Sağlık

Şeritler iki gurupta incelenirler: Olgunlaştıktan sonra insana yerleşen şerjtler; kurtçuk halindeyken insana yerleşen şeritler.

Şeritler çok sayıda halkadan oluşmuş, yassı ve uzun solucanlardır. Çok çeşitli şerit türler bulunmasma karşılık, aşağı yukarı tümü aynı genel özellikleri taşır. Bu nedenle, bütün şerit hastalıklarında aynı tedavi yöntemleri uygulanır.

GENEL ÖZELLİKLER

Şeritlerin bedenleri üç bölümden oluşur:

— tutunma organlarını taşıyan kafa;

— halkasız, dar bir boyun;

— yassı halkalardan oluşan, birkaç metreyi bulabilen uzun bir gövde.

Şeritlerin tümü erdişidir-, yani halkalar sırayla erkek ve dişi olarak dizilmişlerdir. Bütün olgun halkalar yumurtalarla doludur. Asalağın insana bulaşması ağız yoluyla olur. Şeritlerin organizmada yolaçtıkları rahatsızlıkların tümüne şerit hastalıkları denir.

ŞERİT TÜRLERİ

Sığır şeridi

Sığır şeridi (Taenia saginata) dünyada çok yaygın bir şerit türüdür. Çiğ ya da iyi pişmemiş et yeme alışkanlığının olduğu yerlerde yaygındır. Ülkemizde özellikle çiğ köftenin revaçta olduğu Güneydoğu Anadolu’da yaygındır. Daha çok çocuklara yerleşir.

Sığır şeridinin boyu çok uzundur (4-10 m); üstünde 4 emme çekmeni bulunan kafa, uzun bir boyunla devam eder. Bedeni oluşturan halkalar ince, uzun tiptedir, sayıları 1 200- 2 000 arasında değişir. Asalak, ince barsaklarda yaşar. Şeridin gövdesinden ayrılan halkalar, makattan dışarı atılırlar. Dış ortamda parçalanan bu yapılardan serbestleşen yumurtalar, nemli toprakta iki ay kadar yaşayabilirler. Bu süre içinde, bunları yiyen ya da suyla alan sığırlarda (ara konak) embriyolar, dolaşım yoluyla kaslara giderek buralarda, kurt biçimini (cysticercus) alarak yerleşirler.

Yumurtalar 45°C’m üstündeki, —5cC’m altındaki ısılarda bozulurlar.

Bulaşma biçimi

Asalakların bulaşmasına yolaçan en büyük etken, az pişmiş sığır etleridir. Böylece ince barsağa yerleşen asalak, üç ayda olgunlaşarak halkalarını salmaya başlar.

Barsaklarda çoğunlukla tek bir şerit yaşar. Asalak 35 yıl kadar yaşayabilir.

Klinik belirtiler

Bazen şeritler fazla bir rahatsızlığa yolaçmaz; bu durumda hastalar ancak, çoğunlukla dışkıdan ayrı olarak halka çıkardıklarından ötürü hekime başvururlar.

Ama çeşitli belirtiler de görülebilir: Bitkinlik; ishal; kabızlık; iştahsızlık; aşırı yemek; açlık ağrıları (mide bölgesi ağrıları); v.b.

Genel durumu bozuk (özellikle ruhsal açıdan) kişilerde, yukardakilere ek olarak, baş ağrıları, baş dönmeleri ve uyuklama gibi durumlar da görülebilir.

Ayrıca bazı özel durumlarda alerji belirtilerine Taşlanmaktadır.

Biyolojik teşhis

Başlangıçta kanda eyozinofillerin büyük ölçüde arttığı saptanabilir. Yassı, erişteye benzer halkaların görülmesiyle kesin teşhis konur.

Bazen dışkıda, kaim çeperli ve çengelli embriyolu yumurtalar görülebilir.

Domuz şeridi

Domuz şeridi (silahlı şerit, Taenia solium) insana domuz etinden geçer. Bu nedenle asalak, sığır şeridinden daha az yaygındır. Orta Avrupa, Asya, Afrika Ve Güney Amerika’da görülür. Ülkemizde İmroz adasında görülmüştür.

Domuz şeridinin boyu ortalama 8 metredir.

Baş bölgesinde emme çekmeni ve çengeller yer-alır. (Bu çengellerden dolayı asalağa «silahlı şerit» de denir.) Gövdesi, ortalama 900 halkadan oluşur. Yumurtaları domuzlar (ara konak) tarafından yutulur.

Domuzda kaslara yerleşen embriyo, çok uzun ömürlü kurtçuklara (cysticercus ya da sistiserk) dönüşür.

Bulaşma biçimi

Domuz şeridi, insana iyi pişmemiş domuz eti aracılığıyla bulaşır. Domuz eti yemediklerinden hastalığa, müslüman ve musevilerde raslanmaz.

Domuzun bünyesindeki kurtçuk sayısı çok fazladır. Bu nedenle bir defada çok sayıda kurtçuk yutulur; dolayısıyle, barsaklarda birden çok şerit bulunacaktır.

Klinik belirtiler

Belirtiler sığır şeridinin yolaçtığı belirtilerle aynıdır.

Biyolojik teşhis

Biyolojik teşhis de sığır şeridininkiyle aynıdır.

