Sağlık

SİVİLCELER

Ergenlik döneminde çok sık görülen sivilcenin, aslında daha ender raslanan değişik biçimleri de vardır.

Kıl-yağ keseciğinin klasik enfeksiyonu olan ergenlik sivilcesinin ya da gençlik sivilcesinin yanısıra, değişik koşullarda, az ya da çok ciddi, az ya da çok karmaşık durumlara raslanabilir. Bunlarda, sivilceli bir duruma değişik bozunlar eklenir; böylece kırmızı sivilce, ilaçlara bağlı sivilceler, doku ölümüne yolaçan sivilceler, keloyitli ve kong-lobata sivilceler ayırdedilebilir.

ERGENLİK SİVİLCESİ

Ergenlik çağında bir gencin sırtında yağ tıkaçlarını, küçük kistleri, irinli kesecikleri birleştiren ve çökük, derin nedbeler bırakarak gerileyen ergenlik sivilcesi.

Ergenlik sivilcesi çoğunlukla önemsenmez; çünkü, ergenlik çağında çok sık raslanan, yalın bir görünüm bozukluğu olarak ele alınır. Ergenlik çağında gerek kızlarda, gerek erkeklerde görülür; 30 yaşa kadar sürebilir.

NEDENLER

İki etmen içiçedir: Sebore (yağlı deri); enfeksiyon.

İlk etken olan sebore, çoğunlukla kıl-yağ kesecik deliğinin genişlemesi ve boynuzlaşmasıyla birliktedir (boynuzlaşma deliği tıkama eğilimindedir). Çoğunlukla aileseldir ve içsalgı bezlerinin çalışmasının arttığı dönemlerde (özellikle cinsellik hormonları) ortaya çıkışı kolaylaşır (bu, ergenlik döneminde ortaya çıkmasını açıklar).

Aslında, özellikle erkeklik hormonu (androjen) artışı yönüne doğru kayan hormon dengesinin bozulması, çok duyarlı olan kıl-yağ keseciğinin oluşturduğu hedef organ üstünde belirleyici rol oynar. Bununla birlikte bazı sinirsel etkenler, mide barsak bozuklukları, bir vitamin eksikliği de yağ etkinliğini artırabilir. Ayrıca, derinin alkaliliği, güneş altında kalmanın ters etkisi, bazı güzellik ürünlerinin ya da bazı ilaçların kullanılması gibi dış etkenler, yağ salgılanmasını kolaylaştırabilirler. Bu artmış yağ salgısı, kıl-yağ keseciği kanalında boynuzlaşmış ölü hücrelerle karışarak deriye açılan deliği tıkayan ve sıkmakla kurtçuk biçiminde dışarı çıkabilen yağ tıkacı yapar. Böylece oluşan yağ tıkacının çevresine eklenen enfeksiyon, genellikle beyaz ya da altın sarısı stafilokoklara ya da özel bir mikrop olan İCorynebacterium acnes’e bağlıdır. Bu sonuncusunun deri için büyük ölçüde tahriş edici olması, deri yağlarının yağ asitlerine çevrilmesindeki bir enzim olayına bağlıdır.

TEŞHİS

Klinik belirtiler

Ergenlik sivilcesi, kararsız nöbetlerle evrim gösterir. Bu nöbetler, kıl-yağ keseciklerinin büyüme, tıkanma ve iltihaplanma gibi değişik dönemlerine uyan öğeleri birleştirirler. Kapalı küçük kistler ve siyah noktalar ya da yağ tıkaçları başlangıç dönemini oluştururlar. Kesintili bir delik çevresi iltihabı, kıl çevresinde bir küçük deri çıkıntısı oluşturur. Küçük deri çıkıntısı, koni biçiminde küçük bir kabartıdır, hafifçe ağrılıdır ve irinli keseciğe doğru evrim gösterebilir. Bu biçimler önemsenmezse, ihtilat olarak küçük deri çıkıntılı irinli kesecikli sivilceye dönüşür; çünkü küçük kist, yağ tıkacı ya da koni biçimindeki iltihaplı öğeler ile üstlerinde irinli bir nokta bulunan küçük deri çıkıntılarını birleştirir.

