Sağlık

SOLUCAN HASTALIĞI

Solucan hastalığı (askariyaz), özel olarak insanda yaşayan barsak solucanına (Ascaris lumbri-coides) bağlı klinik belirtiler topluluğuna verilen addır. Dünyada çok yaygın ve genellikle iyicil olan yalın bir asalak hastalığıdır.
Barsak solucanı topraktan bulaşır; dolayısıyle kırsal kesimlerde daha sıktır. Ilık bölgelerde bol, sıcak ve nemli bölgelerde daha da boldur.

İNSANDA SOLUCAN HASTALIĞI

Hayvan barsak solucanları insana göç ederek hastalık belirtilerine (iç organ göçü sendromu) yolaçabilirler.

Asalakla ilgili bilgiler

Barsak solucanı (Ascaris lumbricoides), büyük boylu beyaz bir ipsidir. Dişisinin boyu 20-25 sm, çapı 5-6 mm’dir. Erkekleri daha küçüktür.

Erişkin solucanlar ince barsakta yaşarlar. Dişilerin yumurtladığı yumurtalar, dışkılarla dışarı atılır. Bu yumurtalar embriyolu değildir. Dolayısıyle, kişinin kendi kendini bulaştırma olanağı yoktur. Yumurtalarda dış ortamda, özellikle nemli havada embriyo belirir. Bulaştırıcı bir kurtçuk taşıyan embriyolu yumurta, toprakta 5 yıl boyunca canlılığını ve hastalandırıcılığını korur.

Bulaşma biçimi ve organizmadaki çevrimi

İnsanlar, yumurtalarla kirlenmiş suların ya da besinlerin (toprakta yetişen sebzeler, meyveler) yenmesiyle yumurtaları alırlar. Barsakta yumurta çatlar ve kurtçuğu serbestleştirir. Kurtçuk, barsak çeperini geçer ve çoğunlukla kan yoluyla (kapı toplardamarı) karaciğere ulaşır. Karaciğerden sonra hep kan yoluyla ilerleyerek sağ kalbe, akciğer atardamarına ve akciğer hava keseciklerinin kılcal kan damarlarına ulaşır; akciğer hava keseciklerine girer ve soluk borusu yoluyla solunum-sindirim kavşağına (yutak) kadar çıkar; yutularak yemek borusundan aşağıya inerek sindirim borusunda ilerler; o zaman, birçok değişim geçirdikten sonra, ince barsakta erişkin hale gelir.

Klinik belirtiler

Bozunlar özellikle çocuklarda görülürler; ama erişkinlerin çoğu da sağlam taşıyıcılardır.

Klinik belirtiler 2 tiptir: Kurtçuğa ve organizmadaki göçüne bağlı olanlar; erişkin kurtlara bağlı olanlar (cerrahi ihtilatlara yolaçabilirler). Ama aslında çok az belirti görülür ve hastalık uzun süre farkedilmez.

Kurtçukların göçüyle hastalığın yayılma dönemi

Kurtçuklara bağlı belirtiler, Löffler sendromuyla yansırlar: Kuru bir öksürük; bazen bir soluk darlığı; kanlı balgam çıkarma. Löffler sendromu genellikle 10-15 günde kendiliğinden geçer. Röntgen filminde, akciğerlerde yoğunluk artışı biçiminde dağınık lekelerle yansır; kanda eyozinofiller de artmıştır.

Barsak yerleşimi dönemi

Erişkin solucanlara bağlı başlıca belirtiler, sindirim bozukluklarıdır: İştah yitimiyle birlikte karın ağrıları; bazen ateşle birlikte bulantılar ve kusmalar; alerji belirtileri (kurdeşen, nezle, astım nöbeti) .
Hastalığın yerleşik olduğu bölgelerde, çok miktarda asalak taşıyan çocuklarda, uykusuzlukla birlikte yalın sinirlilikten, çırpınma nöbetlerine, hattâ beyin zarı iltihaplarına (çok end^r raslamr) kadar varabilen sinir bozuklukları gözlenebilir.

