Sağlık

Yanıklar ve ilk yardım

Yanık, fiziksel ya da kimyasal etmenlerle karşılaşma sonucu oluşan doku bozulmasıdır.

Yanık, genellikle sıcak su veya buharla temas sonucu meydana gelir. Bunun yanında elektrik çarpması nedeni ile güneş ışınlarının etkisiyle, sürtünme ile asit veya alkali özellikteki maddelerin etkisi ile de oluşabilir.
Yanıklar deri ve vücut dokusuna yaptığı zarara göre sınıflandırılır.

Birinci derece yanıklar: En hafif ve yalnızca derinin üst kısmının zarar gördüğü yanıklardır. Deride kızarıklık, kabarma olur ve acı duyulur. Yaklaşık 48 saatte iyileşir.

İkinci derece yanıklar: Derinin ilk tabakasıyla birlikte ikinci tabaka da zarar görür. Deride içi su dolu kabarcıklar vardır. Cilt aşırı derecede kırmızıdır. Ağrı, acı ve şişme görülür.

Üçüncü derece yanıklar: Derinin tüm tabakaları etkilenmiştir. Deriden başka özellikle de kaslar, sinirler ve damarlar etkilenir. Kömür siyahı veya kuru beyaz görünen kısımlar vardır. Sinirler zarar gördüğü için ağrı veya acı olmayabilir.

Güneş yanıklarına özellikle yaz aylarında, güneş ışınlarına karşı gerekli önlem alınmadığında görülür. Evlerde, işyerlerinde kazalar sonucu sıcak su veya başka sıvıların etkisiyle yanıklar olabilir.

Yanığın dokularda neden olduğu bozulma ile birlikte yanığın vücut yüzeyinin ne kadarını etkilediği de önemlidir. Vücut yüzeyinin ne kadarının yanıktan etkilendiği dokuzlar kuralı ile hesaplanır. Yanık yüzeyin, vücut yüzeyinin % 30′u olması ve yanığın ikinci derece ve daha fazla olması yaşamsal tehlikeye yol açar. Yanığın derinliğine, yüzeyine ve oluştuğu bölgeye bağlı olarak organ ve sistemler zarar görür.

Ağrı ve sıvı kaybına bağlı olarak yanık şoku meydana gelebilir. Aynı zamanda yaralının kendi vücudunda bulunan bazı mikrop ve zehirli maddeler de enfeksiyona yol açabilir. Yanık şoku gelişme riski olan hastaların bilinci açık ise bol sıvı verilmelidir. Yanık bölge soğutulmalı ve temizliğe dikkat edilmelidir.

Isı ile oluşan yanıklarda ilk yardım uygulaması şu şekilde olmalıdır.

Kazazede hâlâ alevli bir şekilde yanıyorsa koşması engellenir. Havayla temasını kesmek için üzeri kalın bir örtü ile kapatılır ve yuvarlanması sağlanır.

İlk yardıma başlamadan önce eller bol sabunlu su ile yıkanmalıdır.

Yanık yarasına elle dokunulmamak ve su dolu kabarcıklar patlatılmamalıdır.

Yanık yer bol soğuk su ile 10-15 dakika yıkanmalıdır.

Yanık yerlere diş macunu, salça vb. maddeler kesinlikle sürülmemelidir. İlaç ya da yanık merhemi gibi maddeler de

sürülmemelidir. Yanık üzerinde su dolu kabarcıklar yoksa gazlı bez ya da temiz bezle hafif sıkı sargı; su dolu kabarcıklar varsa gevşek sargı yapılmalıdır.

Hasta terlemeyecek kadar sıcak tutulmalı

Hasta en kısa zamanda sağlık kuruluşuna ulaştırılmalıdır.