İrinli kesecik, yırtılma ve kurumayla iyileşir ya. da az ya da çok sert, kırmızı iltihaplı bir halkayla çevrelenir. Bu halka yumrulu-irinli kesecikler, düğümlü ya da yumrulu bozunlar oluşturur. Eu bozunlarla gereksiz yere oynamak, enfeksiyonu öteki kıl keseciklerine yayar ve bozunlar çevresindeki tepkisel iltihap olaylarını artırır. Özellikle sinir hastası bazı genç kızlarda, derin ve silinmez bozunlara kadar varabilen koparılmış sivilcelerin durumu.

Sivilcenin önemli ve inatçı biçimleri, deri sıyrıklarının izi olan değişik boyutta nedbeler bırakır; çok sayıda, geniş, çöküntülü, kraterli ya da kabartılı sivilce biçimleriyse, az ya da çok kalın kıvrım biçiminde nedbeler bırakır.

Bu çok biçimli bozunların kesecikli yapısı, ergenlik sivilcelerinin özellikle çene, alın,şakaklar ve yanaklar üstündeki yağlı bölgelere yerleşmelerini açıklar. Omuzlar, göğsün üst bölümleri, sırt ve göğüs kemiği önü bölgesi de alışılmış yerleşim bölgeleridir.

Tamamlayıcı muayeneler

İlk dönemde laboratuvarda yapılan doku incelemesi, yağ bezlerinin büyümesi ile birlikte aşırı boynuzlaşmayla örtülen geniş kıl-yağ delikleri gösterir.

Daha sonra görünüm, apseleşmeye doğru değişir ve deri içinde küçük irin toplanmaları, keseciğin üst bölümünün yırtılma görünümleri, çevresel iltihapların oluşması gözlenebilir. Sonunda yoğun bir nedbeleşme dokusu, lifsel hücresel bir yapıyla kıl yağ bezinin yerine geçer.

EVRİM

Her zaman için iyicil olan ergenlik sivilcesi, ya âdet dönemleriyle ya da sindirim bozuklukları ile bağıntılı ya da güneşlenme dönemlerini izleyen düzenli nöbetlerle evrim gösterir. Genellikle 25 yaşa doğru bir azalma görülür. Ama kötü görünüşlü izler bırakması, ruhsal bozukluklara yolaçabilir. Bu yüzden, her türlü sivilcenin erken tedavi edilmesi gerekir; çünkü, geç dönemde tedaviye baş-lansa bile; sürekli kalacak izler bırakabilir.

HASTALIĞIN ÖTEKİ BİÇİMLERİ

Ağızdan alman ya da deriye sürülen bazı ürünler, yalın bir sivilceyi taklit eden zehirlenme ve ilaçlara bağlı sivilcelere, sivilcemsi durumlara yolaçabilirler.

Çok eskiden beri bilinen dış etkenler, hidrokarbürler ve klordur. Mineral yağların yolaçtığı yağ tıkaçlı ve çıbanlı sivilceye metalürji işçilerinde sık raslanır; önkol ile uylukların üst bölümlerine yerleşir. Bir meslek hastalığıdır, dolayısıyle önlenebilir.

Buhar halindeki klor, alışılmış yağlı bölgeler dışında yağ tıkaçlarına yolaçar. Briyantinler ya da antrasen artığı bakımından zengin güzellik ürünleri de benzer sivilcelere yolaçabilirler.

İç etkenler (ilaçlar), bir sivilcenin ortaya çıkmasına yolaçabilir ya da açığa çıkmasını kolaylaştırabilirler. Bunlar özellikle, genel yolla verilen kortizonlar, benzer görünümlere neden olan barbitürik asit türevleri, küçük deri çıkıntısı irinli kesecik oluşturmaya eğilimli iyot ve brom, çoğunlukla kırmızı ve bakışımlı küçük deri çıkıntısı düğümlere yolaçan B12 vitaminidir,

Ağız çevresi sivilcesi. Küçük kistli biçimlerin çok sık yerleştikleri bölge olan ağız çevresinde, gözle görünür olmaktan çok,elle algılanabilen ve iltihaplanmaya, irinlenmeye doğru nöbetlerle evrim gösteren küçük kistler.

