

Beyin iltihapları, beyin zarları iltihapları, beyin apseleri gibi enfeksiyonlar, beyin-beyin zarları kanamaları, ivegen beyin ödemi, gebelik zehirlenmesi gibi damarsal olaylar sara nöbetlerine yol açabilirler. Alkoliklik, özellikle hasta kendini içkiye vererek tedavisini önemsemiyorsa, çırpınma nöbetlerinin ortaya çıkışını kolaylaştırır. Özellikle çocuklarda sistemli olarak aranması gereken kan şekeri düşüklüğü ve kan kalsiyumu düşüklüğü gibi metabolizma kökenli iki neden de vardır.

Mültipl sklerozda çırpınma nöbetleri bulunabilir. Ayrıca bütün beyin urları, evrimlerinin bir döneminde genelleşmiş nöbetlere neden olabilirler. Ne var ki, birçok hastada da hiç bir neden bulunmaz. Bu durumda, özellikle soy geçmişte de hastalığa raslanmışsa, «yapısal sara»dan söz edilir. Yapısal sara, genellikle çocuklarda küçük nöbetle başlar. Daha sonra, ergenlik çağında kendiliğinden iyileşmezse, erişkinlerde büyük nöbet biçimine dönüşür.

Çocuklardaki klinik biçimler

Süt çocuklarındaki çırpınmalar, başka hastalıklarınkini andırabilen ve fazla anlamlı olmayan görünüşleriyle nitelenirler. Göz yuvarlannın kayması ve artakalan büyük kas gevşekliği en iyi belirtilerdir. Çünkü bu biçimlerde dil ısırılması yoktur, sidik kaçırılması anlamsızdır, çırpınmalar çoğunlukla gizlidir ve kollarda, yüzde, ellerde sınırlıdır. Geceleri kolaylıkla fark edilmeyebilirler. Solunum yollarının salgı ve tükürükle dolması, tıkanması gibi ciddi özerk sinir sistemi bozuklukları çocuğun ölümüyle sonuçlanabilir. Dolayısıyla annelerin, gizli bile olsa ilk nöbeti tanımaları önemlidir. Kasılma nöbetleri, 3-18 aylık küçük çocuklarda başlayan çırpınma yapıcı bir hastalıktır; başın gövdenin ve kolların kucaklarmış gibi apansız bükülmezleri biçiminde belirir. Beyin elektrosunda çok özel, tipik bir eğri gözlenir. Hormon (böbreküstü kabuğu hormonları) tedavisine karşın evrim, genellikle kötüdür. 4 yaşından küçük çocuklarda ağlama ya da öfkelenmeden sonra ortaya çıkan soluksuz kalma ve morarma biçimindeki hıçkırık spazmı, çırpınmalarla sonlanabilir. Genellikle, çocuk büyüyünce nöbetler yiter.

Yüksek ateş çırpınmaları, 4 yaşından küçük çocuklarda ve süt çocuklarında, 38°C’ın üstündeki ateş nöbetleri sırasında ortaya çıkar. Bu çırpınmalar, söz konusu çocuklarda 4 yaşma kadar sistemli özgül çırpınma önleyici tedavi ve ateş yeniden yükselir yükselmez ateş düşürücü ilaçlar (aspirin) verilmesini gerektirir. Anneler bu konuda çok dikkatli olmalıdırlar. Günlük 2 doz biçiminde tedaviye bir kez başlanınca, anne bu tedaviyi aralıksız sürdürmelidir. Hiç nöbet geçirmemiş 4 yaşından’ küçük çocuklarda her ateş yükselmesi, ateş düşünceye kadar sistemli barbitürik asit türevleri tedavisini gerektirir.

Odaklaşmış sara nöbetleri

Önemleri, genelleşmiş. Nöbetlerden çok farklıdır. Gerçekten, odaksal nöbet hemen her zaman beynin belirli bir noktasında bir bozun bulundunu gösterir; dolayısıyla yerelleşmiş klinik belirtiler verir. Beyinde herhangi bir yerde başlayabilir ve bazen ikincil olarak genelleşebilir.

Alın lobu hareket alanı kökenli nöbetler

Karşı tarafın çıkıcı alın kıvrımı nöronlarının kendiliklerinden eşzamanlı uyarılması sonucu görülürler. Temel olay, nöbetin hasta bilincini yitirmeden geçirilmesidir. İlk belirtinin, yer saptama açısından büyük önemi vardır. Bu belirti çoğunlukla eldedir. Başparmak avuca doğru bükülür. Daha sonra giderek elde, önkolda ve kolda, kapanma-açılma biçiminde kasınmalı sarsılmalar başlar. Yüzü etkileyen nöbete de sık rastlanır. Ağız birleşeği kayar, göz kapanır, daha sonra yüzün o yarısında ritmik kasılmalar olur. Bacağı etkileyen nöbete, kolu etkileyenden daha ender rastlanır. Hasta, nöbetini, genelleşmiş bir nöbetle sonlansa bile çok iyi anlatır. Çünkü yalnızca bu son genelleşmiş nöbet hatırlanmaz. Gözlerin ve başın birlikte dönmesi biçiminde nöbetler, çıkıcı alın kıvrımının önündeki alın bölgesi bozuklarına uyan bütün bedenin yuvarlanması biçiminde nöbetler de tanımlanmıştır. Bunlarda bilinç yitebilir ya da yitmeyebilir.

