Sağlık

BESLENME VE VİTAMİN EKSİKLİĞİNE BAĞLI HASTALIKLAR – KİLO EKSİKLİKLERİ

Birbirlerinden kesinlikle ayırdedilmesi gereken iki biçimleri vardır: Zayıflık; zayıflama.

ZAYIFLIK

«Zayıflık» terimi, bedenin kuramsal ağırlığı nm yüzde 10′unu aşan değişmez bir kilo eksikliği ni dile getirir. Kuramsal ağırlık Lorentz formülüne göre hesaplanır. 2 tür zayıflık vardır: Yapısal zayıflık ve gerçek zayıflık.

Yapısal zayıflık

Bu durumda çoğunlukla ailesel bir eğilim saptanır. Yapısal zayıflık, kişinin iyi, iştahının son derece yerinde olmasıyla çelişen bir durumdur. Fiziksel ve ruhsal etkinlik normaldir. Klinik muayenelerde ve en ince laboratuvar incelemelerinde bile hiç bir bozukluk saptanmaz. Bu muayeneler uygulandıktan sonra, sözkonusu kişileri şişmanlatmak için yapılacak her girişim sonuçsuz (ve zaten mantıksız) olacaktır.

Gerçek zayıflık

Yapısal zayıflığın tersine gerçek bir hastalık durumudur; orta yaşlı kadınlarda görülür. Hastada, aile ve meslek yaşamını aksatan şiddetli bir yorgunluk (bedensel ve ruhsal) vardır. Yavaş ve güç sindirim, karında şişkinlik, kabızlık gibi birçok sindirim bozukluğu, atardamar düşük basıncı gibi dolaşım bozuklukları, cinsel soğukluk, cinsel organların az gelişmiş olması, yumurtalık işlev bozuklukları gibi üreme sistemi aksaklıkları da birlikte bulunur. Bütün bu bozukluklar, ruhsal dengeyi etkilerler. Her zaman aranması gereken olası bir nedenin tedavisi dışında, gerçek zayıflığın tedavisi, yüksek kalorili rejime, dinlenmeye ve aşağıdaki ilaçlara dayanır:

— iştahı düzenleyen, hipotalamus merkezlerini ve ruhsal öğeyi etkileyen sinir yatıştırıcılar;

— iştah açıcı ilaçlar ya da besinlerin kullanımını düzeltmeye yönelik ilaçlar (insülin, küçük dozda kortizon türevleri);

— metabolizma düzenleyici hormonlar (testosteron türevleri); alınmaları mutlaka etkili olmakla birlikte, kadında bazen erkekleşmeye yolaçma sakıncaları vardır.

Zayıflıkla bir tek hastalık karıştırılabilir: Yağ dokusunun bütünüyle ya da kısmen yokolmasıyla nitelenen yağ dokusu körelmesi (lipoa’trofi). Bu hastalıkta kaslar, derinin hemen altında belirginleşir, hastaya derisi yüzülmüş, soyulmuş görünümü verirler. Çok seyrek raslanan bu hastalık, çoğunlukla şeker hastalığı kökenlidir.

ZAYIFLAMA

«Zayıflama» terimi, önceden normal ağırlıkta olan bir kişinin kilosunun düşmesini dile getirir. Zayıflama, zayıflıktan bütünüyle farklı sorunlar taşır. Zayıflama hızlı ya da yavaş, az ya da çok olabilir. Bu son durumda yalnızca yağ değil, kas kütlesi yitimleri de vardır ve beden sıvısında da dengesizlikler bulunur. En ileri derecesi aşırı zayıflamadır (kaşeksi).

Geçici zayıflama

Çok sık raslanır; nedeni ortadan kalkınca az ya da çok hızlı biçimde düzelir. Başka nedenlerin yanısıra, bir cerrahi girişimi, bir yaralanmayı, yalın bir enfeksiyonu, ruhsal bir stresi ya da heyecanı izleyebilir.

Sürekli zayıflama

Özellikle önemli bir zayıflama sözkonusuysa, kendiliğinden gerileme eğilimi yoktur.

Bu tip zayıflama, dikkati yapısal bir nedene yöneltmeli ve aşağıdaki nedenler sistemli olarak aranmalıdır:

— akciğer filmi, deri tepkimesi ve çevrede bir veremli kişi aranmasıyla ortaya çıkarılan bir akciğer veremi;

— özellikle sindirim sistemi ve akciğer kanserleri gibi bir iç organ kanseri ya da bir kan kanseri (kötücül kan hastalığı);

— sistem hastalıkları, özellikle genç kadınlarda yaygın döküntülü lupus;

— şeker hastalığı, süreğen böbreküstü bezi yetmezliği ya da tiroyit bezinin aşırı çalışması (hiperiiroyidi) gibi bir içsalgı hastalığı;

— ishalle birlikte, belirli sindirim sistemi emilim bozuklukları.

Ayrıca, bu zayıflama yetersiz kalori alınmasına bağlı olabilir. Bu durum özellikle tek başına yaşayan yaşlılarda gözlenir. Ama bu son varsayım, ancak bütün öteki olasılıklar özellikle akciğer veremi ve kanser kesinlikle bir yana bırakıldıktan sonra düşünülmelidir.

Ruhsal nedenli ve genç kızlara özgü başka bir zayıflama nedeninden daha sözetmek gerekir: Sinirsel iştahsızlık (anorexia nervosa). Çoğunlukla okumuş genç kızlarda ergenlikten sonra ortaya çıkan ve sık raslanan bir hastalıktır. Bir heyecan sarsıntısından, duygusal bir sarsıntıdan ya da bir aile çelişkisinden sonra, genç kız besin almaya yanaşmaz. Buna paralel olarak, bir ruhsal çöküntü ve âdet kesilmesi görülür. Büyüme durur, evrim ölümle sonuçlanabilir.

Zayıflamanın tedavisi

Beslenmesi büyük ölçüde bozuk olanların yeniden beslenmelerine ağır ağır girişilmelidir. Başlangıçta az miktarda ve damardan verilen besinler, giderek çeşitlendirilir ve daha sonra ağızdan verilmeye başlanır. Bununla birlikte, gelecek ve evrim, zayıflamanın nedenine bağlıdır.

Özel bir durum olan sinirsel iştahsızlıkta tedavi, karanlık odada ziyaret yasağıyla, hastanın kesinlikle çevreden ayrılmasına, giderek çeşitlendirilen yeniden beslenmeye ve ruhsal tedaviye dayanır. Uzun dönemde sonuçlar pek başarılı değildir ve tekrarlamalara sık raslanır.