Sağlık

ŞARBON (ANTRAKS):

Bacillus anthracis adlı bakteri tarafından meydana getirilen, ot ile beslenen hayvanlarda ani olarak ortaya çıkan ve insanlara da geçebilen akut bir enfeksiyon hastalıklarındandır ve sıklıkla ölüme neden olur.

Şarbon, Şarbon Tedavisi Sebepleri Nedenleri

Etken: Basil antraks (Basillus anthracis) denen bir basil türüdür. Şarbon mikrobu toz haline getirilebilme ve toz halindeki mikrobun çok hızlı yayılıp kısa zamanda etkili olabilme özelliği nedeniyle biyolojik savaşta önemli bir yeri vardır.

Kuluçka Süresi:

Enfeksiyonun giriş kapısına göre değişir. Etken mukozadan girerse 2 saat gibi kısa sürede belirti verir. Genelde 2-7 gündür.

Bulaşma Yolları:

Bildirimi zorunlu bir hastalıktır. Koyun, keçi, sığır, deve, domuz ve at gibi ot ile beslenen hayvanlardan insanlara geçen bir hastalıktır (Zoonos). Daha çok hayvanlarla uğraşanlarda, bu tip hayvanları yetiştiren çiftçilerde, kasaplarda, veterinerlerde görülür.

Hayvanlarda hastalık görüldüğü sürece bulaşıcılık devam eder. Hastalığın kaynağı, hasta hayvanların etleri, sütü, derisi, yünü, kılı ve bunlarla kontamine olmuş tüm eşyalar ve toprak ve sineklerdir.

Belirtileri:

Şarbonun belirtileri klinik şekillerine göre değişiklik gösterir.

a) Deri Şarbonu:

Deri şarbonu; püstüla maligna ve ödema maligna şeklinde görülür:

Püstüla Maligna (Kara kabarcık):

Derinin açık yüzeylerinde; baş, boyun, yüz, burun, el, kol ve ayakta çıkar. Hastalık başlarken basilin giriş yerinde kaşınma, yanma ve pire ısırığı görünümünde kırmızı ufak bir makül oluşur. 1-2 gün içinde ağrısız bir papül, sonra 12-15 saat içinde 3-4 mm çapında bir vezikül oluşur. Vezikül kabarır, büyür ve irinleşir püstül haline geçer. Püstülün ortasında siyah renkli bir kabuk ve etrafında kırmızı ödemli bir çukur oluşur. Kabuk çevresinde küçük veziküller bulunur. Daha sonra da ağrısız, ortasında karakteristik siyah renkte ölü dokunun yer aldığı bir yara meydana gelir. Bundan ötürü deri şarbonu kara kabarcık veya çoban çıbanı olarakta adlandırılır.

Hastalığın başlangıcında baş ağrısı, halsizlik, iştahsızlık ve düzensiz ateş vardır. Hastalık iyileşince ateş düşer, yaranın üzerindeki siyah kabuk kösele gibi sertleşir. 2-3 haftada kabuk düşerek 1-3 cm’lik skar kalır.

Ödema Maligna (Habis Ödem):

Boyun, göğüs, özellikle göz kapaklarında, ağız içi ve dilde yumuşak, basınçla iz bırakmayan, ağrısız, kırmızı ve yaygın bir ödem görülür. Mikrobun girdiği yerde hafif ve ağrısız bir kızarıklık vardır. Mikrop ağızda çoğalırsa kısa sürede boğaza ilerler ve öldürücüdür. Tanı, laboratuvarda şarbon basilinin görülmesiyle konur.

b) Bağırsak Şarbonu:

Hastalık şarbonlu hayvanın etinin yenmesi sonucu oluşur. Nadir görülmesine rağmen öldürücüdür. Hastada halsizlik, kırgınlık, baş ağrısı, titreme gibi prodromal belirtiler görülebilir. Bulantı, kusma, karın ağrısı ve kanlı ishal ile ateş yükselir. Filiform nabız ve hipotansiyon vardır. Toksemi belirtileri ve kollaps sonucu hasta 2-3 gün içinde ölür.

c) Akciğer Şarbonu:

Şarbon sporu ile bulaşmış toz veya kılların solunum yollarından girmesi sonucu oluşur. Birdenbire titreme ile başlar ve ateş 40-41 dereceye yükselir. Hastada kusma kanlıdır. Siyanoz, dispne, filiform nabız, kanlı balgam, plorezi (zatülcemp) görülür. Hastalar 2-3 gün içinde dolaşım yetmezliği ve kollaps ile ölürler.

d) Şarbon Sepsisi:

Etkenin mediastinal lenf düğümlerine yerleşmesi ve burada meydana gelen lezyonun kan ve lenf yoluna yayılması sonucu toksemi, bakteriyemi ve sepsis görülür. Genel ve merkezi sinir sistemi belirtileri yanı sıra baş ağrısı, yüksek ateş, titreme, kusma, ense sertliği, düzensiz nabız görülür. Solunum güçlüğü ve koma sonucu 1-2 günde ölüm görülebilir.

Tedavi:

Hasta mutlaka tecrit edilmelidir. Tek kişilik, sessiz ve sakin bir oda tercih edilmelidir. Hastaya bakım veren kişi gömlek ve eldiven giymeli ve el yıkamaya özen göstermelidir. Deri enfeksiyonunda enfeksiyonun genelleşmesine yol açmamak için yaraya dokunulmaz ve herhangi bir cerrahi girişim uygulanmaz. Lezyon antiseptik pomadlarla kapatılmalıdır.

Hastanın hayati belirtileri sık olarak kontrol edilmeli, ateşi yükseldiğinde ve filiform nabız görüldüğünde doktora haber verilmelidir. Hastada iştahsızlık olduğu için besin değeri yüksek, hafif ve sulu gıdalar az ve sık olarak verilmelidir. Günümüzde şarbonun tedavisi için etkili antibiyotikler (Penisilin, Tetrasiklin veya diğer geniş spektrumlu antibiyotikler) vardır.

Komplikasyonları:

Genel komplikasyonlar olarak şarbon sepsisi, şarbon menenjiti ve barsakta apseler görülebilir.