Çeper lobu duyurucu alanı kökenli nöbetler

Çoğunlukla bir elde ya başparmakta karıncalanmalarla başlar, bütün kol ve yüze yayılabilirler.

Öteki nöbet tipleri

Başka nöbet tipleri de ortaya çıkabilir: Bacağı etkileyen nöbetler; odağın karşı tarafındaki görme alanı yansında ışıklı lekeler görülmesi biçiminde art kafa alanı nöbetleri; bilinç bozukluğu ile, fenalık duygusuyla dekor, tablo, hareketli sahneler gibi karmaşık görme sanrılarıyla, kötü koku alma sanrılarıyla, yalın ya da daha karmaşık müzik temaları, sesler gibi işitme sanrılarıyla birlikte olabilen şakak bölgesi nöbetleri. «Psikomotor» diye nitelenen nöbetler bilinçli gelişir. Küçük nöbette olduğundan daha uzun, yalın bir gözleri kısa süre bir noktaya dikme nöbetine benzeyebilirler ya da soyunmak, elleri ovuşturmak, hattâ tamamen bilinçsiz biçimde yollarda yürümek, karşıdan karşıya geçmek, trene binmek gibi otomatik hareketlerle birlikte olabilirler. Bozukluk tam bir bellek yitimi (nöbeti anımsayamama) bırakır. Bu hastaların beyin elektrolarında, yavaş dalgalar yayınlayan bir odak ya da bozuklu bölgenin karşısındaki bazı elektrotlarda yerleşmiş bir elektriksel nöbet görülebilir. Ama çoğunlukla eğri normaldir; bu durumda nöbetlerin, beyin apsesi, kan toplanması, asalak kisti, damarsal oluşum bozukluğu gibi nedenleri, ancak hastanede yapılacak sistemli bilançoyla ortaya çıkarılabilir. Bir kafa travmasını izleyen aylarda, çırpınma nöbetleri sık görülür ve özellikle uzun süreli bilinç yitimi olmuşsa, sistemli barbitürik asit türevleri tedavisi gerektirir. Başlangıçta, bir kan toplanması (cerrahi girişim gerekir) olasılığı ayırt edilir. Daha sonraki dönemlerde, yakınındaki nöronları uyaran ve nöbetlere yol açan artakalmış bir beyin zarı-beyin nedbesi akla gelebilir.

EVRİM

Nöbetlerin sıklığı önemlidir. Çocuklardaki küçük nöbet, ergenlik çağında yitebilir. Ama çoğunlukla, erişkin yaşta da sürer ve büyük nöbetlere dönüşür. Bazı hastalarda, yalnızca geceleri ya da sabahları ortaya çıkan büyük nöbetlere rastlandığı bilinmelidir. Ayrıca, saralıların düşünce ve zeka düzeylerinin, sağlıklı kişilerden düşük olmadığı ve saralının, iyi tedavi edilirse, normal, hattâ parlak bir toplumsal-mesleksel etkinlik gösterebileceği unutulmamalıdır.

TEDAVİ

Burada, çoğunlukla ur, kist, kan toplanması, apse ya da damarsal oluşum bozukluğu olan nedenin ortadan kaldırılmasına yönelik cerrahi tedaviden söz etmeyeceğiz. Temel sara tedavisi, nöbet hangi tipte ise ona uygun ilaç almaya dayanır. İlaçlar kesintisiz olarak ve dikkatle alınmalıdır.

Alkol, hasta ya da çevresi için tehlikeli olabilecek bazı meslekler, yüzme, bisiklet gibi bazı sporlar, özellikle de otomobil kullanma yasaktır. Barbitürik asit türevleri (luminal, v.b.) temel ilaçtır. Özellikle başlangıçta uyku verebilirler ve çoğunlukla başka ilaçlarla (hidantoin türevleri gibi) birlikte alınırlar. Küçük nöbet ve şakak bölgesi nöbetleri, özel bir tedavi gerektirirler.