AYIRICI TEŞHİS

Öğeleri daha tek çeşitli, daha az canlı, küçük deri çıkıntısız irinli keseciksiz. yağ tıkaçsız olan verem sivilcelerinden ve bir sarkoyidozun ya da bir döküntülü lupusun yaygın küçük öğeli biçimlerinden çok, ikincil frenginin ayırdedilmesi gerekir. Sivilcemsi küçük deri çıkıntılı-irinli kesecikli frengi bozunlarına, ikincil frenginin geç dönemlerinde raslanır; burun yanak kıvrımlarına ve dudakların birleşme yerlerine yerleştiklerinde, hemen frengiyi akla getiren yaygın, sert, kırmızı öğeler oluştururlar. Bakıra çalan renkleri ve kabarık oluşları hastalığa özgüdür. En küçük kuşkuda, bile, serum tepkimeleriyle teşhisin doğrulanması gerekir.

TEDAVİ

Sivilcenin tipine, yerleştiği kişiye, her sivilcenin evrim biçimine göre değişen pekçok tedavi vardır. Yerel kimyasal ya da fiziksel tedavilerle birlikte genel bir tedavi uygulanması, temel ilkedir.

Yerel tedavi

Yerel olarak, derinin aşın yağlılığını azaltmak, aşırı bir tepkisel deri yağı salgısının oluşmasını önleyerek enfeksiyona karşı savaşmak ve yağ tıkaçlarının oluşmasını kolaylaştırmak gerekir. Hastalık önem kazandıkça, derinin mikroplardan arındırılması daha da ilerletilir : İyotlu alkol, kükürtlü, katranlı sabunlar ya da kafurlu değişik sıvılar kullanılabilir.

Bazen, beden örtüsünün, kendi kendilerine hiç bir zaman iyileşme eğilimleri olmayan yerleşmiş küçük kistlerden arındırılması için deri temizlikleri zorunlu olabilir. Bu temizlikler, kistlerin ve yağ tıkaçlarının açılması ve bütün halinde çıkarılması biçiminde yalnızca hastanede yapılmalıdır. Duşlar ve ovma biçiminde yapılan masajlar da, bu öğelerin temizlenmesinde etkili olabilir.

Nedbeli biçimlerde, çukurlanmaları ve kabartıları yalnızca derinin soyulması düzenleyebilir. Derinin kazınması çoğunlukla yetersizdir.

Düzleştirme, döner çarkla derinin perdahlanması ve çökük nedbelerin yeniden yükseltilmesi girişimleri çok özel tekniklerdir. Uzman cerrahlarca gerçekleştirilmesi gereken bu girişimler, nedbeli sivilcelerde başvurulacak son çaredir.

Genel tedavi

Her şeyden önce, sivilceyi ciddileştiren ya da sürdüren çok sayıdaki etmeni ortadan kaldırmak gerekir. Birçok hekime göre, her şeyden önce bir sindirim bozukluğunu, bir kabızlığı, bir beslenme düzeni dengesizliğini düzeltmek zorunludur. Daha özel olarak, besinlerdeki şeker payının azaltılması, B vitaminlerinin verilmesi, genç kızlarda görülebilecek âdet bozukluklarının düzeltilmesi yoluyla aşırı deri yağı salgılanmasının durdurulmasına çalışılır. Bazı hekimlerin öğütlediği ağız yoluyla kullanılan gebelik önleyicilerin verilmesi de, bu çerçeveye girer.

Birçok hekime göre, günümüzde tetrasiklinler, sivilcenin denetim altına alınmasında en önemli olanaktır; tetrasiklinler antibiyotik etkilerinden çok, deri yağlarının birleşimleri üstündeki enzim etkileriyle rol oynarlar.

Büyük umutlar bağlanmış olan aşılar, aslında özellikle kabartılı biçimlerde etkilidirler ve iyi sonuç verirler.

SİVİLCE VE AKNELERİN OLUŞMASI VE EN ETKİLİ TEDAVİ YÖNTEMLERİ

♦ Bazı doğum kontrol hapları akneyi kötüleştirebilir. Bu konuyu hekiminizle görüşün.

