Sağlık

TRİŞİN HASTALIĞI

Trişin (Trichinella) bütün memelilerde, özellikle de domuzlarda yaşayan bir asalaktır. Dünyanın hemen her yerinde, özellikle de AB.D., Almanya ve İngiltere gibi domuz etinin az pişirilerek yendiği ülkelerde raslanır. Sosis, jambon biçiminde hiç pişirilmeden yenmesi, domuz etinin tehlikesini büsbütün artırır. Trişin kurtçuklarının kistler oluşturması barsak ve kaslarda düzensizliklere yolaçar. Hastalık, asalakların mide mukozasına yayıldıkları durumlarda ciddi ve tehlikeli bir görünüm alır.

Evrim

Trişin, dişisi 3-4 mm uzunluğunda olan beyaz renkli bir kurttur.
Erişkin asalaklar insan ve hayvanların barsak mukozalarına yerleşmiş yaşarlar. Dişilerin doğurdukları kurtçuklar, önce lenf. sonra da kan yoluyla bedene yayılarak çizgili kaslarda (kalp kası dışında) yuvalanırlar. Orada keselenerek, yıllarca canlı kalacak kist biçimine dönerler. Trişin’in en sık görüldüğü kaslar göğüs, dil ve baş-boyun kaslarıdır.

BULAŞMA BİÇİMİ

Hayvanlarda da (domuz, yaban domuzu) kurtçuklar, kaslarda kistler içinde yuvalanmışlardır. İyi pişmemiş etleri yiyen insan, kurtçukları da yutmuş olur (kistler sıcağa karşı dayanıklı değildirler; ama tuzlama gibi yöntemlerle bozulmazlar). Bu nedenle, domuz eti, çoğunlukla sosis ve jambon tipinde piyasaya sunulduğundan, kurtçukları insana aktaran tehlikeli bir aracıdır.

KLİNİK BELİRTİLER

Belirtilerin şiddeti, organizmaya giren asalak miktarına bağlıdır. Az miktarda asalak alındığında, hastalığın pek farkına varılmaz. Kurtçukların çok miktarda bulunduğu kişilerde, hastalık tehlikeli belirtiler verir. «Trişin hastalığı» adı verilen klinik tabloda üç evre ayırdedilir.

Yayılma evresi

Kaslarda bulunan asalaklar canlı olarak insan midesine gelirlerse, kistin çeperini mide asidinin eritmesiyle serbest kalırlar ve ince barsağa geçerler.
Trişin, insan bedenine girdikten 24-48 saat sonra yumurtlamaya başlar ve ortaya çıkan kurtçuklar kan yoluyla kaslara doğru göçerler.
Bu evrede hasta, ishal, karın ağrıları ve kusmadan yakınır. Kurtçukların göçleri sırasında ateş 40cC’a kadar yükselebilir. Bu ateş yükselmesi, kurt ve solucan hastalıkları arasında yalnızca trişin hastalığına özgü bir niteliktir.
Bazı ciddi ve iyi tedavi edilmeyen durumlarda, hasta bu evrede ölebilir.

Yerleşme evresi

Kurtçuklar kaslarda yerleşirler. İlk belirtiler, kurtçukları taşıyan besinin yenmesinden 10 gün kadar sonra ortaya çıkar. Hastada ateşle birlikte baş ağrıları görülür. Bunları, soluk almayı ve yutkunmayı engelleyecek derecede şiddetli kas ağrıları izler.
Hastalığa özgü iki belirti niteleyicidir: Yüz ya da boyunda yerleşmiş bir ödem (bazı hastalarda bu ödem genelleşerek akciğerleri etkiler); kurdeşen tipinde döküntüler.
Hastalık bu evrede ölümle sonuçlanabilir ya da süregenleşip uzar.

Süreğen evre

Asalakların bedene girişinden 20 gün sonraki kistlerin kaslar içinde yerleşme dönemine uyar. Kurtçukların yuvalandıkları kaslarda ağrılar başlar. Bu arada ateş ve döküntü azalır, ama aylarca, hattâ yıllarca sürerler.

TEŞHİS

Hastanın kanında eyozinofillerin artışının saptanması, asalak hastalıklarında önemli bir kanıttır. Eyozinofil artışıyla birlikte ateş de varsa, trişin hastalığı düşünülmelidir.
Dışkı muayenesi çoğunlukla sonuç vermez.
Teşhis, bağışıklık testleriyle doğrulanır.
Kurtçukların kistler oluşturdukları evrede, kistler içine yerleşmiş kurtçuklar yalnızca kas biyop-sisiyle ortaya çıkarılabilir.

TEDAVİ

Trişin hastalığının özel bir tedavisi yoktur. Kortizon tedavisi ilk,evredeki ciddi belirtileri düzeltebilir. Ne var ki, ağrıların ve ateşin azalmasına karşın, kurtçuklar kaslarda kistler oluşturmayı sürdürürler.
Enfeksiyon ihtilaflarının önüne geçmek için, kortizon tedavisine antibiyotik tedavisi eklenmelidir.

KORUNMA

Dikkat edilmesi gereken tek nokta, etleri iyi pişirmektir.
Ayrıca, domuz hastalığı sürekli denetlenmeli ve kesimi yapılan domuzların diyaframlarında kist denetimi yapılmalıdır.
Etlerdeki kurtçuklar kobalt ışınlarıyla yokedilebilir. Yöntemin, etlere bir zararı dokunmaz.