İlaç tedavisi, nöbetleri bütünüyle durdurur ya da en azından önemli ölçüde seyrekleştirir. Önemli kişilik bozuklukları ortaya çıkar, aileye ve hekime sorun doğurabilirler (sık rastlanan durum). Süreğen saralıyı, tedavisi ve denetlenmesi güç, aileye ve mesleğe uyumunda sorunları olan bir hasta haline, özellikle bu kişilik bozuklukları getirir.

Çocuklarda, 4 yaşından küçük her çocukta, ateş süresince anne, hekimin öğüdüne göre günde 2 doz biçiminde çırpınma önleyici tedavi uygulamayı bilmelidir. Nöbetler sırasında çocuğun başı ıslak çamaşırlarla ya da daha iyisi buz torbalarıyla sarılmalıdır. Her çırpınma, çocuklarda yaşamı erişkinlerdekinden daha çok tehlikeye sokar.

Saralılarda tedavi, doz günden güne azaltılarak ve nöbetlerin bütünüyle yitmesinden en az 3 yıl sonra kesilmelidir.

Sara, Sara Hastalığının Bitkisel Tedavisi

Sara Hastalığı İçin Bulunması Gereken Şifalı Bitkiler:
Elim otu, Kantaryon çiçeği, Sirke, Kalkan otu, Çınar kabuğu, Bal

Hazırlanış Şekli:

* Elim otu kökü bir gün boyunca sirke içinde bekletilir. Sıkılarak elde edilen sıvı cam bir kavanoza konarak din­lendirilir. Dinlendirilen sıvıdan alınacak doz, her gün bir tatlı kaşığı artırılarak iki hafta süreyle kahvaltıdan sonra içmeye devam edilir.

* Kantaryon çiçekleri, kalkan otu ile birlikte kaynar suda on beş dakika süreyle bekletilir. Sıkılarak elde edilen sıvı, şurup kıvamına gelinceye kadar bal ile tatlandırıla­rak karıştırılır. Hazırlanan şuruptan günde üç fincan ye­mekten sonra içilir.

* Çınar ağacının kabukları, sirkeli suda bir saat süreyle kaynatıldıktan sonra süzülür. Elde edilen sıvı bir kaba ko­narak dinlendirilir. Dinlendirilen sıvıdan, tedavi süresince yemek arası yarım fincan ısıtılarak içilir.

Sara

Beyindeki düzensiz elektrik dürtülerinden ileri gelen kendini kaybetme haline sara adı verilir. Sebebi henüz bilinmemektedir. Türü ve şiddeti beynin etki altında kaldığı bölüme ve düzensiz elektrik dürtüsünün anormallik derecesine bağlıdır. Bu hastalığın iki türü vardır.

Büyük nöbetti sara (Grand mal)

Bu isimle bilinen türde çocuk birdenbire yere baygın bir şekilde düşer. Bu arada yaralanabilir. Birkaç dakika kendini bilmez ve vücudu ile yüzü şuursuz şekilde titrer. Yavaş yavaş hareketler durur ve hasta kendine gelir.

Küçük nöbetti sara (Petit mal)

Bu türde çocuk kendini kaybeder fakat yere düşmez. Nöbet 10-15 saniye sürer ve bu arada çocuğun yüzü anlamsız bir ifade alır. Konuşmaz ve konuşulanı anlamıyor, duymuyor gibidir. Bu nöbetler genellikle buluğ çağından sonra sona erer.

Çocuğunuzun bu tür nöbetleri oluyorsa teşhis ve tedavi için bir asabiye mütehassısına başvurun. Tam teşhis beyin elektrosu (elektroşefalografi-EEG”) sorunu ortaya çıkar. Çoğu saralar ilaçlarla kontrol altına alınabilir. Doktor, çocuk yüzerken, bisiklete binerken ve diğer sporlarda ne yapması gerektiğini ve nöbetler sırasında neler yapılması gerektiğini söyler. Çocuğun öğretmenlerine ve yakınlarına bu nöbetlerden bahsedumeli ve nöbet anında ne yapılacağı onlara da anlatılmalıdır.

Nöbet sırasında yapılması gerekenler

Sara nöbeti esnasmda ilk yapacağınız şey çocuğun kusmukla boğulmasını önlemek ve kendine zarar vermesine önlem almaktır. Nöbetin ilk belirtilerinde çocuğu kamının üzerine yatırarak başını yana çevirin. Kol ve bacaklarının yakınında çarpacağı bir eşya varsa uzaklaştırın. Hareket etmesine manı olmayın. Nöbet esnasında çocuğun ağzına hiçbir şey verilmemelidir. Nöbet geçtikten soma bir süre rahat yatmasına izin verin.

Küçük sara nöbeti geçiren bir çocuğa özel bir yardım ve tedavi gerekmez. Müdahale etmeden kendine gelmesi beklenir.

Sponsor Bağlantılar

Sponsor Bağlantılar