♦ Polikistik över sendromunda görülen hormon dengesizliğinin bir belirtisi de olabilir.

♦ Kapalı komedonları sıkmak ya da koparmak durumu kesinlikle kötüleştirsr.

♦ Çok yoğun, ağır makyaj gözenekleri daha fazla tıkar. Cildinizi örtmek istiyorsanız kullandığınız markanın komedojenik olmadığına (komedon oluşumuna yol açmayan) dikkat edin.

♦ Sıcak ve ter gözeneklerin tıkanmaya eğilimini artırabilir. Göğsünüzde ya da sırtınızda komedon oluşumuna yatkınlık varsa doğal lifli kumaşlardan yapılmış giysileri tercih edin.

♦ Egzama için kullanılan güçlü steroitli kremler ve sara epilepsi tedavisinde kullanılan bazı ilaçlar da akneyi kötüleştirebilir. Herhangi bir ilaç kullanıyorsanız bu durumu hekiminizle görüşün.

Bu arada birkaç yanlış inanışın da üzerinde duralım:

♦ Akne bulaşıcı hastalık değildir.

♦ Aknenin nedeni kötü hijyen değildir ama cildinizi makul ölçülerde temiz tutmanız akne sorununda yardımcı olur.

Akne kalıtsal da değildir. Annenizde kötü bir akne gelişmiş olması sizde de aynısının olacağı anlamına gelmez.

♦ Yağlı yiyecekler, çok fazla burger ya da cips veya çok fazla çikolata yemek akneye neden olmaz. Ama daha önce de belirttiğimiz gibi, sağlıklı beslenirseniz, cildinizin de sağlıklı olma şansı artar.

♦ Çok fazla su içerek akneyi tedavi edemezsiniz.

TEDAVİ: “Aman canım alt tarafı birkaç sivilce” yorumu, gençlerin duymak istediği türden sözler değildir. Onlar sivilcelerinden kurtulmayı ve iz kalmamasını isterler; doğru tedaviyle bu mümkündür. Ama her şey birdenbire olmaz, zaman alır ve genellikle birkaç yıl süreyle tedaviye devam edilmesi gerekir.

Tedavi seçenekleri şunlardır;

* Serum üretimini azaltmak.

* Gözenekleri açmak.

* Bakterilerin fazlasını öldürmek.

* İltihabı azaltmak.

Kendiniz için yapabilecekleriniz

Cildinizi pürüzsüz tutmak için yapabileceğiniz pek çok şey var; ama bunların hiçbiri eczaneden yığınla farklı ürün alarak bir servet harcamanızı gerektirmez. Söz konusu ürünlerin çoğunun içeriği benzerdir; formülleri birbirinden çok az farklılık gösterir. Bu nedenle içindekiler etiketini okumayı alışkanlık haline getirin. Aldığınız 3 ürün, genellikle 10 ürünün yapacağı işi görür.

* Öncelikle yüzünüzü sabun ya da antibakteriyel cilt temizleyicisiyle günde 2 kez yıkayın.

* Sonra cildinizi antibakteriyel tonikle silerek kalan yağ fazlasını ve kiri temizleyin.

* Üçüncü olarak benzi! peroksit içeren bir kremi cilt yapınıza bağlı olarak günde 1-2 kez uygulayın,

Akne genellikle âdet öncesi dönemde kötüleşir. Bu süreçte uygulanan tedaviyi artırmak gerekebilir. Benzi peroksit, sebum üretimini azaltır ve antibakteriyel etkisi vardır; ama aynı zamanda cildin kurumasına neden olabilir. O nedenle gücü daha düşük bir kremle (yüzde 2,5 ya da yüzde 5) başlayıp, gerekirse yavaş yavaş yüzde 10 içerikli bir kreme geçin.

Siyah noktalar sıkılabilir; böylece gözenek, içeride hapsolan sebumun dışarı atılmasını sağlayacak şekilde açılır; ama bu işlemi dikkatli yapmalısınız. En iyisi banyodan sonra cilt ılık olduğunda yapmaktır. Ellerinizi yıkayın ve parmaklarınızı kâğıt mendille sarın.