Cüce şerit

Cüce şerit (Hymenolepis nana), insanda yaşayan şeritlerin en küçüğüdür. Boyu 10-50 sm arasında değişir. Cüce şerit, sıcak ve kuru iklimlerden hoşlandığı için, Kuzey ülkelerinde pek bulunmaz. Akdeniz kıyıları, Asya, A.B.D’nin güneyi, Orta ve Güney Amerika’da yaşayanların yüzde 40 kadarında (özellikle çocuklarda) görülür.

Baş bölümünde emme çekmeni ve çengeller yeralır.

Gövde, her biri l mm uzunluğunda 200 halkadan oluşmuştur.

Kopan halkalar, ince barsaklardan geçişleri sırasında parçalanarak yumurtalar salarlar. Yumurtalar dışkıyla atılırlar. Hamamböceği,un kurdu ve pire gibi böceklerin yuttuğu yumurtalar, bu böceklerin bedenlerinde kurtçuklara dönüşürler; asalak, insanlara bu böceklerin kazayla yutulması sonucu bulaşır.

Yalnız, cüce şeridin evriminde, zorunlu bir ara konağa gerek yoktur. Yumurtalar insan tarafından yutulurlarsa, kurtçuklar doğrudan doğruya insan bedeninde gelişir ve 15 gün içinde olgunlaşırlar.

Klinik belirtiler

Bir defada yutulan yumurta sayısı çok fazla olduğundan (1000′den çok), çocukta karın ağrıları ve ishal başgösterir. Ayrıca, kansızlığa bağlı klinik belirtiler de görülebilir.

Teşhis

Teşhis, dışkıda şerit yumurtaları bulunmasına dayanır.

Köpek şeridi

Köpek şeridi (Dipylidium canimum) ,boyu 15-40 mm arasında değişen ve kedi, köpek gibi hayvanların barsaklarmda yaşayan çok küçük bir solucandır. Öteki şeritlere oranla insanlarda (daha çok çocuklarda) daha ender raslanır. Alışılmış konakları, yumurtasını yutmuş pireleri yutan, kedi ve köpeklerdir.

Teşhis, dışkıda kavun çekirdeğine benzeyen yumurtaların saptanmasıyla konur.

Balık şeridi

Balık şeridi (Diphyllobothrium latum), şerit türlerinin en uzun boylusudur. En çok bulunduğu bölgeler, Kuzey ülkelerinde göller çevresidir. Finlandiya, İsveç, Rusya, Hollanda, Danimarka, İsviçre ve A.B.D ‘nde sık raslanan asalak, güneye doğru inildikçe seyrekleşir.

şeridinin boyu 20 metreyi bulabilir.

Armut biçiminde başın üstünde «emme çukurları» adı verilen iki derin oluk yeralır.

Gövdesi, enleri boylarından daha geniş binlerce halkadan oluşmuştur.

Asalak, ince barsağm orta bölümünde yaşar. Sayıları milyonları aşan (bir günde) yumurtalar, bütün öteki şeritlerde olduğu gibi dışkıyla dışarı atılırlar.

Yumurtaların gelişebilmeleri için sulu bir ortam içinde yerleşmeleri gerekir. Kendine uygun koşullar bulduğunda, yumurtadan çıkan embriyo, içinde olgunlaşabileceği bir kabuklu bulana kadar yüzer. Kabukluları, yutan küçük balıklarda ve bunları yiyen turnabalığı, yayınbalığı, alabalık, morina balığı, som balığı, hani balığı gibi belirli tatlı su balıklarında, kurtçuklar gelişimlerini sürdürürler.

Bulaşma biçimi

Asalağın insana bulaşması, iyi pişmemiş tatlı su balıkları aracılığıyla olur. Yutulan kurtçuklar, barsaklar içinde birkaç haftada erişkin duruma geçerler.

Barsaklarda çoğunlukla birden çok sayıda bulunan asalağın ömrü çok uzundur (40 yılı aşkın bir süre yaşadığı saptanmıştır).

Klinik belirtiler

Şeritlerin yolaçtığı hastalıkların tipik belirtilerinin yanısıra, asalak B12 vitamini ile beslendiğinden, kansızlık görülür. Bu belirtiler tipik bir Bier-mer kansızlığından farksızdır. Bazı durumlarda oldukça ciddi görünümler kazanırlar.

Teşhis

Dışkılarda asalak yumurtalarının bulunmasına dayanır.

ŞERİT HASTALIKLARININ TEDAVİSİ

Erişkin şeritleri en çok etkileyen madde niklosamit’tir.

Tedavi başlamadan bir gün önce, hastaya sulu ve hafif yemekler yedirilir. Ertesi gün, aç karnına l saat arayla birer gramlık 2 niklosamit hapı yutturulur.

Sığır şeridi ve domuz şeridi için bu doz yeterlidir. Cüce şerit için, tedavi yedi gün sürdürülür.

Balık şeridinin yolaçtığı kansızlıklarda, yukardaki tedaviye ek olarak hastalara, kansızlık yitene kadar Bl2 vitamini verilmelidir.

KORUNMA

Öteki asalaklara oranla, şeritlerin yolaçtıkları hastalıklar çoğunlukla iyicil hastalıklardır. Bununla birlikte, tedavinin ciddi ve düzenli biçimde sürdürülmesi gerekir. Hastalıklardan korunmanın tek yolu çiğ ya da az pişmiş et ve balık yememektir.