Cerrahiyi ilgilendiren ihtilatlar

Barsak solucanı sayısının çok olduğu durumlarda gözlenirler. Barsak tıkanmalarına, ender olarak da barsak solucanına bağlı apandis iltihabına yolaçarlar.Barsak solucanı, safra yollarında da göç edebilir ve safra birikmesi ile bir sarılığa ya da bazen bir safra yolları iltihabına, bir karaciğer apsesine neden olabilir. Bütün bu durumlarda cerrahi girişime başvurulur.

Teşhis Kurtçuk göçü döneminde

Eyozinofillerde artış gösteren kan sayımı, hastalığı akla getirir.
Akciğer röntgen filmi, yoğunluk artışına bağlı bölgeler gösterir; ama bunlar yalnızca solucan hastalığına bağlı belirtiler değildir.

Barsak yerleşimi döneminde

Teşhis, dışkıda solucan yumurtalarının bulunmasına dayanır. Sindirim kanalının baryum (X ışınlarını geçirmeyen madde) içilmesinden sonra yapılan röntgen incelemesinde, barsak solucanı görülebilir.

Tedavi

İlaç tedavisi etkili ve tehlikesizdir; hap ya da şurup biçiminde piperazin tuzları verilir. Etkili başka ilaçlar da vardır.
Barsak tıkanması ya da safra yolları tıkanması durumunda cerrahi tedavi uygulamak gerekir.

Korunma

Solucan hastalığı çoğunlukla iyicil olan ve özellikle çocuklarda görülen bir hastalıktır. İyileştirici tedavinin, sağlık koruma önlemleriyle birleştirilmesi gerekir. İnsanların açıkta dışkılamasını önlemek için kırsal kesimde tuvaletlerin sayısını artırmak, hastalığın yerleşik olarak bulunduğu bölgelerde meyveleri ve sebzeleri iyice yıkamak ve her yemekten önce elleri yıkamak, yararlı önlemlerdir.

KURTÇUĞUN İÇ ORGAN GÖÇÜ SENDROMU

Hayvan barsak solucanının, özellikle köpek (Toxocara canis) ve kedi (Toxocara cattus) solucanının kurtçuk evrimine bağlıdır.
Toxocara canis, köpeklerde asalak yaşar. Ilıman ülkeler köpeklerinin yüzde 20′sinde bulunur; bu çıran, tropikal bölgelerde yüzde 80′i bulur.

Dışkılarla atılan yumurtalar, toprakta embriyolu hale gelir. Embriyolu yumurtaların alınmasıyla (kirlenmiş besinler). insanlara bulaşır. Özellikle çocuklar hastalığı kapmaya elverişlidirler; çünkü kirli toprakla oynar, hattâ bazen toprak yiyebilirler.
Yumurtalar 2. dönemde barsakta kurtçukları serbestleştirirler; bu kurtçuklar değişik organlara (karaciğer, dalak, akciğer, göz, merkezi sinir sistemi) göçer ve hiç bir zaman erişkin duruma gelmezler.

Klinik belirtiler

Tam bir hastalık tablosu (özellikle çocukta gözlenir), orta dereceli ateş, karaciğer büyümesi ve alerji, akciğer sinir ve göz belirtilerini birleştirir.
Akyuvarların sayısı oldukça artmıştır (20 000 -100 000 akyuvar); bunların yüzde 60-80′ini eyozinofiller oluşturur (yani eyozinofil artışı akyuvar artışıyla birliktedir). Akyuvarların artışı düzensiz ve süreğendir.
Erişkinde ya hiç klinik belirti yoktur ya da çok azdır. Bununla birlikte, eyozinofil artışı gözlenir.

Teşhis

Bağışıklık testlerine (çökeltme; flüoresan-antikor tekniği) dayanır.

Tedavi

Tiyabendazol kullanılır; ama fazla etkili değildir.
Hastalığın geleceği iyi, ama evrim süreğendir (3 yıl sürebilir).