Bu işlemi kirli tırnaklarla asla yapmayın ve komedonian sarı bir başı olmadığı sürece sıkmayın; sıkarken de son derece dikkatli olun, kanamaya başlarsa hemen durun. Sert ve kırmızı şişlikleri asla ve asla sıkmayın; sıkarsanız yalnızca enfeksiyonun cilt altında yayılmasına ve öncekine göre çok daha kötü bir şişliğin gelişmesine neden olursunuz.

Hekimin yapabilecekleri

Eczaneden alıp da kullandığınız ürünlere rağmen komedonlar devam ediyorsa hekime danışın. Hekiminizin, bu konuda yapabileceği pek çok şey vardır; onun zamanını boşa harcamıyorsunuz.

* Sebum fazlasını kurutmak ve gözenekleri açmak için tretinoin ya da adapaien içeren daha güçlü kremler mevcuttur. Ancak bunlar ciltte kuruluğa ve tahrişe neden olabilecekleri için dikkatli kullanılmaları (özellikle ilk seferde) gerekir.

4- Antibiyotikler, özellikle de tetrasiklin ve eritromisin ciltteki bakterileri azaltabilir ve sarı başlı kapalı komedonlarda ya da sert, kırmızı şişliklerde etkilidir. Cilde doğrudan uygulanan krem ya da losyon şeklinin yanı sıra ağızdan alınan tablet şekli de bulunur.

* Doğum kontrol haplarının içeriğindeki siproteron asetat, testosteron düzeyini düşürür. Özellikle doğum kontrolüne de gereksinimi olan kadınlardaki akne tedavisi için iyi bir seçimdir.

Buraya kadar anlattığımız tedavilerin hepsi aile hekiminizin yazdığı reçeteyle alabileceğiniz ilaçlardan oluşur ve akne sorunu olan kadınların büyük çoğunluğunda son derece etkilidir Ancak ağır aknesi olan az sayıda kişinin reçeteye izotretinoin (ağız yoluyla kullanılan retinoid) yazabilen bir dermatologa başvurması gerekir.

Bu ilaç akne tedavisinde çok etkilidir; ama tatsız ve ciddi olabilecek depresyon, ciltte aşırı kuruma ve rahatsızlık hissi gibi yan etkileri de vardır. Anne karnındaki bebeğin gelişimini de etkileyebileceği için izotretinoin kullanan kadınların ilacı kullanırken ve bıraktıktan sonraki 3 ay içinde gebelikten korunması gerekir.

Cildi sivilcesiz tutmak için genellikle 5 yıl süreyle akne tedavisi uygulanır. Çoğu kadın 20′li yaşların başında bundan kurtulur; ama bazı kadınlarda akne yıllarca sürebilir ve bazen de 10 yıl ya da daha uzun süren aknesiz bir dönem geçirdikten sonra komedonlar tekrar çıkabilir. Üzgünüm; ama neler olacağını önceden kestirmek imkânsız; bekleyip görmek zorundasınız.

Ergenlik Sivilcelerinin Tedavisi İçin Gereken Şifalı Bitkiler:

Papatya, Pırasa, Nar kabuğu, Gül, Şahtere otu, Badem yağı, Sirke

Hazırlanış Şekli:

* Papatya, pırasa suyunda kaynatılır. Süzülerek elde edilen posası şahtere otu ilavesiyle pomad kıvamına ge­linceye kadar badem yağı ile yoğrulur. Hazırlanan bu po-maddan sivilceli mahale sürülür.

* Nar kabuğu sirke ile birlikte kaynatılır. Elde edilen sıvı gül suyu ile karıştırılır. Hazırlanan bu karışıma batırılan temiz bir pamukla sivilceli mahale pansuman yapılır.

* Gül, şahtere otu ve papatya sirkeli suda kaynatılır. Süzülerek elde edilen posası, krem kıvamına gelinceye kadar dövülmüş nar kabuğu ilavesiyle yoğrulur. Hazır­lanan krem, badem yağı ile yoğrularak sivilceli mahale sürülür.

* Şahtere otu kaynar suda yarım saat bekletilir. Elde edilen sıvı tülbentle süzüldükten sonra badem yağı ile karıştırılır. Hazırlanan karışımla sivilceli mahale komp­res yapılır.